II SA/Gd 608/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Przybielski Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch Protokolant Sekretarz Sądowy Ilona Panic po rozpoznaniu w dniu 25października 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 czerwca 2005 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta z 31 stycznia 2005r., nr [...] w części dotyczącej przyznania zasiłku okresowego od dnia 1 stycznia 2005r. do 28 lutego 2005r. Decyzją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wydaną z upoważnienia Prezydenta z dnia 31 stycznia 2005 r. przyznano I. S. świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego od dnia 1 stycznia 2005 r. do dnia 30 czerwca 2005 r. w kwocie 97,02 zł miesięcznie. Organ ustalił, iż wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną i samotnie gospodarującą, a jedynym jej dochodem jest dodatek mieszkaniowy w kwocie 137,59 zł. W związku z tym na podstawie art. 38 ust. 2 pkt 1 oraz 147 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przyznano wnioskodawczyni zasiłek okresowy w minimalnej wysokości wynikającej z przepisów tj. w wysokości 30 % różnicy między kryterium dochodowym, a uzyskiwanym dochodem. Przyznanie świadczenia w minimalnej wysokości organ uzasadnił ograniczonymi środkami finansowymi na udzielenie pomocy w tej formie. W odwołaniu od powyższej decyzji I. S. nie zgodziła się z wysokością przyznanego świadczenia. W jej ocenie, z uwagi na znaczne wydatki związane z leczeniem, świadczenie powinno być ustalone w wysokości 461 zł miesięcznie tj. w wysokości wskazanego w ustawie kryterium dochodowego. Decyzją z dnia 10 czerwca 2005 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż pomoc społeczna jest instytucją mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości ( art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ). Pomoc ta może przybierać różne formy, w zależności od wniosku strony i okoliczności konkretnego przypadku. Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek okresowy, o którym mowa w art. 38 ust. 1 ustawy, który przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie m. in. osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej ( 461 zł ). Minimalną wysokość zasiłku okresowego na rok 2005 określa przepis art. 147 ust. 2 ustawy, z którego wynika, że w przypadku osoby samotnie gospodarującej wysokość ta wynosi 30 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Na dochód odwołującej składa się dodatek mieszkaniowy w wysokości 137,59 zł, zatem wysokość minimalna zasiłku okresowego w jej sytuacji wynosi 97,02 zł ( 461 – 137,59 x 30 % ). Organ odwoławczy wskazał, iż sytuacja materialna wnioskodawczyni, będącej osobą bezrobotną i schorowaną, jest niewątpliwie bardzo trudna. Jednak należy zauważyć, że uzyskiwane z pomocy społecznej środki nie mogą być traktowane jako źródło dochodu wystarczające do zaspokojenia wszystkich potrzeb życiowych. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają bowiem charakter subsydiarny, tj. uzupełniający własne środki i możliwości osób objętych systemem świadczeń z pomocy społecznej. Ośrodki pomocy społecznej przyznają świadczenia w ramach posiadanych środków finansowych. Trudna sytuacja na rynku pracy i ubożenie społeczeństwa, powodują nieustanne powiększanie się kręgu osób potrzebujących wsparcia. Organy pomocy społecznej na ogół trafnie oceniają do kogo i w jakim zakresie owo wsparcie kierować. Niedostateczna wielkość posiadanych środków finansowych na zasiłki celowe, powoduje konieczność "dzielenia" ich w taki sposób, aby jak największa grupa osób i rodzin mogła uzyskać chociażby minimalne wsparcie. Kolegium wskazało także, że zaskarżona decyzja organu I instancji nie zamyka stronie możliwości otrzymania pomocy z opieki społecznej również w innej formie. W tym celu strona może złożyć wniosek o przyznanie pomocy, który zostanie rozpatrzony w odrębnym postępowaniu. Uznając więc, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa orzeczono o jej utrzymaniu w mocy. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku I. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w części dotyczącej przyznanego zasiłku okresowego za okres od 1 stycznia 2005 r. do końca lutego 2005 r. Skarżąca nie zgodziła się z wysokością przyznanego zasiłku. Wskazała na swoją trudną sytuację materialną i znaczne wydatki związane z leczeniem. W ocenie wnioskodawczyni w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej powinna otrzymać zasiłek w wysokości 461 zł tj. w wysokości ustalonego ustawą kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Oceniając zgodność z prawem wydanych w sprawie decyzji Sąd uznał, iż naruszają one prawo. Bezspornym jest, iż skarżąca z uwagi na bezrobocie oraz niski dochód, nie przekraczający kwoty ustalonego kryterium dochodowego ( 461 zł miesięcznie ), spełniała warunki określone w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm. ) do przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego ( art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 38 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy ). Zgodnie z art. 147 ust. 2 pkt 1 tej ustawy minimalna wysokość tego świadczenia w 2005 roku wynosiła 30 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a jej dochodem. Z kolei zgodnie z art. 38 ust. 2 pkt 1 zasiłek okresowy mógł być ustalony do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie mogła być wyższa niż 418 zł miesięcznie. Z powyższego wynika, iż w przypadku wnioskodawczyni zasiłek okresowy mógł być przyznany w granicach od kwoty 97,02 zł ( 461 zł – 137,59 zł x 30 % ) do kwoty 323,41 zł ( 461 zł – 137,59 zł ). Przyznanie świadczenia w minimalnej wysokości organ I instancji uzasadnił ograniczonymi środkami finansowymi na udzielenie pomocy w tej formie, a organ odwoławczy koniecznością przyznawania świadczeń z pomocy społecznej coraz szerszej grupie osób potrzebującej wsparcia. Zdaniem Sądu okoliczność, iż organ I instancji dysponował ograniczonymi środkami finansowymi umożliwiającymi mu przyznanie świadczenia jedynie w minimalnej wysokości nie znajduje jednak potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. Z akt sprawy nie wynika bowiem, iż organ nie miał możliwości przyznania skarżącej zasiłku okresowego w wysokości wyższej tj. do kwoty określonej w przepisie art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy. Istotnie, jak trafnie wskazał organ odwoławczy, pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości ( art. 2 ust. 1 ustawy ). Zgodnie zaś z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przepis ten wskazuje, iż organ pomocy społecznej przyznając świadczenia z pomocy społecznej kieruje się nie tylko potrzebami osób uprawnionych, ale również możliwościami finansowymi danego ośrodka. Organy pomocy społecznej działają bowiem w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizują swoje ustawowe cele ( por. wyrok NSA z 17.04.2002 r., II S.A./Gd 4332/01, Lex nr 77665 ). Z powyższego wynika, iż wysokość przyznanego zasiłku w konkretnej sprawie uzależniona jest nie tylko od potrzeb osoby uprawnionej, ale również od możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Okoliczność dotycząca ograniczonych możliwości płatniczych organu pozwalająca mu na przyznanie świadczenia jedynie w minimalnej wysokości powinna jednak jednoznacznie wynikać z ustaleń czynionych w wydawanej przez niego decyzji. W niniejszej sprawie organy prawidłowo ustaliły, iż skarżąca kwalifikuje się do otrzymania zasiłku okresowego. Nie wykazały natomiast w żaden sposób ograniczonych możliwości finansowych Ośrodka, które stanowiły podstawę przyznania zasiłku w minimalnej wysokości. Samo stwierdzenie ograniczonych możliwości finansowych jest niewystarczające, gdyż organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w takim stopniu, aby należycie ustalić stan faktyczny sprawy zgodnie z art. 7 i 77 kpa. W niniejszej sprawie ustalenie organów obu instancji, iż Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej dysponował w dacie wydania decyzji ograniczonymi środkami finansowymi pozwalającymi mu na wypłatę świadczenia jedynie w minimalnej wysokości wynikającej z przepisu art. 147 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, nie znalazło żadnego potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy poza ogólnikowym stwierdzeniem o ograniczonych środkach finansowych na udzielenie pomocy w tej formie. Z akt sprawy nie wynika natomiast czy organ pomocy otrzymał jakieś środki ( dotację budżetową ) na pokrycie wydatków na zasiłki okresowe, w jakiej wysokości oraz w jaki sposób tj. według jakich zasad były one "dzielone". Przekonanie organu odwoławczego, iż ośrodki pomocy społecznej na ogół trafnie oceniają do kogo i w jakim zakresie należy kierować wsparcie finansowe jest dowolne i niewystarczające dla uzasadnienia przyznania skarżącej zasiłku w minimalnej wysokości. Należy wskazać, iż uznaniowość decyzji nie oznacza jej dowolności. W każdym przypadku bowiem organ powinien szczegółowo uzasadnić i wykazać swoje stanowisko w przedmiocie ograniczonych możliwości finansowych nie pozwalających mu na wypłatę świadczenia w wyższej wysokości. Powyższe nieprawidłowości wskazują, iż zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji wydano z naruszeniem przepisów art. 7 i art. 77 kpa. Ponieważ naruszenia te mają istotny wpływ na wynik sprawy, zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.