II SA/Gd 630/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Skrzycka - Pilch Sędziowie Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2007 r. sprawy ze skargi M. J., A. J. oraz M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 lipca 2007 r., nr 2048/07 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję Prezydenta Miasta z dnia 30 marca 2007 r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie na rzecz skarżących M. J., A. J. oraz M. G. kwotę 420 zł (czterysta dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta decyzją z dnia 30 marca 2007 r., na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 1, art. 8 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (Dz.U. nr 175, poz. 1459) umorzył postępowanie w sprawie z wniosku M.J., A. J. oraz M. G. o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] o powierzchni 712 m², położonej w G. przy ul. [...][...], KW nr [...] Sądu Rejonowego w G. w prawo własności tej działki. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w dniu 13 grudnia 2002 r. M. J., A. J. oraz M. G. złożyli wniosek o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Na podstawie treści księgi wieczystej KW nr [...] organ ustalił, że okres użytkowania wieczystego przedmiotowej działki ustanowiony został na okres do dnia 23 kwietnia 2004r.. Strony nie wniosły o przedłużenie tego terminu, w związku z tym użytkowanie wieczyste wygasło z upływem okresu ustalonego w umowie. Organ podkreślił, że wobec wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego nie można w świetle obowiązujących przepisów prawa dokonać przekształcenia zgodnie z wnioskiem. W tej sytuacji postępowanie stosownie do art. 105 § 1 k.p.a. stało się bezprzedmiotowe. Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli M.J. i A.J. oraz M.G., żądając jej uchylenia. Odwołujący się zarzucili naruszenie przez organ pierwszej instancji przepisów art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 11 i art. 12 k.p.a,. poprzez nie poinformowanie stron postępowania w sposób pełny i właściwy o terminie załatwienia sprawy oraz o konsekwencjach związanych z przedłużeniem postępowania administracyjnego z przyczyn leżących po stronie organu, co uniemożliwiło przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności wskutek wygaśnięcia tego prawa w czasie postępowania administracyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 10 lipca 2007 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 105 § 1 k.p.a. oraz w związku z art. 1 ust. 1, art. 8 ustawy z dnia 29 lipca 2005r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (Dz.U. Nr 175, poz.1459) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazano, że w dniu 13 października 2005r. weszła w życie ustawa z dnia 29 lipca 2005r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (Dz.U. z 2005 r. Nr 175, poz.1459). Zgodnie z przepisem art. 8 wyżej wymienionej ustawy do spraw wszczętych na podstawie ustawy z dnia 4 września 1997r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności i niezakończonych wydaniem decyzji ostatecznych, stosuje się przepisy ustawy obowiązującej. W przedmiotowej sprawie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy z dnia 29 lipca 2005r. Przepis art. 1 ust. 1 powyższej ustawy stanowi, że osoby fizyczne będące w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub zabudowanych garażami albo przeznaczonych pod tego rodzaju zabudowę oraz nieruchomości rolnych mogą wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości w prawo własności. Z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności mogą również, wystąpić osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1 (ust.3). W dniu wejścia w życie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (13 października 2005r.) wnioskodawcy nie legitymowali się prawem użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. W toku postępowania prowadzonego przez organ pierwszej instancji utracili bowiem status strony postępowania o przekształcenie użytkowania wieczystego we własność. Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa. Organ przyznał jednocześnie, że decyzja została wydana z oczywistym przekroczeniem terminu. Mimo to w ocenie organu powyższe uchybienie nie miało wpływu na ostateczny wynik sprawy, gdyż zaskarżona decyzja w istocie odpowiadała obowiązującemu prawu. Skargę na powyższą decyzję wnieśli M.J. i A.J. oraz M.G. zarzucając zaskarżonej decyzji: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez jego niewłaściwą wykładnie i zastosowanie, w szczególności przepisów art. 1 ust. 1 w zw. z art. 8 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności i w konsekwencji przyjęcie, że skarżący, nie będąc użytkownikami wieczystymi w dniu 13 października 2005 r. nie mieli legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości w prawo własności i postępowanie toczące się przed Prezydentem Miasta należało umorzyć; 2. naruszenie prawa materialnego, poprzez jego niewłaściwą wykładnię i zastosowanie, w szczególności przepisów art. 236 § 2 w związku z art. 65 § 1 k.c. poprzez uznanie, że skarżący nie wystąpili z wnioskiem o przedłużenie okresu użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości i w konsekwencji, że prawo użytkowania wieczystego przysługujące skarżącym wygasło; 3. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w szczególności przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez uznanie, iż zaskarżona decyzja Prezydenta Miasta z dnia 30 marca 2007 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego i konsekwencji utrzymanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w mocy decyzji niezgodnej z prawem; 4. