II SA/Gd 600/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk (spr.) Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2010 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 czerwca 2010 r., nr [...] w przedmiocie odpłatności rodziców za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej uchyla zaskarżoną decyzję. K. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 czerwca 2010r. w sprawie nr [...]. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia 17 września 2009r. orzeczono o odmowie częściowego zwolnienia skarżącego K. K. rodzica naturalnego małoletniego S. K. umieszczonego w Ognisku Wychowawczym im. [...], ul. G. w R., z odpłatności za pobyt dziecka w placówce na okres od 1 sierpnia 2009r. do 31 lipca 2010r. oraz ustalono odpłatność K. K. za pobyt syna w Ognisku, na okres od 1.08.2009r. do 31.07.2010r. w wysokości 1373,41zł miesięcznie, stanowiącej 100% połowy rzeczywistych kosztów pobytu dziecka w placówce opiekuńczo – wychowawczej wynoszących łącznie 2746,82zł (połowa kosztów wynosi 1373,41). W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano art. 104 kpa oraz przepisy art. 6, art. 8, art. 80 ust. 1 pkt 3, art. 81 ust. 1,2, 3, 5 i art. 106 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. (Dz. U. z 2008r. nr 115, poz. 728 zez m.), uchwałę NR [...] rady Powiatu z dnia 29 grudnia 2004r. w sprawie ustalenia zasad częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat za pobyt dziecka lub osoby dorosłej w rodzinach zastępczych i placówkach opiekuńczo- wychowawczych (Dz. Urzęd. Województwa [...]). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że na podstawie zebranej dokumentacji oraz przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia 7 września 2009r. ustalono, że koszt miesięczny pobytu S. K. w placówce opiekuńczo – wychowawczej wynosi 2746,82zł , ojciec K. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz z córką. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia małżonków w łącznej kwocie ok. 5000 zł. K. K., co miesiąc łoży 300zł tytułem alimentów na rzecz syna S. K. W dniu 7 września 2009r. K. K. złożył wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt syna w placówce opiekuńczo – wychowawczej, z uwagi na płacenie alimentów na syna w kwocie 300zł, utrzymywania swojej żony i córki oraz z powodu zaciągniętych kredytów. Organ I instancji powołując się na uchwałę nr [...] Rady Powiatu z dnia 29 grudnia 2004r., wskazał, że w sytuacji K. K. nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek pokreślony w art. 4 ww. uchwały umożliwiający częściowe lub całkowite zwolnienie z odpłatności. K. K. złożył odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o zmniejszenie kwoty opłaty za pobyt syna w placówce. W uzasadnieniu odwołania odwołujący podał, że od lipca 2009r. prowadzi indywidualną działalność gospodarczą, pracując jako hydraulik. Podany dochód jest dochodem brutto, który jest pomniejszony o koszty opłat do ZUS i US oraz opłaty za księgową. Po ich odjęciu pozostaje mu niewielka kwota, którą odwołujący musi przeznaczyć na rozwój (nieznanej na rynku) firmy. Odwołujący podał, że nie jest w stanie zapłacić za utrzymanie syna tak wysokiej opłaty. Po opłaceniu bieżących opłat, rat kredytów na utrzymanie pozostaje mu kwota 1500zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 21 czerwca 2010r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium ustaliło, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia 4 marca 20098r. małoletni S. K. ur. 14.07.1997r. syn A. S. i K. K. został skierowany do Ogniska Wychowawczego im. [...] w R. Umieszczenie i pobyt całodobowy dziecka został potwierdzony przez Dyrektora ww. placówki w dniu 15.06.2010r. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło treść przepisu art. 81 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że za pobyt dziecka w całodobowej placówce opiekuńczo – wychowawczej opłatę ponoszą do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania rodzice dziecka, osoba pełnoletnia lub jej rodzice, a także opiekunowie prawni lub kuratorzy, w przypadku gdy dysponują dochodami dziecka. Opłatę ustala w drodze decyzji administracyjnej starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed skierowaniem do placówki. W zarządzeniu Nr [...] Starosty z dnia 6 marca 2009r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania wychowanka w placówkach opiekuńczo –wychowawczych funkcjonujących na terenie powiatu w. ustalono, że średni miesięczny koszt utrzymania dziecka – opieka całodobowa wynosi 2746,82zł. Zgodnie z uchwałą nr [...] Rady Powiatu z dnia 29 grudnia 2004r. w sprawie ustalenia zasad częściowego lub całkowitego zwalniania z opłat za pobyt dziecka lub osoby dorosłej w rodzinach zastępczych lub całkowitego zwalniania z opłat za pobyt dziecka lub osoby dorosłej w rodzinach zastępczych i placówkach opiekuńczo –wychowawczych, w załączniku do uchwały w pkt 1 ustalono, że za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo – wychowawczej lub rodzinie zastępczej nie ponoszą opłaty rodzice, których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (aktualnie kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi 351 zł). Organ II instancji wskazał, że z akt sprawy wynika, iż dochód rodziny K. K. stanowią wynagrodzenie za pracę jego żony w wysokości 2.800zł miesięcznie oraz dochód strony uzyskiwany w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą - ok. 2200zł miesięcznie. Dochód czteroosobowej rodziny w przeliczeniu na osobę wynosi więc miesięcznie 1250zł i tym samym przekracza kryterium dochodowe. Zgodnie z pkt 2 załącznika do powołanej uchwały w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego rodzice mogą być zwolnienie z opłat częściowo lub w całości w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Za szczególnie uzasadnione przypadki uznaję się : - konieczność ponoszenia opłat za pobyt innych członków rodziny w placówkach opieki całkowitej, pomocy społecznej, placówkach opiekuńczo –wychowawczych i rehabilitacyjnych, ośrodkach wsparcia lub innych placówkach zapewniających opiekę całodobową; - długotrwałą chorobę, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; - wielodzietność (czworo dzieci małoletnich i więcej na wyłącznym utrzymaniu rodziców), konieczność samotnego wychowywania dzieci pozostających w rodzinie naturalnej; - alkoholizm, narkomania lub inne uzależnienia w rodzinie naturalnej; - brak możliwości ustalenia miejsca zamieszkania lub pobytu rodziców. Organ II instancji podzielił stanowisko organu I instancji, że na podstawie zebranego materiału dowodowego po przeprowadzonym w dniu 7 września 2009r. wywiadzie środowiskowym, nie zachodzi szczególny przypadek uzasadniający całkowite lub częściowe zwolnienie strony od ponoszenia opłaty. Dochód rodziny przekracza próg dochodowy tj. kwotę 351zł, nie występują również szczególne przesłanki wym. w uchwale. Organ II instancji podkreślił, że opisany obowiązek może zostać ograniczony lub zniesiony tylko w wyjątkowych przypadkach, które w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą. K. K. złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o zmniejszenie opłaty do kwoty 500zł, z uwagi na zmianę sytuacji materialnej. W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił, że organy wadliwie ustaliły stan faktyczny sprawy. Skarżący podał, że jego dochód za ostanie 3 miesiące to 1160,48, natomiast żony 2.800zł. Skarżący podał, że dochód po opłaceniu rat kredytowych wynosi ok. 1500zł na 3 osoby, w związku z powyższym nie jest w stanie płacić tak wysokiej opłaty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem przy rozpoznaniu sprawy naruszono przepisy postępowania i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak stanowi art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r.,nr 115, poz. 728 ze zm.) zw. dalej ustawą, istnieje obowiązek odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, a jej wysokość zostaje ustalona przez starostę w wydanej decyzji. Ustawodawca przewidział jednocześnie możliwość zwolnienia z tej opłaty lub odstąpienia od niej uzależniając to od sytuacji materialnej zobowiązanego. Ustalenie warunków zwolnienia z opłat zostało w art. 81 ust. 6 ustawy powierzone radzie powiatu. W rozpatrywanej sprawie Rada Powiatu