II SA/Gd 60/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia 12 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie obowiązku utrzymania urządzenia melioracji wodnej postanawia odmówić K. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF 31 marca 2014 r. skarżący zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na trudną sytuację rodzinną i brak pieniędzy. W świetle złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym - wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, mając na utrzymaniu czworo dzieci. Z kolei w świetle oświadczenia o majątku i dochodach - wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni 120 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 10,45 ha. Poza powyższymi składnikami majątku, nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych czy zasobów pieniężnych. Źródłem dochodów w jego rodzinie są dochody z gospodarstwa rolnego, oszacowane przez stronę na kwotę 416,29 zł miesięcznie oraz zasiłki z pomocy społecznej na dzieci w wysokości 693 zł miesięcznie. Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomocy, wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania – szeregu dokumentów, w tym zwłaszcza: - wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę, jego żonę rachunków bankowych i lokat bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych kosztów utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny (opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telefon, inne); - zaświadczenia o wysokości opłat obszarowych uzyskiwanych z ARiMR, - przedłożenia zaświadczeń o podleganiu ubezpieczeniu w KRUS oraz decyzji dotyczącej pobierania świadczeń rodzinnych na dzieci, - oświadczenia w przedmiocie rodzaju prowadzonej działalności rolnej oraz dokumentów dotyczących sprzedaży plonów rolnych pochodzących z gospodarstwa, z których będzie wynikać wysokość uzyskiwanego dochodu, - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Stosowne wezwanie zostało wnioskodawcy doręczone na podany przez niego adres do korespondencji w dniu 7 kwietnia 2014 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia powyższe wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane. Do Sądu nie wpłynęły bowiem żądane dokumenty oraz oświadczenia. W myśl art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powołanej regulacji normatywnej wynika, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz opiera się na danych, oświadczeniach i dokumentach przedstawionych przez stronę. Stosownie bowiem do treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez wnioskodawcę - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. W szczególności, wątpliwości nasuwało oświadczenie co do wysokości dochodów, uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego. Ponadto, wnioskodawca nie określił wysokości wydatków obciążających jego budżet domowy w skali miesiąca. Stąd też, został zobowiązany do uzupełnienia oświadczenia, zawartego na formularz PPF. W zarządzeniu wydanym przez referendarza sądowego rozpatrującego złożony wniosek wskazano precyzyjnie jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii przedstawić. Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Z uwagi na fakt, że na stosowne wezwanie referendarza wnioskodawca nie odpowiedział w istocie niewyjaśniona została kwestia wysokości dochodów generowanych przez członków gospodarstwa domowego, ich ewentualnych zasobów pieniężnych jak i kosztów utrzymania. Jak wskazano powyżej, przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie może mieć miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Oznacza to, że rozpoznający wniosek referendarz nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy domniemywać. W realiach niniejszej sprawy - wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym - nie jest możliwe określenie, że nie może on ponieść kosztów postępowania sądowego. Rzeczywista sytuacja majątkowa i zarobkowa strony – z uwagi na postawę samego wnioskodawcy - nie może być bowiem ustalona w sposób dokładny, jak to winno mieć miejsce zgodnie z cytowanym wyżej art. 252 § 1 ustawy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym bierność wnioskodawcy w powyższym zakresie należy postrzegać jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.