II SA/Gd 624/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. K. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi oraz M. K. na decyzję Wojewody z dnia 21 września 2016 r., Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia odmówić przyznania H. K. K. prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. H. K. K. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym częściowe zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wynika, że prowadzi ona gospodarstwo domowe z bratem. Utrzymuje się z emerytury w kwocie 1122,51 zł miesięcznie netto, dochodu brata nie zna. Z wniosku wynika nadto, że posiada ona majątek w postaci: piętrowej zabytkowej kamieniczki (parter 66 m2 i piętro 66 m2), wymagającej gruntownego remontu, przydomowej działki o powierzchni 687 m2 oraz oszczędności w kwocie 9000 zł, sukcesywnie wydatkowanych na bieżące remonty i na opiekę medyczną brata. Miesięcznie koszty utrzymania i stałe wydatki wnioskodawczyni oszacowała na kwotę około 700 zł miesięcznie, nie licząc kosztów zakupu leków i ubrań. W związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu PPF były niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem referendarza sądowego z 7 grudnia 2016 r. wezwano ją do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – szeregu dokumentów i oświadczeń (w tym np.: wyciągów z kont bankowych i lokat, dokumentu potwierdzającego miesięczne dochody z tytułu emerytury, oświadczenia w przedmiocie wysokości dochodów brata), których celem było doprecyzowanie oświadczeń wnioskodawczyni zawartych we wniosku oraz ich udokumentowanie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni doprecyzowała swoje oświadczenie w przedmiocie wysokości otrzymywanej emerytury. Przedłożyła zaświadczenie obrazujące dochód brata z tytułu renty, który wynosi 2011,57 zł. Przedstawiła także wyciąg z rachunku bankowego (z pominięcie rachunku z lokat) oraz dokumenty obrazujące ponoszone wydatki na media i utrzymanie domu, potwierdzające okoliczności przedstawione w treści formularza PPF. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – tekst jedn., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (§ 2 art. 245 tejże ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 cytowanej ustawy). Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wskazany wyżej przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. ustanawia zatem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 p.p.s.a. Jednocześnie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, wyrażającej się w udowodnieniu przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. w analizowanym przypadku - że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, czy oszczędności rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np.: jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżąca zobowiązana jest do uiszczenia kwoty 200 zł tytułem wpisu od skargi. Powyższe oznacza, że sytuację wnioskodawcy należy ocenić całościowo, nie tylko przez pryzmat uzyskiwanych co miesiąc dochodów. Równie istotnym elementem tej oceny, jak wskazano powyżej, jest majątek. Należy przy tym podkreślić, że z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, zasadą jest, by w pierwszej kolejności poszukiwać źródeł finansowania swoich spraw sądowych z własnego majątku i dochodów. Analiza sytuacji majątkowej wnioskodawczyni wskazuje zaś, że może ona uzyskać źródło finansowania swojej sprawy administracyjnej z własnych środków – choćby oszczędności, które wedle jej oświadczenia wynoszą około 9000 zł (potwierdza ten fakt także załączony do akt wyciąg z rachunku, z którego wynika, że na konto wnioskodawczyni, w oparciu o zlecenie wewnętrzne, wpłynęła kwota 14 604,67 zł). Należy jednocześnie podkreślić, że sąd (referendarz) nie jest związany oświadczeniem wnioskodawcy co do źródła przeznaczenia, czy sposobu wydatkowania posiadanych oszczędności. Skoro w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni dysponuje kwotą oszczędności, którą może przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie to brak jest w takiej sytuacji podstaw ku temu, by dawać priorytet hipotetycznym, nie potwierdzonym wydatkom na wskazany cel (leczenie brata, remont domu) przed realnym zobowiązaniem każdego skarżącego w zakresie pokrycia kosztów wywołanych zainicjowanym przez siebie postępowaniem sądowym w sprawie. W niniejszej sprawie, jak wskazano powyżej, kwota wpisu sądowego jest stosunkowo niska i wynosi 200 zł, a jednocześnie znajduje pokrycie w majątku wnioskodawczyni, co wyklucza możliwość uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy i uznania, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.