II SA/Gd 616/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. T. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 17 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty legalizacyjnej postanawia odmówić R. T. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF, który wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku 25 września 2014 r. R. T. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez wnioskodawczynię oświadczenia o stanie rodzinnym, wynika, że prowadzi ona pięcioosobowe gospodarstwo domowe wraz z mężem i rodzicami, mając na utrzymaniu jedno dziecko. Z kolei w świetle złożonego oświadczenia o majątku i dochodach ww. jest właścicielką domu o powierzchni 320 m2. Źródłem dochodów wnioskodawczyni jest jej dochód z tytułu umowy zlecenie w wysokości 6000 zł miesięcznie oraz dochód jej męża w kwocie 840 zł miesięcznie. Nie napisano, ile i jakie dochody osiągają rodzice wnioskodawczyni. Oświadczyła ona natomiast, że we wrześniu 2013 r. straciła pracę, gdyż zakład rozwiązał z nią umowę i od tego czasu prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi nieduże dochody. Ma na utrzymaniu dziecko i męża, który obecnie osiąga niewysokie zarobki z powodu likwidacji zakładu, w którym był zatrudniony. Wnioskodawczyni oświadczyła, że opiekuje się swoimi rodzicami. Wskazała, że dom, w którym zamieszkuje został zakupiony na kredyt, którego miesięczna rata wynosi około 1900 zł miesięcznie. Dodatkowo opłaca szkołę córki w kwocie 600 zł miesięcznie. Powyższe okoliczności sprawiają, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W celu doprecyzowania okoliczności dotyczących wysokości dochodów wnioskodawczyni z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz zarobków jej rodziców, a także posiadanych przez nią oszczędności i majątku, a także relacji dochodów do obciążających budżet domowy kosztów referendarz wezwał ją do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Na wezwanie referendarza wnioskodawczyni nadesłała do sądu: potwierdzenie uzyskiwanych przez nią dochodów za okres od lipca do września 2014 r. (w rzeczywistości wnioskodawczyni załączyła wyłącznie PID-5 za kwiecień i sierpień 2014 r.), potwierdzenie uzyskiwanych dochodów przez jej męża za okres od lipca do września 2014 r., oświadczenie o braku lokat, wyciągi bankowe swoje i męża z dwóch banków za okres od sierpnia do października 2014 r., faktury za energię, gaz i wywóz nieczystości oraz oświadczenie o braku aut prywatnych, zaś posiadaniu auta "firmowego" marki Ford (nie wskazano modelu, rocznika ani wartości pojazdu). Z przedłożonych informacji miesięcznych o zaliczce na podatek dochodowy (PID – 5) za kwiecień 2014 r. wynika, że wnioskodawczyni z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła przychód na poziomie 11200 zł, zaś w sierpniu 2014 r. – 56000 zł (dochód: 35432,35 zł). Dokumenty te jednoznacznie przeczą oświadczeniu o niskich dochodach z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez wnioskodawczynię. Z nadesłanych wyciągów bankowych wnioskodawczyni wynika, że na jej koncie są regularne obroty, konto nie wykazuje żadnych zadłużeń, a uznania są na poziomie powyżej 10000 zł w skali miesiąca. Analiza operacji bankowych wskazuje też, że niewątpliwie wnioskodawczyni obraca środkami na jeszcze jednym koncie (z którego pochodzą przelewy wewnętrzne przychodzące), z którego wyciągu jednak nie załączyła, wbrew wezwaniu referendarza do przedłożenia wyciągów z wszystkich kont, jakie wnioskodawczyni i jej mąż posiadają. Na rachunku bankowym jej męża obroty są na poziomie około 1800 zł w skali miesiąca. (mBank). Wbrew treści pisma przewodniego, brak jest dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanych przez męża wnioskodawczyni dochodów, gdyż załączono wyłącznie pismo z 1 lutego 2002 r. o przejęciu zakładu pracy w trybie art. 23 § 3 k.p. i aneks do umowy o pracę z 1 marca 2002 r. Powyższe dokumenty – nie tylko z uwagi na ich treść, ale przede wszystkim datę – w żaden sposób nie obrazują aktualnej wysokości zarobków męża wnioskodawczyni. Podobnie, zabrakło oświadczenia o wysokości zarobków rodziców wnioskodawczyni, czy też jakiegokolwiek dokumentu, który wskazywałby na wysokość tych dochodów. Załączono faktury: za gaz – za okres od 13 grudnia 2013 r. do 11 lutego 2014 r. na kwotę 1714,73 zł (około 572 zł w skali miesiąca w sezonie zimowym), za wodę – za okres od 11 lipca 2014 r. – 12 września 2014 r. – na kwotę 308,28 zł. (około 103 zł miesięcznie) oraz za energię – za okres od 5 września 2013 r. do 12 maja 2014 r. – na kwotę 3848,55 zł. (około 427 zł w skali miesiąca). Wydatki na media stanowią zatem w skali miesiąca kwotę około 1100 zł. Wydatek na kredyt hipoteczny wynosi około 1900 zł miesięcznie. Należy wskazać, że zgodnie z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W tym stanie należało wskazać, co