II SA/Gd 620/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 20 września 2016 r., Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty legalizacyjnej postanawia odmówić przyznania E. M. prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. E. M. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe z żoną. W 2015 roku, jak oświadczył, zarabiał średnio około 1412 zł miesięcznie. Jego żona nie pracuje, leczy się psychiatrycznie, co wymaga ponoszenia wysokich kosztów. Wnioskodawca posiada dom o powierzchni 160 m2 o wartości około 180 000 zł oraz oszczędności w kwocie 6000 zł, które przeznacza na wydatki związane z utrzymaniem domu i pokryciem kosztów leczenia żony, a także trzy samochody: BMW [...] z 2005 roku o wartości 28 000 zł, VW [...] rocznik 2007 o wartości 12 000 zł oraz Ford [...] z 2014 roku o wartości 48 000 zł. Według oświadczenia, wnioskodawca osiąga dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 1355,69 zł miesięcznie (średnia z trzech miesięcy). Koszty utrzymania domu wynoszą średnio około 1000 zł miesięcznie, zaś rachunek za telefon – około 80 zł miesięcznie. Z przedłożonych na wezwanie referendarza dokumentów źródłowych - wyciągów z konta bankowego – wynika, że średni miesięczny dochód wnioskodawcy z ostatnich trzech miesięcy wynosi 3590,16 zł netto. Na powyższą kwotę składają się świadczenia wypłacane z ZUS (chorobowe), a także dochody z tytułu napraw silnika oraz inne wpływy zasilające konto w okresie od października do grudnia 2016 r. Z kolei, przedłożone rachunki za media – energię, wywóz nieczystości, opał potwierdzają okoliczności podane na formularzu PPF odnośnie do obciążających wnioskodawcę kosztów utrzymania domu na poziomie około 1000 zł miesięcznie. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – tekst jedn., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (§ 2 art. 245 tejże ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 cytowanej ustawy). Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wskazany wyżej przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. ustanawia zatem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 p.p.s.a. Jednocześnie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, wyrażającej się w udowodnieniu przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. w analizowanym przypadku - że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, czy wartościowych przedmiotów, takich jak samochody oraz oszczędności rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np.: jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżący zobowiązany jest do uiszczenia kwoty 2000 zł tytułem wpisu od skargi. W okolicznościach niniejszej sprawy należy zauważyć w pierwszej kolejności, że oświadczenie wnioskodawcy co do wysokości jego dochodów nie jest w pełni wiarygodne. Zarobki wnioskodawcy zdecydowanie przekraczają zadeklarowaną w treści formularza kwotę 1355 zł i nie zmienia tej oceny fakt, że przedłożona przez niego do akt sprawy kserokopia zeznania podatkowego za 2015 rok potwierdza wysokość zarobków zadeklarowaną w treści formularza PPF. Z wyciągów bankowych wynika bezspornie, że zarobki wnioskodawcy kształtują się średnio na poziomie około 3500 zł miesięcznie. Jednocześnie, poza majątkiem w postaci domu, jest on właścicielem 3 samochodów o łącznej wartości około 90 000 zł oraz posiada oszczędności w kwocie około 6000 zł. Sytuację wnioskodawcy zatem należy ocenić całościowo, nie tylko przez pryzmat uzyskiwanych co miesiąc dochodów. Równie istotnym elementem tej oceny, jak wskazano powyżej, jest majątek. Należy przy tym podkreślić, że z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, zasadą jest, by w pierwszej kolejności poszukiwać źródeł finansowania swoich spraw sądowych z własnego majątku i dochodów. Analiza sytuacji majątkowej wnioskodawcy wskazuje zaś, że może on uzyskać źródło finansowania swojej sprawy administracyjnej z własnych środków – choćby oszczędności albo ze środków uzyskanych ze sprzedaży jednego z trzech samochodów. Należy jednocześnie podkreślić, że sąd (referendarz) nie jest związany oświadczeniem wnioskodawcy co do źródła przeznaczenia, czy sposobu wydatkowania posiadanych oszczędności. W dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca dysponuje kwotą oszczędności, którą może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie i brak jest w takiej sytuacji podstaw ku temu, by dawać priorytet hipotetycznym, nie potwierdzonym wydatkom na wskazany cel (leczenie żony, utrzymanie domu) przed realnym zobowiązaniem każdego skarżącego w zakresie pokrycia kosztów wywołanych zainicjowanym przez siebie postępowaniem sądowym w sprawie. W niniejszej sprawie, jak wskazano powyżej, kwota wpisu sądowego nie jest niska i wynosi 2000 zł, znajduje jednak pokrycie w majątku wnioskodawcy, co wyklucza możliwość uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy i przerzucenia tych kosztów na Skarb Państwa. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.