II SA/Gd 619/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 27 czerwca 2013 r., Nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania czynności w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem postanawia odmówić przyznania J. G. prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. J. G. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wynika, że prowadzi ona czteroosobowe gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwoma dorosłymi synami, z których jeden nadal się uczy, a drugi pracuje. Rodzina utrzymuje się z renty męża wnioskodawczyni w wysokości 1008,58 zł miesięcznie netto i dochodów syna w kwocie 1200 zł miesięcznie oraz kwoty 718 zł (nie wskazano, z jakiego tytułu zasila ona majątek wnioskodawczyni). Wnioskodawczyni nie osiąga dochodów – jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawczyni posiada majątek w postaci mieszkania o powierzchni 58 m2 oraz samochodu Opel Insygnia, rocznik 2009 o wartości 48 000 zł. Wnioskodawczyni napisała, że opłaty miesięczne kształtują się na poziomie około 1000 zł, pozostałą kwotę wydatkuje na "życie". Nie stać jej w tej sytuacji na poniesienie kosztów w niniejszej sprawie i opłacenie adwokata. Referendarz sądowy, w celu doprecyzowania okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej i zarobkowej skarżącej, w tym w kwestii posiadanego majątku i oszczędności, wezwała ją do przedłożenia dokumentów źródłowych, wyszczególnionych w wezwaniu z 21 sierpnia 2013 r. W szczególności, wnioskodawczyni została wezwana do dokładnego określenia uzyskiwanych przez rodzinę dochodów, ponoszonych wydatków oraz nadesłania wyciągów z wszystkich posiadanych przez siebie i męża rachunków bankowych, w tym również lokat z ostatnich trzech miesięcy, bądź do złożenia oświadczenia o ich nieposiadaniu. Wnioskodawczyni nie wykonała zarządzenia w pełnym zakresie – nie nadesłała wyciągów z rachunków bankowych, ani też nie złożyła oświadczenia o ich nieposiadaniu. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 t. j. ze zm., powoływaną dalej jako P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z art. 245 § 2 ustawy wynika, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do treści art. 246 § 3 ustawy – ustanowienie dla strony adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga nadto złożenia przez wnioskodawcę osobistego tymże pełnomocnikiem. W myśl zaś art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez wnioskodawczynię pierwotnie na formularzu stosowanym w sądach powszechnych - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też referendarz wezwała ją do przedłożenia dokumentów źródłowych, wskazując jednocześnie, jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii przedstawić. Warto podkreślić, że przepis art. 255 P.p.s.a., który jest podstawą wezwania o przedłożenie dokumentów źródłowych, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Należy podkreślić, że powołane wyżej przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest nie budzące wątpliwości wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie referendarza w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W ocenie referendarza, uchylając się od prawidłowego wykonania zobowiązania w przedmiocie nadesłania dokumentów źródłowych, wnioskodawczyni nie wykazała dostatecznie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania. Oceniając nadesłane przez wnioskodawczynię dokumenty źródłowe w kontekście oświadczenia złożonego w treści urzędowego formularza PPF zauważyć należy, że przedstawione przez nią okoliczności nasuwają pewne wątpliwości. Niewątpliwie, dochody w jej gospodarstwie domowym nie są wysokie – na poziomie około 3000 zł jak wynika z treści formularza PPF. Wnioskodawczyni argumentuje, że stać ją jedynie na skromne "życie". Jednak posiadane auto o dużej wartości wskazuje, że wnioskodawczynię stać na jego utrzymanie. Brak przedstawienia stanu osobistych kont nie rozwiewa tych wątpliwości, a wręcz wskazuje na fakt posiadania oszczędności, których wnioskodawczyni nie chce ujawnić. W ocenie referendarza, te zaniechania wnioskodawczyni prowadzą do wniosku, że jej oświadczenie co do okoliczności, stanowiących podstawę zwolnienia z kosztów, nie jest w pełni wiarygodne. Wskazują też, że w sposób wybiórczy przedstawia ona swoją sytuację zarobkową i majątkową w taki sposób, aby zobrazować okoliczności dla siebie najkorzystniejsze z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy. Niezależnie od tego jednak wskazać należy – w oparciu o uzyskane na tym etapie dane od wnioskodawczyni – że dochody jej gospodarstwa kształtują się na poziomie około 3000 zł miesięcznie netto i mają charakter stałych wpływów. Pozwala to przypuszczać, że wnioskodawczyni powinna uwzględnić możliwość poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, czyniąc oszczędności choćby z bieżących dochodów, tym bardziej, że niniejsza sprawa została zainicjowana właśnie przez nią. Przypomnieć ponadto należy, że to rzeczą wnioskodawcy, starającego się o uzyskanie prawa pomocy jest wykazanie, że spełnia ustawowe przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest przyznanie prawa pomocy. Jak bowiem wskazano powyżej, jest to instytucja wyjątkowa, przewidziana dla osób, które są ubogie, w szczególności – na skutek wydarzeń losowych – pozbawione majątku i dochodów. Przedłożone dokumenty wskazują zaś, że wnioskodawczyni, posiadając dochody w stałej wysokości oraz majątek w postaci nieruchomości o powierzchni 58 m2 i samochodu o wartości około 48 000 zł, nie należy do takiej grupy osób. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się ponadto, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów w sposób pełny uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym bierność wnioskodawczyni w powyższym zakresie należy postrzegać jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.