II SA/Gd 597/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska Sędziowie: NSA Małgorzata Gorzeń WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz (spr.) Protokolant Beata Kaczmar po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. K. na decyzję Wojewody z dnia 17 lutego 2003 r. nr [...] w przedmiocie usunięcia z ewidencji ludności zapisu o wymeldowaniu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia 5 listopada 2002 r. nr [...]; II. stwierdza, że powyższe decyzje nie mogą być wykonane. Wojewoda decyzją z dnia 17 lutego 2003 r., powołując się na art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 5 listopada 2002 r. orzekającą o odmowie usunięcia z ewidencji ludności zapisu o wymeldowaniu J. K. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w G. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że w dniu 3 września 2002 r. J. K. zwrócił się do organu meldunkowego z wnioskiem o cofnięcie decyzji o jego wymeldowaniu z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w G. Uzasadniając podał, że został bezpodstawnie wymeldowany przez Referat Ewidencji Ludności z powodu przebywania za granicą. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ I instancji ustalił, że J. K. został wymeldowany z powyższego lokalu w dniu 4 sierpnia 1984r. na podstawie pisma Rejonowego Urzędu Spraw Wewnętrznych w G. oraz na wniosek Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień, jako osoba nieznana z miejsca pobytu. Z powyższych pism wynikało, że wymieniony pozostał nielegalnie w Anglii. Ponadto ustalono, że w dniu 8 lipca 1997 r. J. K. zgłosił pobyt stały w lokalu nr [...] przy ul. [...] w G. Organ odwoławczy wskazał, że czynności organu I instancji pozwoliły również ustalić, iż J. K. w dniu 26 lutego 1982 r. został wykluczony z rejestru członków Spółdzielni Mieszkaniowej [...] Wobec takich okoliczności organ I instancji w dniu 5 listopada 2002 r. odmówił usunięcia z ewidencji ludności zapisu o wymeldowaniu wymienionego z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w G., uznając, że J. K. został wymeldowany zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie orzekania. Z decyzją tą nie zgodził się J. K. i wniósł od niej odwołanie. Skarżący wskazał na krzywdzący charakter zaskarżonej decyzji. Stwierdził, bowiem, że w trakcie pobytu za granica został bezpodstawnie wymeldowany z omawianego lokalu. Organ II instancji podał, że przedmiotem postępowania w sprawie o usunięcie z ewidencji ludności zapisu o wymeldowaniu z pobytu stałego jest ustalenie, czy w dacie wymeldowania osoba zgłaszająca wymeldowanie z danego lokalu, rzeczywiście lokal ten opuściła. Art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych daje organowi meldunkowemu podstawę do zbadania zachodzących wątpliwości dotyczących spełnienia w dacie wymeldowania przesłanek meldunkowych. Rozstrzygnięcie organu w przypadku stwierdzenia dokonania wymeldowania niezgodnie z prawem przybiera postać decyzji o usunięciu z ewidencji ludności zapisu o wymeldowaniu. Następnie organ odwoławczy wskazał, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że J. K. w dacie wymeldowania faktycznie nie zamieszkiwał w lokalu nr [...] przy ul. [...] w G. Skarżący przebywał wówczas za granicą. Ponadto po powrocie do kraju wymieniony nie zamieszkał w spornym lokalu. Zameldował się wówczas w innym lokalu, zaś utracony meldunek nie budził jego zastrzeżeń. W dacie orzekania przepisy meldunkowe stanowiły, że organ administracyjny prowadzący ewidencję ludności obowiązany był przenieść kartę osobową danej osoby do kartoteki byłych mieszkańców, po otrzymaniu zawiadomienia z organu właściwego w sprawach paszportowych, iż osoba ta, deklarując czasowy wyjazd za granicę, pozostała tam na stałe, budź odmówiła powrotu do kraju. Czynności organu meldunkowego polegały, zatem na zarejestrowaniu faktu wymeldowania - w niniejszej sprawie na karcie osobowej J. K. Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych określa zasady wymeldowania z pobytu stałego. Stosownie do art. 15 ust.1 cyt. ustawy wymeldowanie następuje na wniosek. Art. 15 ust. 2 przewiduje jednak wymeldowanie z urzędu. Wymeldowanie takie nastąpić może tylko decyzyjnie i to w razie spełnienia przesłanek określonych w tym przepisie. W sytuacji, gdy skarżący wyjechał za granicę i nie powrócił w deklarowanym okresie czasu, organ właściwy do spraw paszportowych winien był poinformować o tym fakcie organ meldunkowy. Taka okoliczność upoważniała organ administracji państwowej do wydania z urzędu decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego. W przedmiotowej sprawie nie wydano decyzji w trybie art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a zatem brak było podstaw do podjęcia czynności materialno - technicznej w postaci adnotacji o wymeldowaniu J. K. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w G. Taki pogląd wyraził też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 października 1992 r., sygn. akt SA/Gd 1383/92. Istota, bowiem, wniosku skarżącego polegała na podjęciu nowej czynności materialno - technicznej, polegającej na ponownym przeniesieniu jego karty osobowej mieszkańca z jednej kartoteki mieszkańców do drugiej i dokonania wykreślenia adnotacji o wymeldowaniu z pobytu stałego. Obowiązujące obecnie przepisy meldunkowe przewidują, że do wymeldowania niezbędne jest zbadanie czy osoba opuściła miejsce pobytu stałego. Nie bada się już utraty uprawnień do przebywania w lokalu. Zgodnie, bowiem z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (Dz. U. z 2002r. Nr 78, poz. 716), 19.06.2002r., przy rozpatrywaniu spraw meldunkowych bada się jedynie przesłankę zamieszkiwania w lokalu, ponieważ art. 9 ust. 2 uznano za niezgodny z Konstytucją RP. Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że nawet gdy zaskarżone decyzje zostały podjęte przed wejściem w życie orzeczenia TK, to w takich przypadkach NSA orzeka tak, jakby niekonstytucyjny przepis nie obowiązywał już w dacie orzekania. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy organ odwoławczy uznał, że fakt niezamieszkiwania J. K. w dacie wymeldowania był bezsporny, wobec tego jego wymeldowanie z tego lokalu było faktycznie uzasadnione. Ponieważ w istniejącym stanie prawnym J. K. wypełnia przesłanki wymeldowania wynikające z przepisów ewidencyjnych, prowadzenie sprawy pod kątem usunięcia z ewidencji ludności zapisu o wymeldowaniu byłoby niecelowe i w istocie nie prowadziłoby do przywrócenia utraconego meldunku, ponieważ wymieniony od lat zameldowany jest już pod innym adresem na pobyt stały. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. K. wniósł o uchylenie powyższej decyzji. Skarżący podał, że w dacie wprowadzenia stanu wojennego pozostawał na okresowym wyjeździe poza granice Polski i nie mógł powrócić do kraju spodziewając się stosownych represji. Pozostanie poza krajem było wynikiem sytuacji wyjątkowej i nadzwyczajnej i nie wolno przypisywać mu, że samowolnie opuścił kraj, swoje spółdzielcze mieszkanie celem zamieszkania na stałe za granicą. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, jednakże z innych względów niż w niej podniesione. Zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowania przed sądami administracyjnymi, Sąd, rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotową sprawę w postępowaniu administracyjnym określało wyjaśnienie, w trybie art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, wątpliwości wymeldowania, dotyczącej braku wniosku lub decyzji administracyjnej w tym przedmiocie. Z zapisu bowiem w karcie osobowej mieszkańca, prowadzonej na nazwisko skarżącego, wynika, iż z dniem 4 sierpnia 1984 r. został wymeldowany na pobyt stały do Anglii. Zgodnie z ustawą z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych wymeldowanie może nastąpić na wniosek osoby opuszczającej miejsce pobytu stałego lub czasowego (art. 15 ust. 1), albo z urzędu (art. 15 ust. 2). Wymeldowanie z urzędu nastąpić może wyłącznie w formie decyzyjnej w razie zaistnienia przesłanek określonych w przepisie. Poza sporem pozostawał fakt, że w przedmiotowej sprawie nie została wydana decyzja o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego przy ul. [...] w G. Ponadto należy stwierdzić, iż z akt administracyjnych nie wynika, aby skarżący podejmował jakiekolwiek kroki zmierzające do wymeldowania się z pobytu stałego pod wskazanym adresem w trybie art. 15 ust. 1 ustawy. Stosownie do § 32 ust. 4 zd. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 czerwca 1984 r. w sprawie wykonywania obowiązku meldunkowego i prowadzenia ewidencji ludności (Dz. U. Nr 32, poz. 176), obowiązującego w dacie czynienia zapisu o wymeldowaniu (4.08.1984 r.), jeżeli osoba wyjechała za granicę na pobyt czasowy, a pozostała tam na stałe, kartę jej przenosi się do kartoteki byłych mieszkańców po otrzymaniu, z organu właściwego w sprawach paszportowych, zawiadomienia o pozostaniu na stałe za granicą lub o odmowie powrotu do kraju. W myśl zaś § 32 ust. 6 cytowanego rozporządzenia, gdy decyzja o wymeldowaniu, wydana na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy, stanie się ostateczna, kartę osobową przenosi się do kartoteki byłych mieszkańców. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, iż w § 33 niniejszego rozporządzenia wyraźnie wskazano, że na karcie osobowej mieszkańca niezależnie od zapisów o zameldowaniu i wymeldowaniu, dokonuje się również zapisów o pozostaniu osoby na stałe za granicą. Z powołanych wyżej przepisów ustawy i rozporządzenia wyraźnie wynika, że pozostanie osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu na stałe za granicą nie upoważnia organów ewidencyjnych do zamieszczania w karcie osobowej mieszkańca zapisu o wymeldowaniu. Zapis o wymeldowaniu może zostać poczyniony wyłącznie w sytuacji wymeldowania się przez osobę opuszczającą miejsce pobytu stałego lub czasowego (art. 15 ust. 1 ustawy), albo na podstawie decyzji o wymeldowaniu, wydanej na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy. W sytuacji, kiedy nie zaistniało jedno z tych dwóch zdarzeń brak jest podstaw prawnych do umieszczenia zapisu o wymeldowaniu. Wobec powyższego w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do umieszczenia w karcie osobowej mieszkańca, założonej dla skarżącego, zapisu o wymeldowaniu z dniem 4 sierpnia 1984 r., gdyż fakt wymeldowania wówczas w ogóle nie miał miejsca. Inną sprawą natomiast jest czy wówczas istniały podstawy do wydania decyzji w przedmiocie wymeldowania skarżącego, jednakże to zagadnienie pozostaje poza przedmiotem niniejszej sprawy. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje również fakt, czy w istniejącym aktualnie stanie prawnym skarżący spełnia przesłanki uzasadniające wymeldowanie, gdyż również kwestia ta nie należy do przedmiotu sprawy. Dlatego też błędne jest stanowisko organu II instancji o niecelowości prowadzenia sprawy pod kątem usunięcia z ewidencji ludności zapisu o wymeldowaniu. Istotnym, bowiem jest czy czynność materialno-techniczna w postaci zapisu o wymeldowaniu skarżącego z dniem 4 sierpnia 1984 r. została podjęta zgodnie z prawem. Skoro, jak to wyżej wykazano, brak było podstaw do podjęcia niniejszej czynności materialno-technicznej, to zapis o wymeldowaniu winien zostać usunięty. Podkreślić należy, iż w sprawie chodzi wyłącznie o usunięcie tego konkretnego zapisu o wymeldowaniu. Natomiast dalszą kwestią, która nie stanowi już przedmiotu sprawy, pozostaje czy i jakie kroki winny zostać podjęte przez właściwy organ, celem doprowadzenia ewidencji skarżącego do stanu zgodnego ze stanem faktycznym. Wobec powyższego należy stwierdzić, iż organy obu instancji naruszyły cytowane wyżej przepisy prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy. Rzeczą organów ewidencyjnych ponownie rozpatrujących sprawę będzie zastosowanie się do przedstawionej wyżej wykładni. Mając powyższe na względzie Sąd na mocy art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stwierdzono, iż decyzje organów obu instancji nie mogą być wykonane.