II SA/Gd 633/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. Z. i Z. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 września 2016 r., Nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia odmówić przyznania I. Z. i K. Z. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. I. i K. Z. zwrócili się o przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawców wynika, że są małżeństwem, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, nie mają nikogo na utrzymaniu. Źródłem utrzymania małżonków są ich dochody z tytułu emerytur w łącznej wysokości 2295,37 zł miesięcznie netto. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawcy posiadają majątek w postaci: mieszkania o powierzchni 42 m2 (o wartości 140000 zł), domu letniskowego o powierzchni 48 m2 (o wartości 30000 zł) oraz działki budowlano-rekreacyjnej o powierzchni 3460 m2 (wartej 260000 zł). Ponadto małżonkowie mają samochód (marki, roku produkcji i wartości nie wskazano). Miesięcznie koszty utrzymania małżonkowie oszacowali na kwotę około 810 zł. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – tekst jedn. ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3 art. 245 tejże ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy). Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu Państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (tak m.in. NSA w postanowieniu z 15 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 83/11 – Lex 783924). Instytucja ta określana jest mianem "prawa ubogich", gdyż przewidziana została dla osób ubogich, które z uwagi na stan swoich dochodów oraz majątku nie są w stanie ponosić kosztów postępowania w sprawach sądowych – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia - generalnie wymagające wsparcia socjalnego ze środków publicznych. Wskazany wyżej przepis art. 246 § 1 cytowanej ustawy ustanawia zatem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 p.p.s.a. Jednocześnie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, wyrażającej się w udowodnieniu przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. w analizowanym przypadku - że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np.: jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżący zobowiązani są do uiszczenia kwoty 196 zł tytułem wpisu od skargi, przy czym uiszczenie tej opłaty przez jedną osobę skarżącą zwolni drugą z tego obowiązku. W ocenie referendarza, wnioskodawcy są w stanie wygospodarować tą kwotę choćby z bieżących dochodów, które wynoszą ponad 2200 zł, przy wydatkach miesięcznych na niezbędne koszty utrzymania na poziomie około 810 zł. Niezależnie od tego, posiadając majątek w postaci trzech nieruchomości, można rozważyć zaciągnięcie pożyczki, której zabezpieczeniem będzie posiadana nieruchomość albo można jedną z nich spieniężyć. Podkreślić przy tym należy, na co wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że właściciela nieruchomości o niewątpliwie znacznej wartości (a za taką niewątpliwie należy uznać nieruchomość gruntową o powierzchni 3460 m2, wartą około 260000 zł) nie sposób uznać za osobę ubogą. Zgodnie z postanowieniem NSA, właściciel nieruchomości o znacznej wartości posiada wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego nawet, że jego dochód miesięczny jest nieznaczny (postanowienie z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05, nie publ.). Tym bardziej zatem jest to możliwe w sytuacji posiadania trzech nieruchomości oraz stałych i regularnych dochodów, choćby nawet stosunkowo niewysokich, jak to ma miejsce w sytuacji wnioskodawców. Konkludując, w niniejszej sprawie uznać należy, że wnioskodawcy nie wykazali, że spełniają przesłanki przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. nie wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów tegoż postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Wnioskodawcy uzyskują stałe miesięczne dochody w bezspornej wysokości ponad 2200 zł miesięcznie, posiadają trzy nieruchomości oraz samochód. Z treści wniosku nie wynika, by na skarżących ciążyły jakieś szczególne zobowiązania finansowe. Uznać zatem należy, nawet akceptując oświadczenie w przedmiocie obciążających rodzinę kosztów utrzymania oraz odnosząc to oświadczenie do osiąganych w gospodarstwie domowym w skali miesiąca dochodów i posiadanego majątku – że wnioskodawcy są w stanie pokryć koszty postępowania w niniejszej sprawie (w tym zwłaszcza wpis od skargi na poziomie 196 zł). Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.