podjęła uchwałę z dnia 29 grudnia 2004r. w oparciu o powyższą delegację określając warunki częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dziecka w placówce wychowawczej, przytoczone przez organ II instancji. Nadto ustawa zobowiązała starostę do ustalenia wysokości odpłatności przy uwzględnieniu sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, dochodowej i majątkowej zobowiązanego i jego rodziny. W art. 81 ust. 4 i 5 ustawy wskazano bowiem, iż starosta może całkowicie lub częściowo zwolnić lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w ust. 1 na wniosek lub z urzędu ze względu na trudną sytuację materialną rodziny lub osoby, a ustalając opłatę uwzględnia sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową rodziny lub osoby. Jak wynika z wyżej przytoczonych przepisów, decyzja w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo –wychowawczej powinna być poprzedzona szczegółowym badaniem sytuacji osoby zobowiązanej do ponoszenia tej odpłatności. Nie wyczerpuje tego obowiązku ograniczenie się do badania wysokości uzyskiwanego przez tę osobę i jej rodzinę dochodu. Taka sytuacja zaszła w kontrolowanej sprawie, co wynika z treści zaskarżonej decyzji. W treści zaskarżonej decyzji organ nie odniósł się do zarzutów skarżącego wskazujących na jego sytuację finansową, w tym do wysokości uzyskiwanego dochodu z działalności gospodarczej i kwoty pozostałej na utrzymanie rodziny. Nadto organ rozpoznający sprawę bierze pod uwagę zmiany stanu faktycznego, które zaistniały przed wydaniem decyzji. W niniejszej sprawie wywiad środowiskowy został przeprowadzony w dniu 7 września 2009r , decyzja organu II instancji wydana zaś została w dniu 21 czerwca 2010r. Zatem dla oceny czy zaszły zmiany w stanie sprawy organ winien uzupełnić sporządzony wywiad (uaktualnić go za okres, którego dotyczy obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo –wychowawczej). Organ winien też ocenić czy w postępowaniu pierwszoinstancyjnym podjęto działania zmierzające do sprawdzenia, zgodnie z regulacją zawartą w art. 81 ust. 5 ustawy sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, dochodowej, o której mowa w art. 81 ust. 5 ustawy, przy uwzględnieniu tego, iż badanie to nie może się ograniczać jedynie do badania wysokości uzyskiwanego dochodu. Odnosząc się zatem do zaskarżonej decyzji Sąd zważył, że wydanie decyzji na podstawie art. 81 ust. 3 ustawy winno być poprzedzone ustaleniem sytuacji życiowej, majątkowej, rodzinnej wnioskodawcy, a następnie oceną czy sytuacja ta, w tym stan rodziny, wiek, sytuacja majątkowa mieszczą się w pojęciu trudnej sytuacji, o której mowa w art. 81 ust. 4 w zw. z art. 81 ust. 5 ustawy. Organ winien ustalić czy i w jaki sposób ponoszenie opłaty w pełnej wysokości będzie miało wpływ na sytuację życiową skarżącego, czy nie spowoduje braku możliwości pokrycia potrzeb skarżącego i jego rodziny. Oznacza to, że organ powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa). Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję stwierdził, że organ powyższej oceny nie dokonał, ograniczając się do zaprezentowania sytuacji majątkowej skarżącego. W świetle powyższych rozważań stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie przy wydawaniu decyzji organ naruszył zasady postępowania administracyjnego określone w art. 7 i 77 §1 kpa. Przepisy te zostały naruszone w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien dokonać oceny wniosku skarżącej opartego po przeprowadzeniu postępowania z uwzględnieniem powyższych uwag i z uwzględnieniem zasad postępowania. Na marginesie wskazać należy, że podnoszone przez skarżącego okoliczności związane z powiększeniem rodziny (urodzeniem drugiego dziecka) i w konsekwencji zmianą z tego tytułu sytuacji dochodowej mogą być podnoszone w kolejnym wniosku w sprawie zwolnienia z odpłatności, natomiast nie maja wpływu na ocenę tej sytuacji przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie z odpłatności za okres podany w decyzji organu I instancji (od 1 sierpnia 2009r. do 31 lipca 2010r.). Biorąc powyższe pod uwagę i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.