II SA/Gd 581/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 maja 2022 r., nr SKO Gd/515/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej W. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Wnioskiem z 27 lipca 2021 r. W. K. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Prezydenta Gdańska (dalej: "Prezydent", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką G. Ł. Decyzją z 31 grudnia 2021 r. Prezydent, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na G. Ł. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że G. Ł. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 kwietnia 2021 r. Opisując stan zdrowia matki Wnioskodawczyni Prezydent wskazał, że: zdiagnozowano u niej raka płuca i oskrzeli, guz jest umiejscowiony w obu narządach; przeszła radioterapię, w związku z czym jej organizm jest osłabiony; nie trzyma moczu; zwyrodnienia kręgosłupa powodują ból w kolanach; z powodu otyłości ma problemy z chodzeniem, wymagana jest asekuracja osoby drugiej; w ostatnim czasie przeszła zabieg na zaćmę na prawe oko; choruje na atopowe zapalenie skóry. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że G. Ł. nie jest osobą leżącą (porusza się przy pomocy chodzika), posiłki i lekarstwa spożywa po wcześniejszym przygotowaniu, jest pod kontrolą lekarza onkologa i okulisty. Prezydent wskazał następnie, że Wnioskodawczyni jest zamężna, nie zamieszkuje wspólnie z matką, jej miejsce zamieszkania jest oddalone od miejsca zamieszkania matki o 18 km (wg oświadczenia Strony 15 min jazdy samochodem). Strona jest jedynaczką, jej ojciec nie żyje i nie ma innych osób, które mogłyby ją wspomóc w opiece nad matką. Zdaniem organu pierwszej instancji oświadczenie Strony z 29 lipca 2021 r., w którym opisała ona zakres czynności opiekuńczych wykonywanych wobec matki, stoi w sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym. Prezydent zwrócił uwagę, że Strona nie przebywa u matki przez cały dzień, matka zamieszkuje sama (co potwierdził pracownik socjalny podczas wywiadu środowiskowego) w Gdańsku przy ul. S., natomiast Wnioskodawczyni w Gdańsku przy ul. K. (Strona deklarowała, że codziennie dojeżdża, a u matki przebywa około 6-7 godzin dziennie). Organ pierwszej instancji podniósł, że Wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnych dowodów na potwierdzenie rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Wskazano, że ostatnim zakładem pracy była "A." Sp. z o.o. w Gdańsku, gdzie Strona pracowała od 15 lutego 2012 r. do 31 marca 2020 r. na umowę zlecenie, co stoi w sprzeczności z jej oświadczeniem z 22 sierpnia 2021 r., w którym podała, że ostatnie zatrudnienie zakończyła w 2019 r. z powodu pogarszającego się stanu zdrowia matki. Zdaniem Prezydenta na podstawie wyjaśnień Wnioskodawczyni nie można uznać, że opieka sprawowana nad niepełnosprawną matką wiąże się z koniecznością rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia. Organ pierwszej instancji zwrócił uwagę, że czynności, które Strona wskazała wykonują również osoby zatrudnione w pełnym wymiarze czasu pracy, wskazane czynności opiekuńcze związane tylko z osobistą opieką nad matką nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby Wnioskodawczyni przy należytej organizacji tej opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej, chociaż w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podsumowując Prezydent podniósł, z uwagi na brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), zakres sprawowanej opieki oraz brak możliwości ustalenia, od kiedy istnieje niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b u.ś.r.), odmówił Stronie prawa do wnioskowanego świadczenia. W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 20 maja 2022 r. utrzymało ją w mocy. Kolegium nie podzieliło stanowiska Prezydenta w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK") za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło, że ww. wyrok przesądza o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Organ odwoławczy wskazał następnie, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca ustanowił przesłanki, które muszą zostać spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Pierwszą przesłanką jest sprawowanie rzeczywistej, osobistej, stałej i bezpośredniej opieki nad wymagającą jej osobą niepełnosprawną, zaś drugą jest rezygnacja z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie, przy czym musi być to spowodowane koniecznością sprawowania tej opieki. Pomiędzy tymi dwoma przesłankami musi zaistnieć związek przyczynowy. Kolegium przyznało, że u.ś.r. nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może być to tym samym opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez Wnioskodawczynię nad matką nie wymusza rezygnacji z podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Kolegium nie sposób również dostrzec istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, skoro ostatnia aktywność zawodowa Wnioskodawczyni przypada na okres od 15 lutego 2012 r. do 31 marca 2020 r., a zgodnie z oświadczeniem Strony ostatnia aktywność zawodowa została przez nią zakończona w 2019 r. z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ odwoławczy przyznał, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreślono żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki, stąd nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy nawet dłużej przed złożeniem wniosku, ale warunkiem jest, aby stan taki w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwał (chodzi tu więc o tzw. związek czasowy pomiędzy momentem rezygnacji z zatrudnienia a momentem rozpoczęcia opieki nad osobą niepełnosprawną). Zdaniem Kolegium wskazane przez Wnioskodawczynię czynności, które składają się na sprawowaną opiekę, nie są na tyle absorbujące czasowo lub wykonywane z taką częstotliwością, aby Strona nie mogła podjąć zatrudnienia, chociaż w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie organu odwoławczego wskazywany zakres obowiązków