następuje: W świetle art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję tzw. prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ww. ustawy. W związku z powyższym to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Gruntowna analiza danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i dokumentacji źródłowej nadesłanej na żądanie referendarza prowadzi do uznania, że wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Należy mieć bowiem na uwadze, że przyznanie prawa pomocy, w tym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych, ma charakter wyjątkowy i stosowane jest wyłącznie w przypadkach podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioskodawczyni w świetle złożonych oświadczeń i przedłożonej dokumentacji do ww. kręgu osób nie może być zaliczona. Za powyższą oceną przemawiają następujące okoliczności: Po pierwsze, biorąc pod uwagę przedłożone dokumenty, referendarz uznał, że oświadczenie wnioskodawczyni zawarte w treści urzędowego formularza PPF w przedmiocie wysokości dochodów w jej rodzinie w kwocie 6840 zł w skali miesiąca jest niewiarygodne, a już same wartość dochodów wnioskodawczyni znacznie przewyższa zadeklarowaną przez nią kwotę. Dochody z umowy zlecenie wnioskodawczyni określiła na kwotę 6000 zł miesięcznie, zaś z prowadzonej działalności gospodarczej – jak napisała, "osiąga nieduże dochody". Tymczasem, te ostatnie dochody wcale nie są niskie – w miesiącu sierpniu 2014 r. wyniosły ponad 35 000 zł. Brak jest natomiast danych co do wysokości tych dochodów w lipcu i wrześniu 2014 r. Trudno w tej sytuacji dać wiarę oświadczeniu zawartemu w treści urzędowego formularza odnośnie do wysokości dochodów w jej rodzinie. Należy też zauważyć, że podane kwoty nie uwzględniają dochodów rodziców wnioskodawczyni, którymi – jak napisała - opiekuje się i wspólnie z nimi zamieszkuje. Nie kwestionując opisanych wydatków, ponoszonych przez wnioskodawczynię w skali miesiąca – należało przyjąć, że udokumentowano wydatki na utrzymanie domu, kredyt na poziomie około 3000 zł miesięcznie. Z nadesłanych dokumentów źródłowych nie wynika jednak w żaden sposób, by wnioskodawczyni miała jakiekolwiek problemy z bieżącym regulowaniem ww. kwot. Po drugie, podkreślić należy fakt niewłaściwego (wybiórczego) wykonania przez wnioskodawczynię zobowiązania w zakresie przedłożenia dokumentów źródłowych. Przede wszystkim, nie wskazano wysokości zarobków rodziców wnioskodawczyni, nie przedłożono wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, oświadczenie o posiadanych pojazdach mechanicznych jest nieprecyzyjne, podobnie jak i przedłożona informacja o miesięcznych zaliczkach na podatek dochodowy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej obrazuje jej dochody wyłącznie w miesiącu kwietniu 2014 r. oraz sierpniu 2014 r., a powinna dotyczyć ostatnich trzech miesięcy, a więc lipca – września 2014 r. Z uwagi na nieprawidłowe wykonanie wezwania sądu w zakresie przedłożenia dokumentów źródłowych, nie można jednoznacznie ustalić, jakie są dochody w gospodarstwie domowym skarżącej (wszystkich członków) oraz jaka jest wartość posiadanego przez nią majątku ruchomego. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżąca zobowiązana została do uiszczenia kwoty 1500 zł tytułem wpisu od skargi. W ocenie referendarza, wnioskodawczyni jest w stanie wygospodarować tą kwotę z bieżących dochodów osiąganych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i brak jest jakichkolwiek podstaw, by koszty te "przerzucać" na Skarb Państwa. Powyższe okoliczności wyłączają zatem możliwość przyznania prawa pomocy w we wnioskowanym zakresie. Jak wskazano powyżej, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać wyłącznie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto, powinno to być stosowane wobec osób, które współdziałają w pełnym zakresie z sądem w zakresie ustalenia wszystkich okoliczności, wypełniających przesłanki jego przyznania. Wybiórcze bądź niepełne wykonanie zobowiązania w zakresie nadesłania dokumentów źródłowych, co jak wskazano ma miejsce w niniejszej sprawie, niewątpliwie ma wpływ na dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym bierność wnioskodawczyni w powyższym zakresie, niezależnie od pozostałych okoliczności opisanych powyżej, należy postrzegać jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie referendarza rozpatrującego złożony wniosek poniesienie kosztów sądowych przedmiotowego postępowania (to jest wpisów i opłat kancelaryjnych) – przy charakterze i wysokości ww. dochodów jak i w świetle posiadanego majątku – z oczywistych względów nie może wpłynąć na pogorszenie się sytuacji życiowej wnioskodawczyni, jej męża, rodziców i dziecka. W konsekwencji powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia odmawiając wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.