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez uznanie, iż negatywne skutki prawne naruszenia art. 36 § 1 w związku z art. 35 § 3 k.p.a. przez Prezydenta Miasta mogą obciążać skarżących. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która kontrolowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Sąd administracyjny nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, stosownie do treści art. 134 p.p.s.a. obowiązany jest do badania z urzędu, czy zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie nie narusza prawa w stopniu skutkującym konieczność uchylenia zaskarżonego aktu. W przedmiotowej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ postępowanie przed organami obu instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. W dniu 13 października 2005 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, która uchyliła obowiązujące dotychczas ustawy: z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności i z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości . Jednocześnie ustawa ta wprowadziła regulację, zgodnie z którą, do spraw wszczętych na podstawie ustaw uchylonych i nie zakończonych decyzjami ostatecznymi, stosuje się przepisy nowej ustawy (art. 8). W przedmiotowej sprawie, zgodnie z powyższą regulacją, pomimo iż wniosek złożony został w dniu 13 grudnia 2002 r., zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Stosownie do treści przepisu art. 1 ust. 1 tej ustawy osoby fizyczne będące w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub zabudowanych garażami albo przeznaczonych pod tego rodzaju zabudowę oraz nieruchomości rolnych mogą wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości w prawo własności. Zasadnicze dla rozstrzygnięcia sprawy jest zatem ustalenie, czy w dniu 29 lipca 2005 r. wnioskodawcom przysługiwało prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. Organy w toku postępowania ustaliły na podstawie zapisu działu I księgi wieczystej KW nr [...], że okres użytkowania wieczystego należących do skarżących działki został zakończył się dnia 23 kwietnia 2004r.. Zabrany w sprawie materiał dowodowy zawiera jednakże sprzeczności, wobec czego dokonując jego analizy nie można zgodzić się ustaleniami dokonanymi przez organy obu instancji. W rzeczywistości odpis z KW nr [...]dla działki nr [...] w G. przy ul. [...], wskazuje, że okres użytkowania wieczystego ustalono do dnia 23 kwietnia 2004 r. Natomiast w treści umowy zamiany sporządzonej w formie aktu notarialnego w dniu 23 maja 1980 r. zawarto informację, że użytkowanie wieczyste na przedmiotowej nieruchomości trwać będzie do dnia 23 kwietnia 2045 r. Jednocześnie w § 6 powyższej umowy zawarta została wzmianka, że umowa użytkowania wieczystego dla działki nr [...] w G. zawarta została w dniu 23 kwietnia 1974 r., (rep. A, nr [...]). Bezspornym jest, że okres na jaki ustanowione zostało użytkowanie wieczyste wskazany jest w treści umowy o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego zawartej w formie aktu notarialnego. Z zebranego w sprawie materiału wynika, że umowa użytkowania wieczystego dla działki nr [...] w G. zawarta została w dniu 23 kwietnia 1974 r., (rep. A, nr [...]). Zgodnie z art. 236 § 1 k.c. oddanie gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego w użytkowanie wieczyste następuje na okres dziewięćdziesięciu dziewięciu lat. W wypadkach wyjątkowych, gdy cel gospodarczy użytkowania wieczystego nie wymaga oddania gruntu na dziewięćdziesiąt dziewięć lat, dopuszczalne jest oddanie gruntu na okres krótszy, co najmniej jednak na lat czterdzieści. Z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, że okres czterdziestu lat, jest okresem najkrótszym, na jaki może zostać zawarta umowa użytkowania wieczystego. Uznając zatem dzień 23 kwietnia 1974 r. za początek okresu użytkowania wieczystego oraz biorąc pod uwagę minimalny czterdziestoletni okres użytkowania wieczystego, dniem w którym użytkowanie wygasa jest dzień 23 kwietnia 2014 r. Organy obu instancji badając powyższą okoliczność skupiły się na odpisach z księgi wieczystej, zamiast oprzeć się na samej umowie użytkowania wieczystego, która została jasno wskazana w § 6 aktu notarialnego z dnia 23 maja 1980 r. W razie wątpliwości, co do daty umowy, organy mogły sprawdzić przedmiotową datę w repertorium, którego numer również wskazano w akcie notarialnym. Istniała również możliwość sięgnięcia do przedmiotowej umowy. Stosownie do art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ prowadzący postępowanie jest zobowiązany do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący i sumienny całego materiału dowodowego. Ponadto należy pamiętać, że ciężar dowodu spoczywa na organie administracji i nie może być przerzucany na stronę. Jeżeli strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ ten ma obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić. Mając zatem na uwadze wyżej wskazane uchybienie organów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 30 marca 2007 r. Ponownie rozpoznając sprawę organy powinny wziąć pod uwagę powyższe rozważania i uzupełnić postępowanie dowodowe. Dopiero po jednoznacznym ustaleniu daty wygaśnięcia umowy użytkowania wieczystego możliwe będzie rozpoznanie wniosku skarżących zgodnie z obowiązującymi przepisami. Wobec uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądził solidarnie od organu na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania, ograniczając zwrot wpisu do kwoty 200 zł., należnej na podstawie przepisu § 2 ust. 1 pkt 2) rozporządzenia rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późniejszymi zmianami).