II SA/Gd 605/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok (spr.) Protokolant Sekretarz Sądowy Ilona Panic po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2007 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. J.l na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 sierpnia 2006 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 17 sierpnia 2005r., nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Społecznego działający z upoważnienia Prezydenta Miasta decyzją z dnia 17 sierpnia 2005 r., na podstawie art. 2 pkt 1, art. 3, art. 5, art. 14 art. 48 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 228, poz. 2255 ze zm.), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 881) oraz art. 104 k.p.a. odmówił pani A. J. przyznania zasiłku rodzinnego na synów P. J. i K. J. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez syna P. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie ustalono, iż przeciętny dochód miesięczny rodziny pani J. w przeliczeniu na osobę wyniósł w roku 2004 kwotę 517,75 zł. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł. Natomiast gdy dochód rodziny lub dochód osoby uczącej się przekracza powyższą kwotę, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje jedynie wtedy, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje (art. 5 ust. 3). W ocenie organu w rodzinie pani A. J. doszło do przekroczenia kryterium dochodowego, co w konsekwencji spowodowało, że nie zostały spełnione warunki do przyznania wnioskującej zasiłku rodzinnego oraz dodatku do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. J. W uzasadnieniu wskazała, iż jej dochód brutto w roku 2004 w rzeczywistości wyniósł 14.838,42 zł (11.840,34 zł – z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej, 2. 998,08 zł - z tytułu otrzymanego zasiłku chorobowego), natomiast po odliczeniach stanowił on kwotę 8.682,01 zł. Odwołująca się wyjaśniła, że w czasie gdy składła wniosek została pouczona przez pracownika MOPS, iż nie może zadeklarować dochodu niższego od sześciokrotności sumy składki na ubezpieczenie zdrowotne i podatku, tj. kwoty 10.784,10 zł. Pracownik polecił poprawić wpisane przez skarżącą dane zapewniając, iż po przeliczeniu dochód na członka rodziny i tak nie przekroczy kwoty 504 zł., co nie pozbawi wnioskodawczyni uprawnienia do otrzymania zasiłku rodzinnego. Po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania A. J. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 6 lutego 2006 r. uchyliło zaskarżoną decyzję przyznając A. J. zasiłek rodzinny na synów P. i K. J. w wysokości 43 zł miesięcznie za miesiąc lipiec i sierpień 2005 r. oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez syna P. J. w wysokości 90 zł. Swoje stanowisko Kolegium uzasadniło tym, iż wnioskodawczyni spełniła przesłanki przyznania przedmiotowych świadczeń, bowiem suma uzyskanego przez A. J. oraz jej męża A. J. dochodu stanowiła w 2004 r. kwotę 18.299,60 zł., co w przeliczeniu na osobę dało kwotę 381,24 zł miesięcznie. Wnioskiem z dnia 9 lutego 2006 r. pani A. J. wystąpiła o sprostowanie powyższej decyzji wyjaśniając, iż jej wniosek o przyznanie zasiłku dotyczył okresu od września 2005 r. do sierpnia 2006 r. Wnioskodawczyni wskazała, iż zasiłek rodzinny dla obu synów został jej przyznany za ten okres decyzją z dnia 17 stycznia 2005 r.. W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 28 czerwca 2006 r. odmówiło sprostowania swojej decyzji z dnia 6 lutego 2006 r. wyjaśniając, iż wprowadzenie zmiany okresu za jaki przysługiwał by zasiłek oznaczałoby nowe rozstrzygniecie w sprawie i w rażący sposób naruszałoby art. 113 k.p.a. Następnie decyzją z dnia 29 czerwca 2006 r. Kolegium stwierdziło nieważność swojej decyzji z dnia 6 lutego 2006 r. wskazując, iż sprawa rozstrzygnięta decyzją z dnia 6 lutego 2005 r. została już wcześniej rozpatrzona w decyzji z dnia 17 stycznia 2005 r. Ponownie rozpoznając odwołanie A. J. z dnia 29 sierpnia 2005 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzją z dnia 7 sierpnia 2006 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1k.p.a. oraz art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 8 pkt 6 i art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 228, poz. 2255 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ powołał się na art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując, iż kryterium dochodowe, którego przekroczenie powoduje odmowę przyznania zasiłku rodzinnego wynosi 504 zł. Następnie kolegium dokonało analizy wysokości dochodu uzyskanego przez rodzinę A. J. w 2004 r.. Organ wskazał, on iż zgodnie