II SA/Gd 628/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor sądowy WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2026 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 maja 2025 r., nr SKO Gd/5955/23 w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie uchylenia decyzji dotyczącej świadczenia wychowawczego oddala skargę. M. K., reprezentowana przez adwokata, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie uchylenia decyzji dotyczącej świadczenia wychowawczego. Skargę wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z 3 października 2018 r. nr MOPS.SŚR.4410.1553.2018 Kierownik Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pruszczu Gdańskim, działający z upoważnienia Burmistrza Pruszcza Gdańskiego, przyznał M. J.: - świadczenie wychowawcze na dziecko – A. K. w wysokości 500 zł miesięcznie od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r.; - świadczenie wychowawcze na dziecko – O. J. w wysokości 500 zł miesięcznie od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r.; - świadczenie wychowawcze na dziecko – M. J. w wysokości 500 zł miesięcznie od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. Decyzją z 2 grudnia 2021 r. nr MOPS.SŚR.4410.UCH.84.2021 Kierownik Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pruszczu Gdańskim, działający z upoważnienia Burmistrza Pruszcza Gdańskiego, uchylił ww. decyzję własną przyznającą prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci: M. J. i O. J. w okresie od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. Powyższa decyzja została doręczona dorosłemu domownikowi w dniu 9 grudnia 2021 r. Pismem z 11 października 2023 r. M. K. (wcześniej: J.), reprezentowana przez adwokata, wniosła odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Postanowieniem z 20 maja 2025 r. sygn. akt SKO Gd/5954/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Postanowieniem z 20 maja 2025 r. sygn. akt SKO Gd/5955/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu Kolegium przypomniało, że zgodnie z art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako k.p.a.), odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Natomiast stosownie do art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. W świetle tego przepisu warunkiem skuteczności (możliwości rozpoznania merytorycznego - co do istoty) wniesionego przez stronę odwołania jest m.in. zachowanie przez nią czternastodniowego terminu do jego wniesienia określonego w art. 129 § 2 k.p.a. Organ odwoławczy jest zatem zawsze zobowiązany w postępowaniu wstępnym zbadać, czy odwołanie od kwestionowanej przez stronę decyzji zostało wniesione w przewidzianym przepisami terminie, a w przypadku stwierdzenia, iż został on przekroczony - do stwierdzenia wniesienia odwołania z uchybieniem terminu. Gdy organ ten stwierdzi, że środek odwoławczy został złożony z uchybieniem terminu nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, lecz ma obowiązek zastosowania się do dyspozycji art. 134 k.p.a. Po bezskutecznym upływie czternastodniowego terminu decyzja staje się bowiem ostateczna, a jej trwałość korzysta ze wzmocnionej ochrony, co oznacza że rozpoznanie odwołania wniesionego po tym terminie, w sytuacji gdy nie został on przywrócony, stanowiłoby naruszenie ustanowionej w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości decyzji ostatecznych. W konsekwencji wydana przez organ odwoławczy decyzja zostałaby podjęta z rażącym naruszeniem prawa, co uzasadniałoby wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności. Innymi słowy, stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie jest pozostawione swobodnemu uznaniu organu odwoławczego lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej. Z przedstawionych przez organ pierwszej instancji akt sprawy wynika, że zaskarżona decyzja została skutecznie doręczona stronie za pośrednictwem Poczty Polskiej S.A. w dniu 9 grudnia 2021 r. Z akt sprawy wynika ponadto, że datowane na dzień 11 października 2023 r. odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia wpłynęło do organu pierwszej instancji w dniu 17 października 2023 r. (z odwołaniami i wnioskami o przywrócenie terminu w 8 innych sprawach - łącznie 18 spraw), a więc niemal 2 lata po wprowadzeniu zaskarżonej decyzji do obrotu prawnego. W tym stanie rzeczy należało przyjąć, że odwołanie zostało złożone z uchybieniem terminu, co skutkuje koniecznością wydania przez organ odwoławczy postanowienia, o którym mowa w art. 134 k.p.a. W skardze na powyższe postanowienie M. K., reprezentowana przez adwokata, zarzuciła naruszenie: 1) art. 134 w związku z art. 129 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w skutek uznania prawidłowości doręczenia Skarżącej decyzji organu pierwszej instancji w dniu 9 grudnia 