w ramach sprawowanej opieki ma charakter głównie pomocy w czynnościach dnia codziennego, a sprawowana opieka nie stanowi opieki całodobowej – G. Ł. pozostaje na noc bez nadzoru córki. Kolegium zaznaczyło, że ma świadomość choroby matki Strony, jednakże przedstawiona dokumentacja medyczna oraz dokonane w toku postępowania ustalenia nie potwierdzają konieczności sprawowania opieki w sposób ciągły i na tyle absorbujący, aby uniemożliwiał on podjęcie aktywności zawodowej. Zdaniem organu odwoławczego większość czynności wymienionych przez Stronę należy do zwykłych czynności dnia codziennego i nie potwierdza szczególnych okoliczności uniemożliwiających jednoczesne świadczenie pracy i jest przy tym często wykonywana także przez osoby aktywne zawodowo, posiadające niepełnosprawnych członków rodziny. Podsumowując Kolegium podniosło, że podawane przez Wnioskodawczynię czynności opiekuńcze względem matki nie wyczerpują przesłanki sprawowania opieki w taki sposób, który powoduje konieczność rezygnacji z pracy lub niepodejmowania zatrudnienia. A zatem, w sprawie nie zaistniał związek przyczynowy opisany w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W skardze na decyzję organu odwoławczego W.K., reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez nią pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Stawiając powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono również o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazano, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. W ocenie strony skarżącej nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez Skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zaznaczono, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 20 maja 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Gdańska z 31 grudnia 2021 r. odmawiającą W. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką G. Ł. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.ś.r., która w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak wynika z przytoczonej wyżej regulacji świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, aczkolwiek analiza uzasadnień wydanych w sprawie decyzji daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem częściowo odmiennych przesłanek negatywnych. Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona m.in. przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki Skarżącej, zgodnie z wydanym względem niej orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie. Organy obu instancji oceniły również, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez organ pierwszej instancji w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) TK orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać. Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy. Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie organów, a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką. W rozpoznawanej sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez G.Ł. orzeczenia o niepełnosprawności wydanego 8 czerwca 2021 r. przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Gdańsku. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia matce Skarżącej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie (pkt 5) oraz uzasadnioną potrzebę korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6). Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2021 r., poz. 857) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące: 1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu; 2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem; 3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. W ust. 2 § 29 ww. rozporządzenia wskazano jednocześnie, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3. Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono więc m.in. sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Należy więc uznać, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 24 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 1045/21). Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów (w tym wywiadu środowiskowego z 1 września 2021 r. oraz dokumentacji medycznej) wynika, że G. Ł. (ur. w 1947 r.) jest wdową i mieszka sama w Gdańsku przy ul. S., natomiast Skarżąca mieszka w Gdańsku przy ul. K. i codziennie dojeżdża do matki (dojazd samochodem zajmuje jej około 15 minut w jedną stronę), gdzie spędza 6-7 godzin dziennie, a czasami zostaje na noc. U niepełnosprawnej w stopniu znacznym G. Ł. zdiagnozowano nowotwór początkowo o nieokreślonym charakterze (tchawica, oskrzela i płuca), następnie raka płuca prawego, z powodu którego przeszła ona radioterapię. Otyłość oraz nasilające się problemy z kręgosłupem (dyskopatia odcinka L/S oraz odcinka szyjnego) powodują ból i problemy z chodzeniem. Matka Skarżącej jest osobą głównie leżącą, nie opuszcza samodzielnie mieszkania, zaś po mieszkaniu porusza się przy pomocy chodzika lub w asyście córki. G. Ł. choruje ponadto na atopowe zapalenie skóry, wysiłkowe nietrzymanie moczu, a w sierpniu 2021 r. przeszła zabieg usunięcia zaćmy w prawym oku. Z ustaleń przeprowadzającego wywiad pracownika socjalnego wynika, że Skarżąca wykonuje na rzecz matki zarówno czynności pielęgnacyjne, jak i czynności gospodarcze dnia codziennego. W opinii pracownika socjalnego, z uwagi na podeszły wiek i przewlekłe schorzenia (w tym głównie utrudniające poruszanie się) G. Ł. wymaga zapewnienia stałej opieki, którą sprawuje Skarżąca (będąca jej jedynym dzieckiem), przy czym sposób sprawowania tej opieki nie wzbudził zastrzeżeń pracownika socjalnego. W odpowiedzi na wezwanie organu pierwszej instancji do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów W. K. w piśmie z 22 sierpnia 2021 r. podała m.in., że pomaga matce we wszystkich czynnościach higienicznych, przygotowuje lekarstwa i posiłki, umawia wizyty lekarskie, załatwia wszystkie sprawy urzędowe i rachunkowe, a także utrzymuje mieszkanie matki w czystości, zaś rozmiar