z definicją dochodu zawartą w art. 3 pkt 1 ustawy za dochód uważa się, po odliczeniu alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, zapłacone składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz zapłacone składki na ubezpieczenie zdrowotne, deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i zapłacone składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych enumeratywnie wyliczone w ustawie. Organ wskazał, iż z materiału zebranego w sprawie wynikało, iż roczny dochód czteroosobowej rodziny A. J. wyniósł w 2004 r. 24.851,77 zł. Przyjąwszy wskazaną kwotę za podstawę obliczeń uznano, że miesięczny dochód na jedną osobę stanowi kwotę 517,75 zł. A zatem według powyższych obliczeń dochód rodziny na jedną osobę przekroczył kwotę 504 zł określoną art. 5 ust. 1 ustawy, wobec czego w ocenie organu przesłanka uzyskania świadczenia nie została spełniona. Skargę na powyższą decyzję wniosła A. J. żądając jej uchylenia. W uzasadnieniu skargi wskazała, iż Kolegium w dniu 6 lutego 2006 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przyznało zasiłek rodzinny na syna K. i P. za miesiące lipiec i sierpień 2005 r. wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. W ocenie skarżącej organ dokonał wtedy poprawnych obliczeń, przyjmując jako przychód kwotę 15.024,16 zł., następnie po dokonaniu stosownych odliczeń, ustalił dochód na kwotę 11.169,09 zł. Kolegium wówczas prawidłowo określiło również dochód z tytułu prowadzonej przez skarżąca działalności, ustalając ten dochód na kwotę 4.171,93 zł, dodając następnie kwotę 2.958,58 zł, co dało ostatecznie dochód za 2004 r. w kwocie 7.130,51 zł., a wraz z dochodem męża 18.299,60 zł, co po przeliczeniu daje kwotę 381,24 zł. dochodu na każdego członka rodziny. Kwota ta uprawnia do otrzymania zasiłku rodzinnego. Ponownie rozpoznając odwołanie Kolegium nieprawidłowo obliczyło powyższy dochód. Do podstawy obliczenia dochodu organ dodał kwotę, której skarżąca nie otrzymała. A. J. wyjaśniła, iż pomyłka ta spowodowana została przez informację podaną przez pracownika MOPS, iż zadeklarowany dochód nie może być niższy niż sześciokrotność sumy składki na ubezpieczenie zdrowotne i podatku, czyli kwoty 10.784,10 zł. W związku z czym pracownik MOPS kazał skarżącej poprawić wniosek twierdząc, iż dochód i tak nie przekroczy kwoty 504 zł. W opinii A. J. powyższa informacja spowodowała całe zamieszanie, albowiem przyjęto, iż dochód wyniósł 10.784,10 zł, gdy w rzeczywistości wynosi on jedynie 8.682,01 zł. Ponadto skarżąca wskazała, iż MOPS doliczył dodatkowo do dochodu kwotę 2.998,08 zł z tytułu pobranego zasiłku chorobowego, która to kwota była już doliczona. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena, czy organy administracji publicznej w sposób prawidłowy dokonały ustalenia wysokości dochodu rodziny A. J., co w dalszej kolejności przesądza o prawie skarżącej do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem do tego zasiłku. Podstawę ustalenia dochodu stanowiły przepisy art. 3, art. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 228, poz. 2255 ze zm.). Zgodnie z art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych dochodem jest, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: a) przychód podlegający opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, zapłacone składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz zapłacone składki na ubezpieczenie zdrowotne, b) deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i zapłacone składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych enumeratywnie wymienione w ustawie, w tym zasiłki chorobowe określone w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Stosownie zaś do treści art. 5 zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł. Gdy zaś dochód rodziny lub dochód osoby uczącej się przekracza powyższą kwotę o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje. Z akt sprawy wynika, że dochód rodziny A. J. składa się z dochodu uzyskanego przez skarżącą oraz dochodu uzyskanego przez jej męża. Wątpliwość budzi prawidłowość dokonanego przez organy obliczenia dochodu uzyskanego przez A. J. Sąd szczegółowo badając stan faktyczny sprawy ustalił, iż: Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, dla której na rok 2004 ustalona została wysokość podatku dochodowego w formie karty podatkowej w kwocie 126 zł miesięcznie. Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, iż w 2004 r. uzyskała z prowadzonej działalności przychód w wysokości 11.840,34 zł. Następnie, zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych przychód ten pomniejszyła o składki ZUS za 2004 r. (4.369,06 zł), ubezpieczenie zdrowotne (1.787,35 zł) oraz podatek zryczałtowany (1.512 zł.), co w rezultacie dało kwotę 4.171,93 zł. Do tego dochodu należy także doliczyć kwotę 2.998,08 z tytułu zasiłku chorobowego, pomniejszoną o podatek należny w wysokości 39,50 zł, co w sumie dało dochód w wysokości 2.958,58 zł. Zatem faktyczny dochód uzyskany przez A. J. w 2004 r. wyniósł 7.130,51 zł (4.171,93 zł + 2.958,58 zł.). Po dodaniu dochodu uzyskanego przez A. J. – męża, cały dochód rodziny wyniósł 18.299,60 zł. Po podzieleniu dochodu przez dwanaście miesięcy, a następnie przez czterech członków rodziny, miesięczny dochód rodziny J. za 2004 r. wyniósł 381,24 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając przedmiotową sprawę w trybie odwoławczym, określając dochód uzyskany przez A. J. za rok 2004, błędnie oparło się na nie obowiązującym już przepisie art. 5 ust. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiącym, iż w przypadku osób rozliczających się z podatku na podstawie ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. Nr 144, poz. 930, ze zm.) dochód deklarowany w oświadczeniu, o którym mowa w art. 23 ust. 4 pkt 3 lit. a, nie może być niższy od kwoty odpowiadającej sześciokrotności sumy należnego zryczałtowanego podatku dochodowego i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Konsekwencją stosowania powyższego przepisu było dodawanie do dochodu uzyskanego przez wnioskodawcę prowadzącego działalność gospodarczą opodatkowaną zryczałtowanym podatkiem dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, kwoty nie niższej niż sześciokrotność sumy należnego zryczałtowanego podatku dochodowego i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Kwota ta w 2004 r. wyniosła 10.724,10 zł. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15 listopada 2005 r., sygn. akt P 3/05, ogłoszonym w Dzienniku Ustaw w dniu 30 listopada 2005 r. (Dz. U. Nr 233, poz. 1994) orzekł, że art. 5 ust. 10 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, z 2004 r. Nr 35, poz. 305, Nr 64, poz. 593 i Nr 192, poz. 1963 oraz z 2005 r. Nr 64, poz. 565, Nr 86, poz. 732, Nr 94, poz. 788 i Nr 143, poz. 1199) jest niezgodny z art. 2, art. 32 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 71 ust. 2 Konstytucji. Uzasadniając swoje stanowisko Trybunał wskazał, iż uregulowanie to nakazuje – w stosunku do pewnej kategorii podatników – przyjmowanie swoistego dochodu minimalnego za dany rok – nie mniej niż sześciokrotność kwoty zryczałtowanego podatku dochodowego i składki na ubezpieczenie zdrowotne. W takim przypadku nawet jeśli dana osoba osiągnęła w roku poprzedzającym okres zasiłkowy dochód niższy niż owa sześciokrotność sumy podatku i składki, podmiot ustalający uprawnienia do zasiłku rodzinnego bada kryterium dochodowe nie na podstawie faktycznej wartości rocznego dochodu osoby (jej rodziny), lecz w oparciu o ustawowo zakreślony dochód minimalny (normatywne ujęcie dochodu minimalnego). Może to prowadzić do sytuacji, w której rzeczywisty poziom zamożności danej osoby (jej rodziny), gdyby należała ona do innej grupy osób, którym przysługuje zasiłek, uzasadniałby przyznanie jej zasiłku rodzinnego, jednak ze względu na przyjęte dodatkowe obostrzenie nie uzyskałaby ona do niego prawa. Kwestionowany art. 5 ust. 10 czynił więc wyłom w zasadzie ustalania rzeczywistego dochodu na członka rodziny, jako podstawy do przyznania zasiłku rodzinne. Prawo do zasiłku rodzinnego w świetle regulacji konstytucyjnej powinno być uzależnione wyłącznie od rzeczywistej sytuacji materialnej rodziny i jej członków (wyrok z 15 października 2001 r., sygn. K. 12/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 213). Kwestionowana regulacja sprawia natomiast, że prawo do zasiłku rodzinnego mogłoby przysługiwać osobom o identycznym poziomie dochodu, gdyby tylko zrezygnowały z działalności opodatkowanej w formie ryczałtu, a ten sam dochód uzyskiwały z innych źródeł. Mając zatem na uwadze powyższe rozważania organ pierwszej instancji ponownie rozpoznając niniejszą sprawę ma obowiązek uwzględnić zmianę stanu prawnego przy ustalaniu dochodu uzyskanego przez A. J. za 2004 r. Oznacza to, że ustalając przedmiotowy dochód organ pierwszej instancji weźmie pod uwagę rzeczywiste kwoty otrzymane przez skarżącą w 2004 r. oraz uwzględni orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2005 r., sygn. akt P 3/05, stwierdzającego niegodność art. 5 ust. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych z przepisami Konstytucji. Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Społecznego.