II SA/Gd 592/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku składzie następującym: Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.y M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 27 lutego 2008 r., nr [...] w przedmiocie nakazu przedłożenia dokumentów postanawia przyznać skarżącej T. M. prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wnioskiem z dnia 22 sierpnia 2008 r. T. M. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek uzasadniła bardzo trudną sytuacją finansową i zdrowotną, która nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawczyni wskazała, że jest osobą schorowaną, podlegającą nieustannemu leczeniu. Jedynym jej dochodem jest renta inwalidzka z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, która nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych skarżącej, w szczególności, zakupu lekarstw, żywności i ponoszenia opłat związanych z mieszkaniem. Wyjaśniła nadto, iż na jej utrzymaniu pozostaje syn, który jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. W rozliczeniu miesięcznych wydatków skarżąca ujęła: lekarstwa ok. 200 zł, energię elektryczną 70 zł, ogrzewanie 100 zł, wodę i wywóz nieczystości 80 zł, naprawy i remonty 100 zł, podatek 20 zł oraz wyżywienie 194 zł, co dało łączną kwotę 764 zł. W toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżąca wezwana przedłożyła zaświadczenie o wysokości dochodu uzyskanego w roku podatkowym 2007 r., który wyniósł 8 562,94 zł oraz zaświadczenie, iż jej syn – S. M. nie figuruje w bazie danych urzędu skarbowego. Skarżąca oświadczyła nadto, iż ani ona ani jej syn nie posiadają rachunków bankowych. Przedstawiła również kserokopię dyplomu syna świadczącą o ukończeniu studiów na kierunku prawo w czerwcu 2006 r. oraz kserokopię z indeksu syna potwierdzającą, iż podjął on w 2005 r. studia na wydziale chemii. W aktach sprawy znajduje się również kopia umowy o dożywocie, mocą § 3 której to skarżąca przeniosła na syna S. M. własność połowy jej udziałów w nieruchomościach wpisanych do księgi wieczystej Kw nr [...] i Kw nr [...], za co on w zamian zobowiązał się zapewnić T. M. oraz jej rodzicom A. i H. małżonkom M. oraz bratu E. M. dożywotnie utrzymanie polegające na dostarczeniu dożywotnikom wyżywienia, ubrania, światła, opału, pokrycia kosztów leczenia bieżącego i sanatoryjnego, zakupu leków, zapewnienia dowozu do lekarza i do kościoła z częstotliwością wynikającą odpowiednio ze stanu zdrowia i potrzeby odbywania praktyk religijnych oraz świadczenia na rzecz każdego z dożywotników po 400,00 EUR (czterysta euro) miesięcznie waloryzowanych według wskaźnika wzrostu cen podawanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, płatnych tylko na żądanie dożywotników w terminie 7 dni od daty tego żądania. Ponadto, ustanowiono na rzecz osób bliskich dożywotnika A. M., H. M., E. M. służebność mieszkania polegającą na prawie do korzystania z lokalu mieszkalnego i praw z nim związanych. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w osobie referendarza sądowego odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów uznając, iż w żaden sposób nie zostało wykazane, aby skarżąca pozostawała w sytuacji finansowej i życiowej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Podstawową przesłanką nieuwzględnienia wniosku skarżącej był fakt dysponowania przez nią wierzytelnością względem syna o realizację zobowiązań pieniężnych i niepieniężnych ciążących na nim z mocy umowy o dożywocie. W ocenie referendarza skarżąca w pierwszej kolejności winna podjąć próbę wyegzekwowania tych świadczeń od dorosłego, posiadającego wyższe wykształcenie syna, który wziął na siebie między innymi obowiązek materialnego utrzymania skarżącej. W sprzeciwie skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie jej prawa pomocy w całości przez zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie adwokata. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych. W ocenie Wnioskodawczyni, dołączonymi dokumentami uzasadniła, iż syn S. M. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i pozostaje na jej utrzymaniu. W tej zaś sytuacji nie jest w stanie wywiązać się wobec niej z zaciągniętych zobowiązań wynikających z umowy o dożywocie. Uwzględniając fakt, że wniesiony sprzeciw nie podlegał odrzuceniu, zgodnie z dyspozycją art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), postanowienie, od którego wniesiono sprzeciw utraciło moc, a sprawa podlegała ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W pierwszej kolejności podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i zastosowana może być wyłącznie w odniesieniu do osób, które pozostają w sytuacji faktycznej nie pozwalającej na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Taką sytuację wnioskujący o szczególne potraktowanie winien udowodnić samodzielnie, albowiem to na nim spoczywa ciężar dowodu (postanowienie NSA z dnia 18 czerwca 2004 r., FZ 165/04, niepubl.). Sąd orzekając w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy bierze pod uwagę stan rzeczy istniejący w dacie wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stan faktyczny niniejszej sprawy natomiast przedstawia się tak, że jedynym źródłem utrzymania T. M. jest renta inwalidzka z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w wysokości 764,28 zł. Nie posiada ona żadnych oszczędności, ani majątku, który mógłby przynosić jej dodatkowe dochody. Nie budzi zastrzeżeń Sądu co do swojej wiarygodności przedstawione przez wnioskodawczynię zestawienie miesięcznych wydatków. Największą część miesięcznych obciążeń stanowią wydatki na leki, co jest uzasadnione złym stanem zdrowia wnioskodawczyni. Ocenie w niniejszej sprawie podlegać musiał również stan majątkowy syna wnioskodawczyni skoro, jak wynika z wniosku, pozostaje on z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Z oświadczenia wnioskodawczyni wnika, że syn pozostaje na jej utrzymaniu. Przedłożone w tym zakresie dokumenty w postaci zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ch. z dnia 29 września 2008 r. o nie figurowaniu S. M. w bazie danych tego Urzędu oraz zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w Ch. z dnia 29 września 2008 r. o rejestracji S. M. jako bezrobotnego od dnia 31 sierpnia 2007 r., a od dnia 31 sierpnia 2008 r. bez prawa do zasiłku, potwierdzają, że jest on osobą pozostającą poza zatrudnieniem i nie uzyskuje żadnych dochodów. Zaznaczyć trzeba, że dla oceny zasadności wniosku T. M. o przyznanie prawa pomocy bez znaczenia pozostaje kwestia przyczyn nieuzyskiwania dochodów przez jej syna. Miałoby to znaczenie w sprawie, której przedmiotem rozpatrzenia byłby wniosek S. M. Przedstawione w sprawie dowody wskazują na to, iż S. M. nie uzyskuje żadnych środków finansowych i nie przyczynia się do utrzymania, wspólnego z matką, gospodarstwa domowego. W tej sytuacji faktycznej, wymaganie od wnioskodawczyni, aby pozyskała środki pieniężne egzekwując od syna wierzytelność z umowy o dożywocie, jest niezasadne. Czynności zmierzające do takiego wyegzekwowania świadczenia okazałoby się bowiem nieskuteczne. Oparcie zaś argumentacji uzasadniającej odmowę przyznania pomocy na takim rozumowaniu nie zasługuje na aprobatę. Wobec powyższego, w ocenie Sądu z okoliczności sprawy wynika, iż wnioskodawczyni nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Arytmetyczne zestawienie kwot osiąganych przez nią dochodów i czynionych miesięcznie wydatków prowadzi do wniosku, iż udzielenie wnioskodawczyni pomocy jest w pełni uzasadnione. Dodatkowo zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy potwierdza porównanie wysokości obciążeń finansowych, jakie wnioskodawczyni musi ponieść w niniejszym postępowaniu, oraz jej możliwości finansowych. Wobec powyższego Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.