II SA/Gd 586/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Gorski, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.), Asesor WSA Krzysztof Gruszecki, Protokolant Anna Zegan, po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. C. na decyzję Wojewody z dnia 23 stycznia 2002 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody na rzecz J.C. kwotę 10 zł. (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją nr [...] z dnia 3 lipca 2001 r. Wójt Gminy [...] orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego T. S. z budynku położonego w S. 45. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że T. S. opuścił miejsce zameldowania we wrześniu 1994 r. w związku z koniecznością stawienia się w Zakładzie Karnym w celu odbycia kary pozbawienia wolności. Nadto, organ wskazał, iż w oparciu o prawomocne orzeczenie sądu T. S. utracił prawo do przebywania w budynku położonym w S. 45 bowiem Sąd Rejonowy - wyrokiem z dnia 16 lipca 1997 r. orzekł eksmisję T. S. ze spornego budynku. W tej sytuacji, organ pierwszej instancji, wskazując na treść art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, wywiódł, iż T. S. opuścił dotychczasowe miejsce pobytu dobrowolnie, gdyż sam wyraził zgodę na opróżnienie budynku z rzeczy stanowiących jego własność i odebranie ich przez jego krewnych. Odwołanie od powyższej decyzji złożył T. S. W uzasadnieniu wskazał, że budynek opuścił z uwagi na osadzenie w Zakładzie Karnym, a w tym czasie J. C., tj. była żona, podjęła działania zmierzające do wymeldowania. T. S. podniósł nadto, iż wyraził zgodę na opróżnienie budynku z rzeczy stanowiących jego własność, gdyż skarżąca - po uzyskaniu wyroku eksmisyjnego - większość jego rzeczy przeniosła do chlewu. Podał także, iż jego zdaniem wnioskodawczyni ma zamiar sprzedać posesję, a w oparciu o ustawę o pierwokupie, jemu przysługuje uprawnienie do nabycia tej nieruchomości w pierwszej kolejności. Zarzucił również, iż wydana w sprawie decyzja o wymeldowaniu oraz wyrok Sądu Rejonowego o eksmisji, wydane zostały dzięki znajomościom skarżącej. Rozpoznając odwołanie T. S., Wojewoda [...] - decyzją z dnia 23 stycznia 2002 r. nr [...] - uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji i orzekł o odmowie wymeldowania T. S. z pobytu stałego z lokalu w S. 45. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż bezspornym jest fakt, iż T. S. nie posiada uprawnień do przebywania i zamieszkiwania w spornym budynku. Organ drugiej instancji wskazał, iż organ pierwszej instancji nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości przesłanki zamieszkiwania T. S. w miejscu zameldowania. W rozpatrywanej sprawie nie przeprowadzono eksmisji przy pomocy komornika, ani też T. S. nie dostosował się do wyroku eksmisyjnego. W tej sytuacji, nie można jednoznacznie stwierdzić, że T. S. dobrowolnie opuścił lokal. Przed aresztowaniem T. S. zamieszkiwał w przedmiotowym budynku, a zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, pobyt w zakładach karnych uznaje się za pobyt czasowy, a zatem, przebywając w Zakładzie Karnym T. S. nie miał obowiązku wymeldowania się z miejsca stałego zameldowania. Organ odwoławczy podniósł nadto, iż w protokole przesłuchania z dnia 18 czerwca 2001 r. J. C. podała, że do czasu aresztowania T. S. zamieszkiwał w budynku w S. 45. Zatem, nie można uznać, że została spełniona jedna z przesłanek wymeldowania, polegająca na dobrowolnym i trwałym opuszczeniu lokalu. Skargę na powyższą decyzję wniosła J. C., zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie. Decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez jego błędną wykładnię. W uzasadnieniu podała, iż organ odwoławczy pominął treść ugody z dnia 19 maja 1999 r., zawartej przed Sądem Rejonowym w B. w sprawie I Ns [...], dotyczącej podziału majątku stron. Wskazała, iż T. S., w zamian za dobrowolne opuszczenie lokalu, przyjął kwotę 10 000 złotych i ruchomości wyszczególnione w powołanej ugodzie. Podpisując ugodę, T. S. jednoznacznie wyraził swą wolę opuszczenia spornej nieruchomości i nic go już z nią nie łączy. Skarżąca nadto podniosła, iż wprawdzie komornik nie przeprowadził eksmisji, lecz nie było ani kogo, ani co eksmitować, gdyż T. S. nie zamieszkiwał w budynku, utracił swe prawa do zamieszkiwania i zabrał wszystkie swoje ruchomości. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji organu drugiej instancji. Stosownie do przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zmianami) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami). Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Skarga, jako zasadna, podlega uwzględnieniu. Kwestię wymeldowania osoby z miejsca stałego pobytu normuje przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z jego treścią organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Wskazać należy, iż w czasie orzekania przez organy obu instancji, art. 15 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy, obowiązywał w innym brzmieniu, gdyż w treści swej odwoływał się do dyspozycji art. 9 ust. 2 tejże ustawy. Z dniem 15 czerwca 2002 r. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zyskał nowe brzmienie. Trybunał Konstytucyjny bowiem, wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r., w sprawie K 20/01 (opublikowanym w Dz. U. nr 78, poz. 716 w dniu 19 czerwca 2002 r.) orzekł, iż wskazany wyżej art. 9 ust. 2 cytowanej ustawy, stawiający wymóg potwierdzenia uprawnień do lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie, jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że uprawnienia do przebywania w lokalu nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia żądania o wymeldowaniu. Sąd, badając zgodność decyzji administracyjnych z prawem, musi uwzględniać zmiany w przepisach prawnych. W niniejszym stanie faktycznym kwestia braku uprawnień skarżącego do budynku, w którym jest obecnie zameldowany, nie stanowiąc już przesłanki wymeldowania, jest bezsporna. Właścicielką przedmiotowej nieruchomości, w oparciu o umowę darowizny, w 1992 roku została J. C., T. S. - po zawarciu małżeństwa ze skarżącą został w budynku tym zameldowany w dniu 23 października 1986 r. Po ustaniu małżeństwa stron z mocy wyroku Sądu Wojewódzkiego w S. z dnia 4 czerwca 1996 r. orzekającego rozwód (sygn. akt I C [...]), a tym samym ustaniu wspólności małżeńskiej, byli małżonkowie dokonali podziału majątku wspólnego i ostatecznego rozliczenia posiadanego dorobku. W dniu 19 maja 1999 r., w toku postępowania o dział majątku wspólnego, zawarta została ugoda, mocą której wnioskodawczyni J. C. zobowiązała się do spłaty na rzecz T. S. kwoty 10 000 złotych i zwrotu wskazanych w ugodzie ruchomości, co stanowić miało rozliczenie z tytułu posiadania majątku wspólnego, a także wniesionego do małżeństwa majątku odrębnego. Ustalona kwota 10 000 złotych została ostatecznie spłacona przez skarżącą w dniu 10 listopada 1999 r., zaś ruchomości przekazane zostały osobie wyznaczonej przez T. S., tj. jego siostrze – G. B. w dniu 10 czerwca 1999 r. W wyroku z dnia 16 lipca 1997 r. w sprawie l C [...] Sąd Rejonowy w B. nakazał T. S., by opuścił, opróżnił i wydał J. C. budynek mieszkalny na posesji w S.. Wyrok ten jednak nigdy nie został -skierowany do egzekucji, gdyż - z powodu pobytu T. S. w zakładzie karnym oraz zabrania jego rzeczy przez w/w G. B. - nie było kogo, ani czego eksmitować. Uznać zatem należy, że z chwilą uregulowania zobowiązań "zaciągniętych w ugodzie przez skarżącą, ostatecznie ustała jakakolwiek więź łącząca T. S. z budynkiem, w którym jest on obecnie zameldowany. Nie ulega zatem wątpliwości, że T. S. nie posiada żadnego tytułu prawnego do budynku w S., choć na gruncie obecnie obowiązujących przepisów ustalenie to nie ma żadnego waloru prawnego sprawie o wymeldowanie. Zatem, obecnie normatywnie