2021 r., podczas gdy za prawidłowe i faktyczne doręczenie tego aktu wobec braku pouczenia strony o przysługujących jej środkach odwoławczych winno być uznane z dniem 10 października 2023 r., 2) art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., 3) art. 7, art. 10, art. 77, art. 78, art. 80 w związku z art. 107 k.p.a., do którego doszło w związku z nieuzasadnioną w żaden sposób odmową i nieuwzględnieniem zarzutów wniosku o przywrócenie terminu, 4) art. 7 i art. 77 k.p.a., do którego doszło w związku z nieprzeprowadzeniem przez organy administracyjne z urzędu niezbędnego postępowania dowodowego w sprawie i nie uchylenie w związku z tym zaskarżonej decyzji. Skarżąca wniosła o: uchylenie skarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji; zwolnienie z opłaty w całości z uwagi na trudną sytuację rodzinną i majątkową Skarżącej; zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. W uzasadnieniu skargi przypomniano stan faktyczny sprawy wskazując, że Skarżąca udała się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pruszczu Gdańskim celem uzyskania informacji w sprawie, gdzie została poinformowana, że ostateczną decyzję w sprawie podejmie Wojewoda Pomorski, czym została wprowadzona w błąd. Skarżąca zarzuciła, że w zaskarżonym postanowieniu Kolegium skupiło się w znacznej części uzasadnienia na przywołaniu przepisów prawa nie analizując i nie wnikając w stan faktyczny sprawy, jaki miał miejsce i nie poddając gruntownej analizie argumentacji Skarżącej i wskazanych regulacji prawnych dotyczących zasadności przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Wydaną przez siebie decyzją Wojewoda Pomorski zobowiązał Skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami za opóźnienie. W tym samym dniu udzieliła ona kancelarii stosownego pełnomocnictwa. Zdaniem Skarżącej, okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w przewidzianym terminie zostały w sposób właściwy uprawdopodobnione. W przedmiotowej sprawie po pierwsze trudno nie zaakceptować faktu, że uzyskane przez Skarżącą informacje w Ośrodku Pomocy w Pruszczu Gdańskim w zakresie braku konieczności podjęcia kroków prawnych były błędne. Po drugie, sama decyzja pozbawiła stronę możliwości odwołania wobec błędnego pouczenia, a w zasadzie jego braku i tym samym utwierdzając ją w przekonaniu, że informacje uzyskane od pracowników ośrodka są właściwe. Takie przekonanie strona miała cały czas, bowiem od 2021 r. do października 2023 r. nie otrzymała w tej sprawie żadnej innej korespondencji, co przemawia za słusznością jej twierdzeń. Tym samym brak zawinienia strony w niedochowaniu terminu do złożenia odwołania w ustawowym terminie jest oczywisty, gdyż strona została pozbawiona obiektywnych możliwości podjęcia określonych czynności procesowych, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze skupiło się jedynie na dacie doręczenia Skarżącej decyzji nie wnikając w fakt braku dalszych niezbędnych i wymaganych prawem wymogów, tj. faktu braku pouczenia strony w sposób właściwy o trybie złożenia odwołania. Strona dowiedziała się o rzeczywistym stanie prawnym już po upływie ustawowego terminu do dokonania takich czynności procesowych wskutek uzyskania tych informacji w kancelarii adwokackiej. W myśl art. 9 k.p.a. strona nie może ponosić negatywnych skutków błędnego pouczenia, które jest integralną częścią decyzji administracyjnej, co znajduje powiązanie z założeniami zasady ogólnej, tj. czuwania nad interesem stron i innych osób uczestniczących w postępowaniu administracyjnym. W przedmiotowej sprawie mamy natomiast do czynienia z całkowitym brakiem wskazania organu, do którego należy złożyć odwołanie oraz z ewidentnym wprowadzeniem strony w błąd przez pracowników Ośrodka Pomocy. Powołując się na orzecznictwo i doktrynę Skarżąca stwierdziła, że ze względu na ochronę wynikającą z art. 9 k.p.a. kwestia nieznajomości prawa w prawie administracyjnym nie wywołuje takich skutków, jak w innych gałęziach prawa. Reasumując, organ zaniechał i nie przeprowadził pełnego i wyczerpującego postępowania dowodowego w niniejszej sprawie uchybiając tym samym przepisom postępowania administracyjnego, nie dokonując również oceny i analizy faktu rażącego naruszenia prawa w zakresie braku pouczenia o przysługujących Skarżącej środkach zaskarżenia. Z powyższych względów zaskarżona decyzja jest w powyżej przedstawionym zakresie wadliwa i z uwagi na to winna zostać uchylona. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143), dalej jako p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z kolei z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. W tak zakreślonych granicach przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 20 maja 2025 r. sygn. akt SKO Gd/5955/23 w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W tym miejscu należy zauważyć, że w treści skargi pełnomocnik Skarżącej konsekwentnie nazywa zaskarżone postanowienie decyzją, co bezspornie jest nieprawidłowe i nie ma potwierdzenia w aktach sprawy. Zgodnie z art. 129 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), dalej jako k.p.a., odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję (§ 1). Odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie (§ 2). Przepisy szczególne mogą przewidywać inne terminy do wniesienia odwołania (§ 3). Natomiast zgodnie z art. 134 k.p.a., organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. W sytuacji, gdy uchybienie terminu do wniesienia odwołania stanowi okoliczność obiektywną, to jej stwierdzenie - przy jednoczesnym braku jakichkolwiek wątpliwości w tej kwestii, których zaistnienie obliguje do przeprowadzenia w tym zakresie postępowania wyjaśniającego - powoduje, że organ odwoławczy nie ma innej możliwości, niż wydanie na podstawie art. 134 k.p.a. postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Fakt stwierdzenia (zaistnienia) tej okoliczności wiąże więc organ administracji, co jednoznacznie wynika z art. 134 k.p.a., który - wobec konwencji językowej, którą na jego gruncie operuje ustawodawca, a co za tym idzie wobec charakteru tego przepisu prawa (ius cogens) - nie pozostawia organowi odwoławczemu żadnej możliwości operowania w odniesieniu do tejże okoliczności jakimkolwiek marginesem swobody. Każde więc uchybienie terminu do wniesienia odwołania powoduje, że organ odwoławczy ma obowiązek wydać postanowienie, o którym mowa w art. 134 k.p.a., tj. postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania - chyba, że strona domaga się przywrócenia terminu stosownie do art. 58 § 1 i § 2 k.p.a., a wniosek ten zostanie uwzględniony (zob. wyrok NSA z 3 września 2025 r. sygn. akt II GSK 293/22, orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie bezsporne jest, że decyzja z 2 grudnia 2021 r. nr MOPS.SŚR.4410.UCH.84.2021 wydana przez Kierownika Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pruszczu Gdańskim, działającego z upoważnienia Burmistrza Pruszcza Gdańskiego, została doręczona Skarżącej (a dokładnie: dorosłemu domownikowi) w dniu 9 grudnia 2021 r., co potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru znajdujące się w aktach sprawy organu I instancji. Wobec tego wskazany w art. 129 § 2 k.p.a. 14-dniowy termin do wniesienia odwołania upłynął dla skarżącej 23 grudnia 2021 r. Natomiast odwołanie wraz w wnioskiem o przywrócenie terminu wniesiono 17 października 2023 r., a zatem po niespełna dwóch latach od ww. terminu, co niewątpliwie świadczy o uchybieniu ww. 14-dniowego terminu. Skoro zaś Skarżąca złożyła odwołanie po upływie terminu do jego wniesienia, to organ odwoławczy nie mógł przystąpić do jego rozpoznania, lecz był zobowiązany stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania w drodze postanowienia wydanego na podstawie art. 134 k.p.a., co też prawidłowo uczynił w zaskarżonym postanowieniu. W odniesieniu do twierdzenia Skarżącej, że decyzja organu I instancji z 2 grudnia 2021 r. nie zawierała prawidłowego pouczenia o przysługującym Skarżącej odwołaniu, gdyż w pierwszej części pouczenia wskazano, że "od niniejszej decyzji przysługuje prawo wniesienia odwołania do za pośrednictwem tutejszego Ośrodka w terminie 14 dni od doręczenia decyzji", a więc opisano wyłącznie tryb wnoszenia odwołania, nie zaś organ właściwy. Jednakże należy zauważyć, że w dalszej części pouczenia wskazano, że "W trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec tutejszego Ośrodka. Z dniem doręczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się odwołania przez ostatnią ze stron postępowania decyzja staje się ostateczna i prawomocna, co oznacza brak możliwości zaskarżenia decyzji do SKO w Gdańsku a następnie skierowania skargi lub sprzeciwu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku" [podkreślenie własne Sądu]. Skarżąca nie kwestionuje faktu zapoznania się pouczeniem, wobec czego powinna dostrzec, że Burmistrz pośrednio wskazał właściwy organ odwoławczy w ww. fragmencie. Zdaniem Sądu całościowe odczytanie spornego pouczenia pozwala na uznanie, że jest ono prawidłowe, bowiem choć nie zostało skonstruowane według standardowego wzoru, to ostatecznie zawiera wszystkie niezbędne elementy. W świetle powyższego stanowisko Skarżącej dotyczące przyczyn uchybienia terminu do wniesienia odwołania z powodu informacji z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pruszczu Gdańskim, że ostateczną decyzję w sprawie podejmie Wojewoda Pomorski, pozostają bez znaczenia w niniejszej sprawie. Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest m.in. postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty.