II SA/Gd 612/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant: Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Szczepkowska po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2011 r. na rozprawie sprawy ze skargi F. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 23 maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę. II SA / Gd 612/11 UZASADNIENIE Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 23 maja 2011r. Nr [...] powołując się na przepisy art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 31 marca 2011r. nr [...] o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej o pozbawieniu F. K. uprawnień kombatanckich. Zainteresowany uprawnienia kombatanckie uzyskał z mocy orzeczenia Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w G. z tytułu m.in. udziału w walkach zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej. W wyniku postępowania weryfikacyjnego decyzją z dnia 2 czerwca 1999r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia 22 lipca 1999r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił F. K. uprawnień kombatanckich. Wyrokiem z dnia 17maja 2001r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę strony na decyzję Kierownika Urzędu. Nadto w 2003r. zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie uprawnień kombatanckich, wniosek ten został zakwalifikowany jako wniosek złożony na podstawie art. 145 § 1 kpa, a więc jako skarga o wznowienie postępowania lecz mając na uwadze przekroczenie terminu z art. 148 § 1 kpa Kierownik Urzędu odmówił wznowienia postępowania, decyzja ta została utrzymana mocy po wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, a wyrokiem z dnia 9 grudnia 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę zainteresowanego. W listopadzie 2010r. strona ponownie przesłała korespondencję na adres Urzędu i wobec niewskazania trybu postępowania przez stronę, mimo zapytania organu, Urząd ustalił, że postępowanie będzie prowadzone na podstawie art. 154 kpa. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że stosownie do art. 16 § 1 kpa wzruszenie ostatecznej decyzji administracyjnej może nastąpić tylko w przypadkach określonych w kodeksie. Z powyższego przepisu wyrażającego zasadę trwałości decyzji ostatecznych wynika, że decyzja taka nie może być w zasadzie wzruszona w trybie postępowania administracyjnego, z wyjątkami ściśle określonymi w przepisach kpa. Jednym z takich wyjątków jest przepis art. 154§ 1 kpa, zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Organ wskazał, że powołany przepis ustanawia dwie przesłanki, które muszą wystąpić łącznie, aby można było wzruszyć decyzję. Musi to być decyzja ostateczna, która nie tworzy praw nabytych dla żadnej ze stron postępowania oraz za wzruszeniem tej decyzji muszą przemawiać względy interesu społecznego lub słuszny interes strony. Pierwsza z tych przesłanek została spełniona, gdyż decyzja o uchylenie, której wnosi strona jest ostateczna, nie została natomiast spełniona druga przesłanka. Organ wskazał, że w swoim najnowszym wniosku strona podnosi kwestię swojego pobytu w obozie koncentracyjnym w R. Strona nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających pobyt strony w kobiecym obozie w R., przy czym Fundacja "A" uznała wyjaśnienia strony za wystarczające za uznanie go za więźnia obozu. Nie wyjaśniono jednak kwestii pobytu w obozie przeznaczonym dla kobiet nastoletniego chłopca. Uznając nawet ten fakt za udowodniony, organ wskazał, że zainteresowany służył w jednostce, która w latach powojennych zwalczała ugrupowania zbrojnego podziemia. Wykaz sporządzony przez Centralne Archiwum Wojskowe datowany na dzień 22 sierpnia 1995r. stwierdza, że jednostka, w której służył zainteresowany -13 Płk KBW mp. G., w 1948 roku brała udział w walkach z organizacjami mającymi za cel działania wolność i suwerenność Polski: Narodowymi Siłami Zbrojnymi oraz Armią Krajową. Udział, w ramach służby, w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w walkach z niepodległościowym podziemiem, nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej, powoduje utratę uprawnień kombatanckich z tytułu utrwalania władzy ludowej i nie ma znaczenia dla utraty tych uprawnień fakt, iż w czasie II wojny światowej zainteresowany mógł przebywać w obozie koncentracyjnym, a w czasie służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego walczyć z Ukraińską Powstańczą Armią. Organ przyznając uprawnienia kombatanckie