istotny dla kwestii wymeldowania jest jedynie fakt opuszczenia miejsca pobytu stałego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania. W niniejszej sprawie również okoliczność opuszczenia miejsca zameldowania jest bezsporna, gdyż T. S. niewątpliwie opuścił to miejsce w związku z koniecznością odbycia kary pozbawienia wolności. Zgodnie z utrwalonym poglądem w orzecznictwie, ustalając fakt opuszczenia miejsca zameldowania, konieczne jest jednak stwierdzenie, że owo opuszczenie było dobrowolne. Utrwalony jest pogląd, iż nie ma charakteru dobrowolnego takie opuszczenie miejsca zameldowania, które nastąpiło w związku z koniecznością odbycia kary pozbawienia wolności. Sąd orzekający w niniejszej sprawie przyjmuje za własne w/w poglądy orzecznictwa. W niniejszym stanie faktycznym jednak nie sposób poprzestać jedynie na ustaleniu, iż T. S. opuścił miejsce zameldowania z związku z osadzeniem w zakładzie karnym. Ustosunkowując się do zarzutów T. S. o braku dobrowolności w opuszczeniu miejsca stałego zameldowania oraz stwierdzenia, że upoważnił swoją siostrę do zabrania ruchomości z budynku skarżącej, gdyż w przeciwnym razie nastąpiłoby ich zniszczenie, ocenić je należy na tle całokształtu zaistniałej sytuacji i faktów, które spowodowały, iż ostatecznie T. S. - nawet po wyjściu z zakładu karnego - nie zamieszkuje w miejscu swego dotychczasowego zameldowania. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie dla oceny istnienia przesłanki dobrowolności w opuszczeniu dotychczasowego miejsca pobytu istotne są okoliczności zmierzające do ostatecznego rozliczenia majątku stron. Wszystkie działania podejmowane przez strony - począwszy od zawartej między stronami ugody i dokonaniu spłaty przez skarżącą na rzecz T. S., skończywszy na umocowaniu przez T. S. siostry do odebrania jego ruchomości z nieruchomości skarżącej, niewątpliwie zmierzały do unicestwienia wszelkiej więzi - nie tylko prawnorodzinnej, ale i faktycznej - łączącej strony. Kolejnym elementem dającym temu wyraz, choć już niezależnym od woli T. S. - jest wytoczenie przez skarżącą powództwa o eksmisję. W tej sytuacji, mając na względzie również fakt, że po opuszczeniu zakładu karnego T. S. nie podjął żadnych czynności, by ponownie zamieszkać w miejscu zameldowania - na tle całokształtu jego zachowań - nie sposób bronić poglądu o braku dobrowolności w opuszczeniu nieruchomości skarżącej. Wskazać też należy, iż słusznym jest pogląd skarżącej, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie było możliwe wykonanie wyroku orzekającego eksmisję, właśnie z powodu braku podmiotu i przedmiotów, co do których eksmisja mogła być wykonana. T. S. bowiem po wyjściu z zakładu karnego - jak to już zostało wskazane powyżej - nigdy nie powrócił do miejsca swego zameldowania. Mając zatem na uwadze powyższe rozważania, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji organu drugiej instancji. Rozpoznając sprawę ponownie, organ odwoławczy oceni przesłankę dobrowolności w opuszczeniu przez T. S. miejsca zameldowania, uwzględniając wszystkie elementy stanu faktycznego, tj. treść zawartej między stronami ugody, fakt jej wykonania, wytoczone w sprawie powództwo o eksmisję oraz okoliczność, iż po opuszczeniu zakładu karnego T. S. nie powrócił do budynku w S. i nie podjął żadnych działań, które wyrażałyby jego wolę powrotu do miejsca zameldowania. Wobec uwzględnienia skargi, Sąd na mocy art. 200 i 205 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasądził od Wojewody [...] na rzecz J. C. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na podstawie art. 152 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem, zdaniem Sądu obligatoryjne tylko wówczas, gdy zaskarżona decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania. Decyzja odmawiająca wymeldowania nie nadaje się zaś do wykonania wobec powyższego zbędne było orzekanie w tym zakresie.