II SA/Gd 604/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 1 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody z dnia 21 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie pozwolenia na przebudowę wraz ze zmianą sposobu użytkowania obiektu budowlanego postanawia odmówić A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF, który wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku 10 września 2014 r. A. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie na jego rzecz adwokata. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, wynika, że prowadzi on dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną, nie mając nikogo na utrzymaniu. Z kolei w świetle złożonego oświadczenia o majątku i dochodach ww. jest właścicielem domu o powierzchni 50 m2 wraz z gospodarstwem rolnym o powierzchni 14,58 ha w skład którego wchodzi także obora, stodoła i 2 garaże oraz samochodu osobowego o wartości 5 000 zł, ciągnika rolniczego o wartości 50 000 zł i przyczepy rolniczej o wartości 500 zł. Źródłem dochodów wnioskodawcy jest jego dochód z tytułu renty w kwocie 972 zł netto miesięcznie, a także z tytułu prowadzonej działalności rolniczej w wysokości 1 100 zł miesięcznie (wedle oświadczenia). Małżonka strony osiąga również dochody z tytułu działalności rolniczej i wedle oświadczenia –wynoszą one również 1 100 zł miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że jest osobą schorowaną cierpiącą na liczne schorzenia kardiologiczne oraz neurologiczne związane z kręgosłupem. Na tą okoliczność przedłożył dokumenty, potwierdzające podnoszone fakty. Napisał też, że spłaca kredyt w kwocie 65000 zł. Wydatki miesięczne, w których zawiera się rata kredytu, wydatki na leki, media, wnioskodawca wycenił na kwotę 2800 zł. Na wezwanie referendarza wnioskodawca nadesłał do sądu oświadczenie o ponoszonych kosztach w skali miesiąca, częściowo poparte kserokopiami faktur, z którego wynika, że wydatki na media w skali miesiąca stanowią kwotę około 1 131 zł (woda, gaz, węgiel, wywóz nieczystości, paliwo do samochodu, energia, telefon, TV, leki). Ponadto, wnioskodawca załączył plik faktur, które opisała jako "faktury terminy do zapłaty". Dokumenty te nie zostały w żaden sposób opisane, nie wynika z nich z jakiego tytułu są ponoszone, a w szczególności – czy zostały opłacone. Trudno w takiej sytuacji było je potraktować jako wpływające na sytuację finansową wnioskodawcy. Wnioskodawca załączył również nakazy płatnicze wskazujące na stan posiadania w zakresie majątku nieruchomego oraz zobowiązania podatkowe z tego tytułu w kwocie 5 855 zł w skali roku. W oświadczeniu o dochodach z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego za okres ostatnich trzech miesięcy wnioskodawca podał, że jego dochód w tym okresie wynosi 20 074 zł, tj. w skali miesiąca – 6 691 zł. Ponadto, z decyzji w sprawie przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego wynika, że wnioskodawca z tego tytułu otrzymuje rocznie 13 083,16 zł, co stanowi kwotę 1 090 zł w skali miesiąca. Z załączonego zaświadczenia z banku [...] wynika, że wnioskodawca spłaca kredyt – obecnie do spłaty pozostało 29 286,86 zł. Nie wskazano, jakie stanowi to obciążenie wnioskodawcy w skali miesiąca. Nie przedłożono także szczegółowego wyciągu z tegoż banku, obrazującego historię operacji z okresu ostatnich trzech miesięcy. Podobnie, z zaświadczenia z Banku [...] wynika, że stan środków na dzień 25 września 2014 r. wynosi 9 422,89 zł. W tym przypadku także nie przedłożono wyciągu z tego rachunku z okresu ostatnich trzech miesięcy. Podkreślić w tej sytuacji należy fakt niewłaściwego wykonania przez wnioskodawcę zobowiązania w zakresie przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bowiem do sądu wpłynęły wyłącznie zaświadczenia, wskazujące na wysokość obrotów na rachunku bankowym w [...] skarżącego w okresie od "01.09.2014 do 31.08.214" (z tej informacji nie sposób wyciągnąć jakichkolwiek wniosków), względnie stan środków na jednym z kont (wynoszący na dzień 25 września 2014 r. – 9422,89 zł). Brak jest natomiast zestawienia operacji z okresu ostatnich trzech miesięcy, co uniemożliwia dokonanie analizy relacji posiadanych dochodów do ponoszonych przez rodzinę wydatków oraz stwierdzenie, czy wnioskodawca jest w stanie czynić oszczędności, względnie czy je posiada. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W tym stanie należało wskazać, co następuje: W świetle art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję tzw. prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ww. ustawy. W związku z powyższym to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Gruntowna analiza danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i dokumentacji źródłowej nadesłanej na żądanie referendarza prowadzi do uznania, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy mieć bowiem na uwadze, że przyznanie prawa pomocy, w tym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych, ma charakter wyjątkowy i stosowane jest wyłącznie w przypadkach podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioskodawca w świetle złożonych oświadczeń i przedłożonej dokumentacji do ww. kręgu osób nie może być zaliczony. Za powyższą oceną przemawiają następujące okoliczności: Po pierwsze, biorąc pod uwagę przedłożone dokumenty, referendarz uznał, że oświadczenie wnioskodawcy zawarte w treści urzędowego formularza PPF w przedmiocie wysokości dochodów w jego rodzinie w kwocie 3 172,99 zł w skali miesiąca jest niewiarygodne, a dochody te wynoszą – w okresie ostatnich trzech miesięcy – 8 753 zł miesięcznie (dochód z gospodarstwa w kwocie 6 691 zł, płatność obszarowa – 1 090 zł oraz renta w kwocie 972 zł). Nie kwestionując zaś opisanych wydatków, ponoszonych przez wnioskodawcę w skali miesiąca– należało przyjąć, że udokumentowane wydatki na utrzymanie domu, leki, podatki kształtują się na poziomie około 1 622 zł miesięcznie (nie wliczono raty kredytu, gdyż nie wskazano jej wysokości w skali miesiąca). Należy przy tym podkreślić, że wnioskodawca nie ma nikogo na utrzymaniu, co oznacza, że posiadane dochody wydatkuje wyłącznie na potrzeby własne i żony. Po drugie, wnioskodawca posiada majątek w postaci nieruchomości budynkowej i gospodarstwa rolnego wraz z przynależnościami, a także majątek ruchomy o wartości około 55 000 zł (pojazdy i maszyny rolnicze). W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 cytowanej ustawy, uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np.: jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżący zobowiązany został do uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi. W ocenie referendarza, wnioskodawca jest w stanie wygospodarować tą kwotę z bieżących dochodów zgromadzonych na rachunku bankowym, skoro na koncie jego – jak wynika z zaświadczenia Banku Spółdzielczego, znajduje się kwota 9 422,89 zł. Po trzecie, z uwagi na nieprawidłowe wykonanie wezwania sądu w zakresie przedłożenia wyciągów z kont bankowych, trudno ocenić jaka jest relacja uzyskiwanych dochodów w gospodarstwie domowym wnioskodawcy do ciążących na nim wydatkach związanych z jego utrzymaniem, a w szczególności, czy możliwe jest czynienie przez wnioskodawcę oszczędności. Przedłożone kserokopie rachunków wskazują, że tytułem mediów wnioskodawca wydaje miesięcznie około 1 600 zł. Z wniosku nie wynika, by na wnioskodawcy ciążyły jakieś szczególne zobowiązania finansowe (poza kredytem, którego wysokości raty w skali miesiąca nie określono). Nie można natomiast jednoznacznie ustalić, czy i jakie oszczędności wnioskodawca posiada, gdyż nie przedłożył on zestawienia operacji na rachunku z okresu ostatnich trzech miesięcy. Niemniej jednak, z salda na rachunku osobistym opiewającym na kwotę ponad 9 000 zł można wnioskować, że jednak pewne oszczędności wnioskodawca jest w stanie poczynić, a w tej sytuacji, także w świetle bierności skarżącego w zakresie przedłożenia pełnego wyciągu z jego rachunku osobistego, jego oświadczenie o braku oszczędności, zawarte w treści formularza PPF uznać należy za niewiarygodne. Konkludując zatem, zestawienie sumy comiesięcznych dochodów w gospodarstwie domowym wnioskodawcy z udokumentowanymi comiesięcznymi kosztami utrzymania gospodarstwa domowego (wynoszącymi średnio około 1600 zł netto) pozwala uznać, że wnioskodawca cały czas posiada nadwyżkę środków pieniężnych, które mogą być przeznaczone m.in. na koszty prowadzonego postępowania sądowego. Przypomnieć należy, że momencie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy stan jednego z rachunków osobistych wnioskodawcy wynosił 9 422,89 zł. Powyższe okoliczności wyłączają zatem możliwość przyznania prawa pomocy w we wnioskowanym zakresie. Jak wskazano powyżej, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać wyłącznie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto, powinno to być stosowane wobec osób, które współdziałają w pełnym zakresie z sądem w zakresie ustalenia wszystkich okoliczności, wypełniających przesłanki jego przyznania. Wybiórcze bądź niepełne wykonanie zobowiązania w zakresie nadesłania dokumentów źródłowych, co jak wskazano ma miejsce w niniejszej sprawie, niewątpliwie ma wpływ na dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym bierność wnioskodawcy w powyższym zakresie, niezależnie od pozostałych okoliczności opisanych powyżej, należy postrzegać jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie referendarza rozpatrującego złożony wniosek poniesienie kosztów sądowych przedmiotowego postępowania (to jest wpisów i opłat kancelaryjnych) – przy charakterze i wysokości ww. dochodów jak i w świetle posiadanego majątku – z oczywistych względów nie może wpłynąć na pogorszenie się sytuacji życiowej wnioskodawcy i jego żony. W konsekwencji powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia odmawiając wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.