II SA/Gd 6/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz (spr.) Sędziowie WSA Mariola Jaroszewska WSA Felicja Kajut Protokolant St. Sekr. Sąd. Beata Kaczmar po rozpoznaniu w Gdańsku na rozprawie w dniu 19 lipca 2006 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia 30 czerwca 2005 r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 18 listopada 2005 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 30 czerwca 2005 r. o odmowie przyznania S. W. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Jako podstawę prawną swojej decyzji organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 3 pkt 17, art. 8 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 20 oraz art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu decyzji stwierdziło, że organ niższej instancji odmówił stronie przedmiotowego świadczenia argumentując, iż wnioskodawczyni wychowuje dziecko wspólnie z jego ojcem, a zatem nie spełnia przesłanki do otrzymania dodatku. O wspólnym wychowywaniu dziecka miało świadczyć to, że ojciec dziecka pomimo orzeczonego rozwodu do maja 2005 r. zamieszkiwał wspólnie z rodziną, pomagał w wychowaniu, zabierał syna na ryby. Obecnie ojciec dziecka mieszka w innym domu, ale w tej samej wsi. Ponadto strona nie wystąpiła o zasądzenie alimentów i oświadczyła, że nie otrzymuje pomocy finansowej od byłego męża E. W. Organ wskazał, iż w odwołaniu S. W. podniosła, że żaden przepis nie uzależnia przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka od tego, czy wnioskodawca posiada wyrok zasądzający alimenty. Zaznaczyła również, iż były mąż utrzymuje częste kontakty z synem, co nie może być odbierane negatywnie. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 8 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych do zasiłku rodzinnego przysługuje dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Samotne wychowywanie dziecka w rozumieniu ustawy to wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka (art. 3 pkt 17 tej ustawy). Zatem wnioskując z przeciwieństwa; jeżeli osoba rozwiedziona wychowuje dziecko wspólnie z ojcem lub matką tego dziecka, to nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko i nie przysługuje jej wskazane świadczenie. Następnie organ odwoławczy zważył, że w chwili wydania decyzji przez organ I instancji przepisy cytowanej ustawy nie przewidywały, aby dodatek przysługiwał osobom, które nie mają zasądzonych świadczeń alimentacyjnych. Taka przesłanka zaczęła obowiązywać dopiero od dnia 1 września 2005 r. w związku z nowym brzmieniem art. 12 ust. 1 tej ustawy, nadanym przez ustawę z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). W sprawie znaczenie miało brzmienie przepisów przed tą nowelą, bowiem wniosek o świadczenie złożono w maju 2005 r. Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ odwoławczy stwierdził, iż wnioskodawczyni jest osobą rozwiedzioną, ale wychowuje syna wspólnie z ojcem dziecka. Nie ma tutaj znaczenia fakt, że ojciec dziecka nie zamieszkuje wspólnie z matką dziecka, gdyż ustawa nie wprowadza przesłanki prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego do nabycia uprawnień do świadczeń rodzinnych. Udział ojca dziecka w procesie wychowywania dziecka przejawia się poprzez częste kontakty z dzieckiem, wspólne spędzanie czasu i zabawę. Wprawdzie władza rodzicielska ojca została ograniczona w wyroku rozwodowym do współdecydowania o istotnych sprawach dziecka w zakresie wyboru szkoły, zawodu i leczenia, jednak w rzeczywistości ojciec dziecka nadal wychowuje syna i utrzymuje z nim pełny kontakt, co należy ocenić pozytywnie. S. W. zaskarżyła decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku podnosząc, iż organ odwoławczy wyciągnął błędne wnioski. Skarżąca przyznała, że ojciec dziecka łoży na utrzymanie dziecka, jednak są to środki znacznie mniejsze niż w przypadku wychowywania dziecka wspólnie. Jej zdaniem w ustawie nie chodzi o to, czy ojciec kontaktuje się z dzieckiem czy nie, ale o fakt, że dziecko ma mniejsze dochody niż wychowywane w pełnej rodzinie. Skarżąca nie wie skąd organ odwoławczy powziął informację, iż były mąż zamieszkiwał z rodziną do maja 2005 r.; do tego okresu był zameldowany w mieszkaniu, a to nie jest jednoznaczne z zamieszkiwaniem. Ponadto wskazała, na sprzeczność zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Raz organ twierdzi, że ojciec dziecka wspólnie zamieszkiwał z rodziną, innym razem stwierdza, że kwestia zamieszkiwania nie ma znaczenia dla sprawy. Obecnie nie przeszkadza nawet fakt, że ojciec dziecka zamieszkuje w tej samej wsi. Skarżąca podkreśliła, że w momencie składania wniosku o przedmiotowe świadczenie spełniała wszystkie warunki do jego przyznania. Rozumowanie jakie przyjęło Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazuje, że aby otrzymać dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka należy ograniczyć, albo w ogóle zakazać kontaktów dziecka z drugim rodzicem. Jej zdaniem sprawa dodatku dotyczy materialnych pojęć, a wychowywanie odnosi się do sfery duchowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Organ wskazał przy tym, że proces wychowawczy nie obejmuje tylko czysto materialnej strony utrzymania dziecka, ale także opiekę nad dzieckiem, udział w kształtowaniu jego charakteru, postawy społecznej, światopoglądu, decydowanie o jego wykształceniu. Głównie na podstawie oświadczeń strony skarżącej organ poczynił ustalenia, że ojciec dziecka utrzymuje stały kontakt z dzieckiem, opiekuje się nim, uczestniczy w zabawie, wspólnie spędza z nim czas; także w sposób kształtujący jego osobowość. W piśmie z dnia 13 stycznia 2006 r. skarżąca zarzuciła, iż bezpodstawne są twierdzenia organu odwoławczego o stałym kontakcie dziecka z ojcem i wspólnym wychowywaniu go. Jest rzeczą oczywistą, że w miejscowości liczącej kilkudziesięciu mieszkańców kontakt ojca z synem jest nieunikniony. Oświadczyła również, że nigdy nie składała oświadczeń dających podstawy do twierdzeń, że syn ma stały kontakt z ojcem. Organ nie wyjaśnił, co należy uznawać za stały kontakt; czy jest to raz, dwa, trzy a może pięć razy w miesiącu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Prawidłowo organ odwoławczy uznał, że w zastosowanie w sprawie będą miały przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia wniosku. Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732) zmieniła brzmienie art. 12 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 września 2005 r., a więc już po złożeniu wniosku przez skarżącą. Zatem zmiana przepisów prawa nie może działać wstecz, pozbawiając praw nabytych do świadczeń przysługujących w razie spełnienia przesłanek w dacie złożenia wniosku. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny, uznając w wyroku z dnia 18 maja 2005 r., K 16/04 (OTK-A 2005/5/51), że art. 3 pkt 17, art. 8 pkt 3 i 4, art. 11 i art. 12 ustawy o świadczeniach rodzinnych są niezgodne z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., orzekł, iż niniejsze przepisy tracą moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2005 r. W uzasadnieniu wyroku Trybunał stwierdził, że sądy i inne organy stosujące prawo mają obowiązek stosowania zaskarżonych przepisów przez cały okres ich pozostawania w mocy. Rozstrzygając przedmiotową sprawę organy obu instancji nie zebrały i w konsekwencji nie dokonały oceny pełnego materiału dowodowego. Organ I instancji podał, że E. W. w niewielkim stopniu pomaga w wychowaniu syna. Natomiast organ odwoławczy wskazuje już na częste kontakty ojca z dzieckiem, wspólne spędzanie czasu i zabawę. Obie wskazane oceny oparte zostały na tym samym materiale dowodowym, który przede wszystkim stanowi wywiad przeprowadzony ze S. W. i E. W. Z jednozdaniowych wypowiedzi zawartych w niniejszym protokole nie można wywnioskować, czy i w jakim zakresie E. W. uczestniczy w wychowaniu syna. Oboje rodzice używają sformułowania "czasami" określając częstotliwość i rodzaj kontaktów E. W. z synem. Tak przeprowadzony wywiad nie pozwala na dokonanie jakiejkolwiek oceny, czy skarżąca samotnie wychowywała dziecko, czy też w procesie wychowawczym uczestniczył ojciec dziecka. Organy obu instancji ograniczyły się do ogólnikowych stwierdzeń wywiedzionych z nic nie mówiącego na temat stanu faktycznego wywiadu. Zatem w istocie rzeczy nie doszło do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Bez szczegółowego wyjaśnienia charakteru i częstotliwości oraz czasu trwania kontaktów E. W. z synem nie było możliwe dokonanie oceny czy skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązujących w dacie złożenia wniosku o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Wobec powyższego należy stwierdzić, że organy obu instancji naruszyły przepisy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozstrzygając sprawę organy ustalą prawidłowo stan faktyczny i podejmą rozstrzygnięcie w oparciu o stosowne przepisy prawa. Mając powyższe okoliczności na względzie Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. Jednocześnie Sąd nie określił w wyroku czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W ocenie Sądu wykładnia celowościowa prowadzi do wniosku, że art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odnosi się do aktów lub czynności, które podlegają wykonaniu. Ratio legis niniejszego przepisu wskazuje, iż jego stosowanie ma zabezpieczyć stronę, której skarga została uwzględniona przed ewentualnym wykonaniem przez organ, przed uprawomocnieniem się wyroku, aktu uchylonego przez Sąd. W niniejszej sprawie odmówiono przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego, a zatem brak podstaw, aby odnosić się do kwestii jej wykonalności do czasu uprawomocnienia się wyroku.