sprawowanej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy. Mając powyższe na uwadze jako błędne należy ocenić stanowisko organów, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną a niemożnością podjęcia zatrudnienia przez Skarżącą. Wbrew twierdzeniom organów, na podstawie zebranych w sprawie dowodów nie sposób przyjąć, aby stan zdrowia G. Ł. był na tyle dobry, a wykonywane przy niej, przez opiekuna, czynności na tyle zwykłe, aby mogła ona przez większość czasu funkcjonować bez opieki drugiej osoby w wymiarze, który pozwalałby opiekunowi, choć w części, na równoległe podjęcie pracy. Biorąc pod uwagę zarówno treść przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, jak i treść orzeczenia o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności za nieuprawnione należy uznać twierdzenie organów, że zakres sprawowanej nad matką opieki pozwala Skarżącej na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasowym. W ocenie Sądu organy nie uwzględniły, chociaż wskazywały na ten fakt w uzasadnieniu swoich decyzji, że - jak wynika ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji medycznej – G. Ł. jest osobą z licznymi przypadłościami zdrowotnymi, która ze względu na problemy z poruszaniem musi korzystać z chodzika lub asysty Skarżącej. Należy również zwrócić uwagę, że przeprowadzający wywiad środowiskowy pracownik socjalny nie wskazał, aby G. Ł. była samodzielna, wręcz przeciwnie - wyraźnie wskazał, że to W.K. sprawuje stałą opiekę nad matką, która jest osobą głównie leżącą (s. 2 wywiadu środowiskowego). Za niezrozumiałe należy uznać założenie organów, że dla przyjęcia, iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków, sprzątanie domu, czy zakupy są czynnościami dnia codziennego. Pomoc przy czynnościach higienicznych, spożywaniu posiłków, zażywaniu leków można zaś traktować jako czynność dnia codziennego, ale dotyczącą codzienności opiekunów osób niepełnosprawnych, które to czynności w połączeniu z czynnościami dotyczącymi zajmowania się domem mogą wypełniać większość dnia (o ile nie cały dzień). W rozpoznawanej sprawie Skarżąca przyjeżdża do matki codziennie, gdzie poświęca na opiekę 6-7 godzin, a czasami zostaje na noc. Należy również zwrócić uwagę na czas, jaki zajmuje Skarżącej dojazd do niepełnosprawnej matki (wg oświadczenia Skarżącej - około 15 minut jazdy samochodem w jedną stronę, wg wyliczeń organów - około 30 minut w jedną stronę). Zdaniem Sądu już choćby z uwagi na ten fakt oraz charakter schorzeń, na które cierpi G. Ł., nie można uznać, aby opieka ta mogła być tak radykalnie skrócona, aby Skarżąca mogła wygospodarować - jak sugerują organy - dodatkowe godziny na świadczenie pracy zawodowej (choćby w niepełnym wymiarze) bez uszczerbku dla zapewniania osobie niepełnosprawnej należytej opieki. Sąd nie podziela także stanowiska organów, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy w zakresie "powiązania" momentu rezygnacji przez Skarżącą z zatrudnienia z podjęciem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. W tym zakresie organy wskazywały, że ostatnia aktywność zawodowa Strony przypada na okres od 15 lutego 2012 r. do 31 marca 2020 r. (co wynika z zaświadczenia o zatrudnieniu wystawionego przez "A." Sp. z o.o. w Gdańsku), zaś Skarżąca wskazywała, iż przestała pracować w 2019 r. z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Oceniając tę argumentację należy wskazać, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia (w niniejszej sprawie W. K. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia 27 lipca 2021 r.). Należy również zaznaczyć, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 218/20). Podsumowując Sąd stwierdza, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, iż opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności sprawuje córka niepełnosprawnej w stopniu znacznym G. Ł., czyli Skarżąca. Zgromadzony materiał dowodowy w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka Skarżącej nad matką, która jest znacznie ograniczona w samodzielnej egzystencji. Wszystkie wskazane wyżej czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i orzeczonej niepełnosprawności. W związku z tym przyjęcie w sprawie stanowiska prezentowanego przez organy, zgodnie z którym Strona, która sprawuje opiekę zgodnie z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności, czyli opiekę o charakterze stałym i długoterminowym, może ponadto podjąć zatrudnienie lub pracę na innej podstawie, pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Należy wskazać, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę (zob. wyrok NSA z 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18), sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przepis ten wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z tego orzeczenia, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała. Warunku "stałej" opieki nie można przy tym rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez całą dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 359/22). W ocenie Sądu zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącą jest zgodny z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Zdaniem Sądu Skarżąca spełniła wszystkie przesłanki pozytywne z art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem jest osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki i która nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie nie wystąpiła również żadna z przesłanek negatywnych wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r., która pozbawiałaby Stronę wnioskowanego świadczenia. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że orzekające w sprawie organy naruszyły przepisy prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), zasądzając od Kolegium na rzecz Skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika. Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca w skardze (k. 2v akt sądowych), a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.[pic]