II SA/Gd 583/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędzia NSA Andrzej Przybielski Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Małgorzata Kuba po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2010 r. sprawy ze skargi D. W., M. S. i Z. S. na decyzję Wojewody z dnia 31 lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. Decyzją z dnia 25 maja 2009 r. Prezydent Miasta odmówił M. S. zwrotu nieruchomości położonej w G., F., R., stanowiącej dawniej parcele nr [...], [...] i [...] obecnie wydzieloną geodezyjnie działkę nr [...], obręb [...], działkę nr [...], obręb [...], działkę nr [...], obręb [...] oraz działkę nr [...], obręb [...]. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji wskazał, że działki nr [...], [...] i [...] stanowią własność Skarbu Państwa i pozostają w użytkowaniu wieczystym A Spółki z o.o. w G., zaś działka nr [...] stanowi własność A Spółki z o.o. w G. Jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm. - dalej jako u.g.n.) i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje zarówno byłym właścicielowi jak i jego spadkobiercom. Zdaniem organu I instancji ww. przepis art. 229 u.g.n. nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości, co prowadzi do odmowy zwrotu. Po rozpatrzeniu odwołania L. C., działającego jako pełnomocnik D. W., M. S. i Z. S., od powyższej decyzji Wojewoda, decyzją z dnia 31 lipca 2009 r. uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji. Decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej jako k.p.a.). W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił przebieg przedmiotowego postępowania. Zdaniem organu zawarte w art. 229 u.g.n. przesłanki wyłączające możliwość ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości mają zastosowanie do każdej z przedmiotowych działek. Działka nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa i znajduje się w użytkowaniu wieczystym A Spółki z o.o. w G. Ujawnienie prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej nastąpiło w dniu 7 stycznia 2000 r. Działka ta została na podstawie decyzji Wojewody z dnia 31 sierpnia 1995 r. oddana w użytkowanie wieczyste B w W. Ustanowione w ten sposób prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu 7 sierpnia 1995 r. Pierwotne ustanowienie i ujawnienie w księdze wieczystej prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, to jest B w W., nastąpiło przed dniem 1 stycznia 1998 r. Nieruchomości oznaczone jako działki nr [...] i [...] znajdują się od dnia 19 listopada 1993 r. w użytkowaniu wieczystym A Spółki z o.o. w G., a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu 5 stycznia 1994 r. Działka nr [...] stanowi natomiast od dnia 10 listopada 1993 r. własność A Spółki z o.o. w G., zaś ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej nastąpiło w dniu 5 stycznia 1994 r. W ocenie organu odwoławczego, poczynione ustalenia stanowią podstawę uznania bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Na poparcie swego stanowiska organ odwoławczy wskazał na poglądy zawarte w orzeczeniach sądów administracyjnych. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnieśli M. S., D. W. oraz Z. S. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że część przedmiotowych działek nie została zagospodarowania zgodnie z przeznaczeniem określonym decyzją wywłaszczeniową. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu. Organy administracji obu instancji rozstrzygając sprawę dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, prowadziły postępowanie w zgodzie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego oraz zastosowały właściwe przepisy prawa materialnego. Organy administracji orzekając w zakresie wniosku o zwrot nieruchomości położonej w G., F., R., stanowiącej dawniej parcele nr [...], [...] i [...] obecnie wydzielone geodezyjnie działki nr [...], obręb [...], działkę nr [...], obręb [...], działkę nr [...], obręb [...] oraz działkę nr [...], obręb [...] poczyniły prawidłowe ustalenia faktyczne znajdujące odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Wyjaśnić na wstępie należy, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm. - dalej jako u.g.n.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W ustawie zawarto jednak przepisy przejściowe, spośród których istotne znacznie dla rozpoznania niniejszej skargi ma art. 229 u.g.n. Stanowi on, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Z dokumentów zgromadzonych w niniejszej sprawie wynika, że działka nr [...], pozostająca obecnie w użytkowaniu wieczystym A Spółki z o.o. w G., została na podstawie decyzji Wojewody z dnia 31 sierpnia 1995 r. oddana w użytkowanie wieczyste B w W.. Ustanowione w ten sposób prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu 7 sierpnia 1995 r. Nieruchomości oznaczone jako działki nr [...] i [...] znajdują się od dnia 19 listopada 1993 r. w użytkowaniu wieczystym A Spółki z o.o. w G., a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu 5 stycznia 1994 r. Z kolei działka nr [...] stanowi natomiast od dnia 10 listopada 1993 r. własność A Spółki z o.o. w G., zaś ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej nastąpiło w dniu 5 stycznia 1994 r. Z powyższych ustaleń wynika, że stan faktyczny przedmiotowej sprawy wypełnia hipotezę normy prawnej zawartej w art. 229 u.g.n., która uniemożliwia zwrot wskazanych nieruchomości byłym właścicielom. Z chwilą złożenia wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej organ orzekający zobowiązany jest zatem ustalić w pierwszej kolejności zaistnienie okoliczności określonych w art. 229 u.g.n. W związku z zaistnieniem określonej tym przepisem negatywnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości organy rozpatrujące niniejszą sprawę nie miały podstaw do badania kwestii zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel określony w umowie sprzedaży nieruchomości w rozumieniu art. 137 u.g.n. Z art. 229 u.g.n. wynika bowiem, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje w wypadku zaistnienia okoliczności w przepisie tym wskazanych, a zatem kwestia niewykorzystania nieruchomości na cele wywłaszczenia mogłaby być rozpatrywana dopiero po ustaleniu, że przed dniem 1 stycznia 1998r. nieruchomość nie została sprzedana albo nie ustanowiono na niej prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to nie zostało ujawnione w księdze wieczystej. W związku z powyższym bez znaczenia okazały się zawarte w skardze twierdzenia dotyczące niewykorzystania części przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczeniowy. Sąd, nie będąc związany wnioskami i zarzutami skargi, objął zaskarżoną decyzję kontrolą również pod względem zgodności przyjętego rozstrzygnięcia z prawem. Wskazać należy, że odnośnie kwestii, czy zaistnienie przesłanek określonych w art. 229 u.g.n. skutkuje umorzeniem postępowania ze względu na bezprzedmiotowość, czy też odmową zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w orzecznictwie i doktrynie zarysowały się dwa stanowiska. Według jednego z nich postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2000 r., sygn. akt I SA 1539/99 - LEX nr 75555; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 1991 r., sygn. akt SA/Ka 60/91, OSP 1993/7/147; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2000 r., sygn. akt I SA 276/99 - OSP 2001/5/80; M.Wolanin, "Bezprzedmiotowość a bezzasadność roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej", Przegląd Sądowy 2000/7-8/18), zaś według drugiego należy odmówić zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (por. Tadeusz Woś - Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, str. 228-229, wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004; glosę Ludwika Żukowskiego do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2000 r., sygn. akt I SA 276/99 - OSP 2001/5/80 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 765/04, Lex nr 179226). Sąd w składzie niniejszym przychyla się do tego ostatniego poglądu, gdyż art. 229 u.g.n. ustanawia negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości, której istnienie trzeba ustalić, a jeśli tak to ustalenie takie powinno prowadzić do odmowy zwrotu nieruchomości. Podkreślić jednak należy, że oba rozwiązania proceduralne prowadzą do takiego samego skutku - braku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Dlatego przyjęcie przez organ jednego z tych rozwiązań - w tym wypadku umorzenia postępowania - nie prowadzi zdaniem Sądu do uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż takie naruszenie prawa nie miało wpływu na wynik sprawy, a przede wszystkim nie pociąga za sobą jakichkolwiek negatywnych skutków dla stron postępowania.. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.