działałby w tych okolicznościach niezgodnie z przepisami dotyczącymi uprawnień kombatanckich. Organ po ponownym rozpoznaniu sprawy utrzymał w mocy powyższą decyzję. Wskazując na przesłankę z art. 154 kpa, umożliwiającą uchylenie lub zmianę ostatecznej decyzji na mocy której strona nie nabyła prawa, jaką jest interes społeczny lub słuszny interes strony sprawę organ stwierdził, wprawdzie że przepisy nie definiują pojęcia słuszny interes strony, jednakże tenże słuszny interes nie może prowadzić do obchodzenia innych przepisów prawa. Organy administracji zobowiązane są bowiem do działania na podstawie przepisów prawa, zgodnie z art. 6 kpa i w sytuacji stwierdzenia braku podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich zobowiązane są do podjęcia decyzji o odmowie ich przyznania. Organ wskazał, że skarżący F. K. w okresie od 19 czerwca 1948r. do 5 października 1950r. pełnił służbę w Ludowym Wojsku Polskim, w tym w jednostce (m.in.13p.KBW), która brała udział w walkach z reakcyjnym podziemiem w okresie od 1 września 1948r.do 5 października 1950r., co potwierdza znajdujące się w aktach ZBoWiD zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień w S. z 24 lutego 1984r. Także w deklaracji członkowskiej ZBoWiD skarżącego z 1984r. znajduje się informacja o tym ,że pełnił on służbę w jednostce, która "brała czynny udział w walkach z reakcyjnym podziemiem". Według art. 25 ust.2 pkt 1 lit.a w związku z art. 21 ust.2 pkt 4lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Zatem wskazane okoliczności stanowią podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. Skarżący służył w Korpusie Bezpieczeństwa Publicznego, który był wojskowo-policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, powstałą w 1945r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi. W tym stanie rzeczy z uwagi na wykonywanie przez skarżącego zadań związanych ze zwalczaniem podziemia niepodległościowego w strukturach aparatu bezpieczeństwa nie może on otrzymać uprawnień kombatanckich z żadnego innego tytułu. Odnosząc się do podnoszonego faktu pobytu w obozie R. organ wskazał, że o pobycie w obozie skarżący wspomina dopiero we wniosku złożonym w 1998r., tymczasem w swoim życiorysie z dnia 24 lutego 1984r dołączonym do wniosku złożonym do ZBoWiD wnioskodawca wspomina jedynie, że w 1942r. został wywieziony do Niemiec na przymusowe roboty oraz, że pracował u rolnika kowala w miejscowości P. Brak jest natomiast jakiejkolwiek wzmianki o obozie w R. czy innym obozie pracy pod nadzorem policji. Organ wskazał, że w jego ocenie, wydaje się nieprawdopodobne, aby strona nie wspomniała w swoim życiorysie z 1984r. o takim przeżyciu, jakim było pobyt w obozie koncentracyjnym. Również w pkt 15 deklaracji członkowskiej ZBoWiD skarżący wskazywał, że nie przebywał w czasie okupacji w więzieniach, obozach karnych czy obozach koncentracyjnych. Powołując się na powyższe organ nie dał wiary oświadczeniom strony dotyczącym jej pobytu w obozie w R.. Z przedstawionych względów organ utrzymał w mocy decyzję z dnia 31 marca 2011r. Skargę na powyższą decyzję wniósł F. K. wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji z dnia 31 marca 2011r. i dokonanie zmiany decyzji z dnia 2 czerwca 1999r. poprzez przyznanie uprawnień kombatanckich. Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił błędne zastosowanie art. 154 kpa, art. 25 ust. 2 pkt 1a ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz błędne ustalenia faktyczne i błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organ administracji niesłusznie pominął dokumenty potwierdzające jego pobyt w obozie w R., jak też niesłusznie uznał, że fakt ten wynika jedynie z wyjaśnień zainteresowanego i nie jest poparty innymi dowodami. Skarżący podniósł również, że nie można zgodzić się z argumentacją organu, iż brał on udział w zwalczaniu zbrojnego podziemia. Powyższej okoliczności nie można wysnuć wyłącznie z faktu, że skarżący pełnił służbę w 13 p. KBW, gdyż pełnienie służby nie jest równoznaczne z udziałem w walkach z podziemiem niepodległościowym, zwłaszcza , że w okresie gdy 13 p. KBW brał udział w walkach, skarżący służył w pułku łączności i nie był już żołnierzem KBW. Powołując się na powyższe skarżący podniósł, że decyzje z 1999r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa i z pominięciem szeregu okoliczności, a tym samym zarówno interes społeczny, jak i interes strony przemawia za tym, aby z obrotu usunąć decyzję, która oparta została o błędne ustalenia. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację powołaną w uzasadnieniach wydanych decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269/ sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Podstawą wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji tego samego organu wydanej w I instancji jest art. 154 § 1 kpa, zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawiają za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Zgodnie z art. 154 § 2 kpa w przypadkach wymienionych w § 1 właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji dotychczasowej. Postępowanie w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej na podstawie powołanego przepisu ma za przedmiot ustalenie przesłanek wzruszenia obowiązującej decyzji, która może być prawidłowa pod względem prawnym albo też może być dotknięta wadami niekwalifikowanymi, a więc nie dającymi podstaw do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności. Przepis art. 154 § 1 kpa ustanawia dwie przesłanki, które muszą zaistnieć łącznie, aby można było wzruszyć decyzję. Ma to być po pierwsze decyzja, która nie tworzy praw nabytych dla żadnej ze stron, a po drugie za wzruszeniem decyzji muszą przemawiać względy interesu publicznego lub słuszny interes strony. Użycie spójnika " lub" dowodzi, że wystarczą racje interesu społecznego lub tylko wzgląd na słuszny interes strony, a może być tak, że obydwa interesy będą zaspokojone zmianą lub uchyleniem decyzji. Wymagania interesu społecznego lub słusznego/ a więc kwalifikowanego /interesu strony należy ustalić w konkretnej sprawie i uzyskać zindywidualizowaną treść wynikającą ze stanu faktycznego i prawnego sprawy. W wyroku z dnia 20 grudnia 1991r. sygn. akt II SA 893/ 91 / ONSA z 1993r. , nr 2,poz. 33/ Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, że " w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 154 kpa zmiana okoliczności faktycznych, jaka nastąpiła po dniu wydania dotychczasowej decyzji może mieć znaczenie tylko dla oceny występowania przesłanek interesu społecznego lub słusznego interesu strony. Natomiast zmiana obowiązującego prawa powoduje, że powstaje nowa sprawa nie tylko w sensie procesowym, lecz również w znaczeniu materialnoprawnym" Organ administracyjny stosuje przepis art. 154 kpa na zasadzie uznania administracyjnego, co wynika z użycia w nim słowa "może", wprowadzającego dopuszczalność wyboru konsekwencji prawnych przez organ. Działanie na zasadzie uznania administracyjnego wymaga od organu respektowania postanowień art. 7 kpa, a w konsekwencji wykorzystania posiadanych możliwości w celu załatwienia sprawy pozytywnego dla strony, jeżeli nie sprzeciwiają się temu konkretne racje interesu społecznego. Bezsporny jest fakt, że decyzja, o zmianę której wnosił skarżący była ostateczna i nie przyznawała uprawnień, a zatem spełniona była pierwsza przesłanka zastosowania omawianego przepisu. Kwestią sporną było ustalenie, czy za jej zmianą przemawiał słuszny interes strony lub interes społeczny. W uzasadnieniach zaskarżonych decyzji organ uznał, że nie wykazano, aby za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawiał w jakimkolwiek zakresie słuszny interes strony, ani też interes społeczny. Sąd podzielił powyższe stanowisko, albowiem niekwestionowany fakt pełnienia przez skarżącego służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego pozwala na twierdzenie, iż interes społeczny mógłby się uchyleniu lub zmianie przedmiotowej decyzji sprzeciwić. Korpus Bezpieczeństwa Publicznego (KBW) był aparatem bezpieczeństwa, o którym mowa w art. 21ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r., nr 42, poz. 371 ze zm.)-zw. dalej ustawą-. Udział w ramach służby w KBW w walkach z niepodległościowym podziemiem –nawet jeżeli był pełniony nie w pełni dobrowolnie i mający miejsce w ramach służby wojskowej powoduje utratę uprawnień kombatanckich . Regulacja tego przepisu w związku z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) oznacza, że osobom tym nie przysługują uprawnienia kombatanckie z żadnych tytułów. Tak jak to prawidłowo ustalił organ, Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego został zaliczony do aparatu bezpieczeństwa działającego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej. Udział w ramach służby w KBW w walkach z niepodległościowym podziemiem –nawet jeżeli był nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej- powoduje, że osobom tym nie przysługują uprawnienia kombatanckie z żadnych tytułów. Na udział w takich walkach wskazał skarżący w punkcie 12 deklaracji członkowskiej do ZBoWiD podając, że pełnił służbę wojskową w Ludowym Wojsku Polskim w okresie od 19 .VI.1948r.do 5.X 1950r., w tym w jednostce, która brała udział w walkach z reakcyjnym podziemiem od 1.IX.1948 do 5.X.1950r., "po prostu służyłem w szeregach KBW j.w. 3015 o spec. 56". Udział w walkach potwierdził skarżący w piśmie z dnia 27 sierpnia 1998r. oświadczając, że brał udział w walkach w jednostkach, w których odbywał służbę wojskową, lecz była to walka z jednostkami Armii Ukraińskiej i grupami Wherwolfu. Na k-20 akt administracyjnych znajduje się z kolei pismo Centralnego Archiwum Państwowego z 2 marca 1999r., z którego wynika, że 13 pułk KBW, w którym służbę pełnił skarżący zwalczał NSZ, poakowskie podziemie oraz bandy rabunkowe, natomiast Samodzielny Pułk łączności nie wydzielał grup żołnierzy do zwalczania oddziałów zbrojnych (do tego Pułku zgodnie zaświadczeniem o przebiegu służby wojskowej skarżący został przeniesiony 29.04.1950r.) Przebieg służby wojskowej F. K. potwierdzający fakt pełnienia służby ww. jednostce wynika zarówno ze złożonych dokumentów, jak i z oświadczenia skarżącego złożonego we wniosku dot. ubiegania się o przyznanie uprawnień kombatanckich w kwietniu 1984r. W tym kontekście, pozytywnemu dla strony załatwieniu sprawy sprzeciwiają się konkretne racje interesu społecznego, a zatem ocenę organu co do braku przesłanek zmiany lub uchylenia decyzji trzeba uznać za prawidłową. Zgodzić się trzeba również ze stanowiskiem Kierownika Urzędu co do tego, że słuszny interes strony nie może prowadzić do obejścia przepisów prawa, tj. ustawy o kombatantach i jej przepisów zawartych w art. 25 ust.2 pkt 1lit.a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit.c ustawy, skoro występująca w rozpoznawanej sprawie okoliczność z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c. uniemożliwia przyznanie uprawnień kombatanckich. Należy wskazać, że Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego. Zatem skoro skarżący brał udział w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, poprzez zwalczanie NSZ i poakowskiego podziemia jak wynika z powołanych wyżej dowodów, to uczestniczył w tych walkach jako osoba zatrudniona w tym aparacie. Za niezasadne Sąd uznał zarzuty skarżącego dotyczące dokonania błędnych ustaleń faktycznych i błędnej oceny materiału dowodowego. Art. 7 i art. 9 kpa przewidują obowiązek organów administracji podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, jak też informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, czuwania by strony nie poniosły szkody na skutek nieznajomości prawa, art. 77 § 1 kpa stanowi z kolei, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy. Z kolei art. 107 § 1 kpa stanowi o wymogach stawianych uzasadnieniu faktycznemu i prawnemu decyzji administracyjnych. W ocenie Sądu organ administracji publicznej nie naruszył żadnej z powołanych wyżej zasad postępowania administracyjnego. Skarżącemu zapewniono także udział w postępowaniu. Wszystkie decyzje zawierają przytoczenie stanu faktycznego sprawy, jak też uzasadnienie prawne. Jak wynika z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych organ administracji rozpatrywał wskazane przez skarżącego dowody i okoliczności. Ustalenia organu wbrew zarzutom skargi znalazły potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy. Z przyczyn już wyżej przytoczonych za niezasadne należy uznać zarzuty skargi i ponownie podkreślić, że organ prawidłowo ustalił brak przesłanek do zastosowania w niniejszej sprawie art. 154 § 1 kpa, skoro działalność polegająca na pełnionej przez skarżącego służbie wojskowej w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a więc w jednostce zaliczonej do aparatu bezpieczeństwa nie jest z jednej strony uznana przez ustawodawcę za szczególną zasługę dla Polski i nie została w konsekwencji zaliczona do tytułów uzasadniających zachowanie przyznanych wcześniej uprawnień kombatanckich, a drugiej strony, wbrew zarzutom skarżącego, udział w ramach tej służby w walkach z niepodległościowym podziemiem, uniemożliwia uzyskanie tych uprawnień z innych tytułów, w tym z tytułu pobytu w obozie. Mając na względzie powyższe okoliczności i działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd oddalił skargę jako niezasadną.