II SA/Gd 628/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. H. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody z dnia 12 września 2016 r., Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę postanawia odmówić przyznania J. K. H. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. J. K. H. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wynika, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka w Norwegii i utrzymuje się z renty chorobowej w kwocie 11 000 kr miesięcznie netto (około 5 337 zł). Z wniosku wynika nadto, że posiada ona majątek w postaci: mieszkania w Polsce (o powierzchni 48 m2), działki gruntowej w R., niezabudowanej (powierzchni nie wskazano, podobnie jak i wartości ziemi). Miesięczne koszty utrzymania i stałe wydatki wnioskodawczyni oszacowała na kwotę około 5000 zł miesięcznie, w tym: komorne w Norwegii – 1678 zł, w Polsce – 439 zł, prąd – 97 zł, leczenie – 242 zł, przejazdy – 727 zł, pożyczki – 242 zł, ubezpieczenie – 242 zł, koszty prowadzenia spraw sądowych – 81 zł, utrzymanie – 1358 zł). W związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu PPF były niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, w szczególności – zawierało ono niepełne dane co do wartości nieruchomości skarżącej oraz kwotę dochodów wskazaną w koronach norweskich, zarządzeniem referendarza sądowego z 16 grudnia 2016 r. wezwano ją do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – szeregu dokumentów i oświadczeń (w tym np.: wyciągów z kont bankowych i lokat, oświadczenia o wartości nieruchomości, dokumentów potwierdzających ponoszenie wydatków wskazanych we wniosku), których celem było doprecyzowanie oświadczeń wnioskodawczyni zawartych we wniosku oraz ich udokumentowanie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni przedłożyła szereg dokumentów, potwierdzających ponoszone wydatki, rachunki za leczenie zębów, ubezpieczenie, opłaty drogowe, wyciąg z konta bankowego, a także wyciąg z kartoteki wypłat renty chorobowej. Wnioskodawczyni oświadczyła także, że nie wynajmuje mieszkania w Polsce, gdyż często przyjeżdża do kraju i wówczas korzysta z tego lokalu. Nie zna aktualnej wartości nieruchomości gruntowej, której jest właścicielką, dlatego nie jest w stanie jej podać. Z akt sprawy wynika nadto, że w decyzji z 12 września 2016 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję starosty [...] orzekającą o ustaleniu na rzecz wnioskodawczyni odszkodowanie w kwocie 39 508 zł za nieruchomość zajętą pod inwestycję drogową, którego wypłata powinna nastąpić jednorazowo w terminie 14 dni od dnia uostatecznienia się decyzji. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.– tekst jedn., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – tekst jednolity), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie zaś prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy). Mając na względzie fakt, że strona wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych (wniosek zawarty w rubryce 4 formularza PPF), należało rozważyć, czy wnioskodawczyni spełnia wyżej wymienione przesłanki przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wskazany wyżej przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. ustanawia zatem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 p.p.s.a. Jednocześnie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, wyrażającej się w udowodnieniu przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. w analizowanym przypadku - że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np.: jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżąca zobowiązana jest do uiszczenia kwoty 1185 zł tytułem wpisu od skargi. Powyższe oznacza, że sytuację wnioskodawcy należy ocenić całościowo, nie tylko przez pryzmat uzyskiwanych co miesiąc dochodów. Jak wskazano zaś powyżej, wnioskodawczyni uzyskuje stałe źródło dochodów – rentę w kwocie ponad 5 000 zł, która wprawdzie w zdecydowanej większości jest wydatkowana na potrzeby wnioskodawczyni, w tym leczenie dentystyczne, wizyty lekarskie, to jednak zabezpiecza w pełni wydatki skarżącej. Co więcej, równie istotnym elementem oceny sytuacji wnioskodawczyni z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy, jak wskazano powyżej, jest jej majątek. Należy przy tym podkreślić, że z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, zasadą jest, by w pierwszej kolejności poszukiwać źródeł finansowania swoich spraw sądowych z własnego majątku i dochodów. Analiza sytuacji majątkowej wnioskodawczyni wskazuje zaś, że może ona uzyskać źródło finansowania swojej sprawy administracyjnej z własnych środków – w szczególności z posiadanego majątku, który – według jej oświadczenia – stanowi mieszkanie o powierzchni 48 m2 oraz nieruchomość gruntowa. Składniki te można spieniężyć lub też uczynić zabezpieczeniem pożyczki. Należy też zauważyć, że wnioskodawczyni – zgodnie ze skarżoną decyzją – uzyskała odszkodowanie w kwocie prawie 40 000 zł, nie wykazała jednocześnie, że środki te zostały wydatkowane. W takiej zaś sytuacji, brak jest podstaw ku temu, by uwzględnić wniosek skarżącej, zwalniając ją z kosztów niniejszego postępowania, tym bardziej w sytuacji, gdy znajdują one pokrycie w majątku skarżącej. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.