II SA/Gd 638/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Asesor WSA Magdalena Dobek-Rak (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi A. L. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 10 września 2018 r., nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę. A. L. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 10 września 2018 r., nr [..], którą organ utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia 27 lipca 2018 r., nr [..], o odmowie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 2 grudnia 2016 r. o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego na mocy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Zaskarżone postanowienie podjęte zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z dnia 2 grudnia 2016 r., utrzymaną następnie w mocy decyzją własną z dnia 26 stycznia 2017 r., Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącemu przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego na mocy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (t.j.: Dz.U. z 2014 r. poz. 1001 ze zm.), dalej jako ustawa o świadczeniu pieniężnym. Na mocy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 czerwca 2017 r., sygn. II SA/Gd 187/17, oddalającego skargę A. L. decyzja organu drugiej instancji stała się prawomocna. W dniu 9 maja 2018 r. do organu wpłynął kolejny wniosek w przedmiocie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego dla osób deportowanych do prac przymusowych. W toku prowadzonej korespondencji ze stroną ustalono, iż intencją wnioskodawcy było wznowienie zakończonego postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W uzasadnieniu wniosku strona powołała się na nowe dokumenty, w szczególności życiorys sporządzony w roku 1945 i pozyskany z Instytutu Pamięci Narodowej, a także wyrok Sądu Okręgowego z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt [..], w którym przyznano skarżącemu prawo do ponownego ustalenia wysokości emerytury przez doliczenie pracy przymusowej od dnia 1 października 1942 r. do 6 marca 1943 r., odpis decyzji ZUS z dnia 9 lutego 2018 r. ustalającej wysokość emerytury z uwzględnieniem pracy przymusowej w okresie od 1 października 1942 r. do 31 stycznia 1945 r. oraz ksero legitymacji Stowarzyszenia Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę wystawionej w dniu 14 marca 2018 r. wskazującej przebieg represji w okresie od 1 października 1942 r. do 31 stycznia 1945 r. W trakcie korespondencji ze stroną organ uzyskał także informacje, że życiorys z IPN wnioskodawca otrzymał w dniu 29 czerwca 2016 r. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2018 r. Szef Urzędu orzekł o odmowie wznowienia postępowania w sprawie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego na mocy ustawy z dnia 31 maja 1996 r., zakończonego ostateczną decyzją tego organu z dnia 26 stycznia 2017 r. z uwagi na złożenie podania po terminie, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a. Na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Szef Urzędu postanowieniem z dnia 10 września 2018 r. utrzymał w mocy ww. postanowienie wskazując, że o okolicznościach stanowiących podstawę wznowienia strona dowiedziała odpowiednio w dniach: 29 czerwca 2016 r. – życiorys z 1945 r. uzyskany z zasobów IPN; 6 kwietnia 2017 r. – wyrok Sądu Okręgowego; 9 lutego 2018 r. – decyzja ZUS oraz 14 marca 2018 r. – data wystawienia nowej legitymacji Stowarzyszenia Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę. W konsekwencji nadane w dniu 8 maja 2018 r. podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione po upływie wskazanego w art. 148 § 1 k.p.a. terminu na dokonanie tej czynności, tj. miesiąca od chwili, gdy strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący podniósł, że jego życiorys z roku 1945 jest wystarczającym dowodem na potwierdzenie doznanych represji i należnych mu świadczeń. Wskazał też, że dokument ten po jego uzyskaniu przez stronę został załączony do pierwszego wniosku o przyznanie świadczeń z dnia 25 lipca 2016 r., jak również przesłany organowi ponownie przy piśmie z dnia 20 października 2016 r. W uzupełnieniu skargi z dnia 10 października 2018 r. skarżący poszerzył argumentację wyjaśniając szczegółowo dlaczego, jego zdaniem, istnieją okoliczności przemawiające za przyznaniem mu do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Wskazał również, że te kluczowe okoliczności wynikają z przedłożonego organowi życiorysu z 1945 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonego postanowienia wykazała, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżony akt jest zgodny z prawem. Przedmiotem kontroli legalności w niniejszej sprawie jest postanowienie wydane w trybie nadzwyczajnym wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Przy czym kwestionowane rozstrzygnięcie organu ma charakter formalny, niedotyczący meritum spawy. W związku z tym ocena jego legalności musi zostać zawężona do aspektu proceduralnego. Na wstępie należy wyjaśnić, że instytucja wznowienia postępowania służy umożliwieniu ponownego rozpoznania sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli wystąpią przesłanki enumeratywnie wskazane w art. 145, art. 145a i art. 145b k.p.a., które otwierają możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy rozstrzygniętej już uprzednio decyzją ostateczną. Kodeks postępowania administracyjnego uzależnia tę możliwość prawną od wystąpienia w sprawie dwóch przesłanek pozytywnych oraz braku w sprawie dwóch przesłanek negatywnych. Przesłanki pozytywne to: 1) rozstrzygnięcie sprawy decyzją ostateczną; 2) wystąpienie jednej z wyliczonych wyczerpująco w art. 145 § 1 k.p.a. podstaw prawnych wznowienia. Przesłanki negatywne natomiast to: 1) przesłanka terminu – art. 146 § 1 k.p.a.; 2) przesłanka – treść rozstrzygnięcia sprawy w trybie wznowienia postępowania odpowiada treści decyzji ostatecznej (art. 146 § 2 k.p.a.). W toku postępowania zainicjowanego wnioskiem o wznowienie postępowania skarżący, na wezwanie organu, sprecyzował żądanie, z którego wynika, że przesłankę wznowienia wywodzi z art. 145 1 pkt 5 k.p.a. upatrując jej w ujawnieniu istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który ją wydał (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.). Przed wznowieniem postępowania i zbadaniem zasadności zgłoszonej przesłanki, rozpoznający wniosek organ administracji winien jest jednak ustalić wystąpienie w sprawie wymaganych przesłanek przedmiotowych i podmiotowych, mogących stanowić przeszkody do wznowienia postępowania, jak też terminowość złożenia podania, gdy wznowienie następuje na wniosek. Wystąpienie negatywnych przesłanek, jak i uchybienie terminowi do zgłoszenia żądania wznowienia tamuje bowiem drogę do prowadzenia tego postępowania. Stwierdzenie ich zaistnienia uzasadnia wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 k.p.a.), zaś ich brak skutkuje wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania (art. 149 § 1 k.p.a.), które stosownie do art. 149 § 2 k.p.a. stanowi podstawę do przeprowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Wskazać należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz w doktrynie przyjmuje się, iż po złożeniu podania o wznowienie postępowania, organ podejmuje określone czynności proceduralne mające na celu ustalenie wyżej opisanych warunków formalnych. W toku tych czynności wstępnych organ bada, czy zachowano ustawowy termin do wniesienia podania, przesłanki podmiotowe (np. legitymację wnioskodawcy, jego zdolność procesową) oraz przedmiotowe (wskazanie ustawowej podstawy wznowienia, istnienie sprawy administracyjnej, decyzji ostatecznej, właściwość organu), ewentualnie tamujące drogę do merytorycznego rozpatrzenia żądania, czyli uzasadniające odmowę wznowienia postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. akt II OSK 324/12, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jedną z podstawowych kwestii wymagających zbadania na tym etapie postępowania jest zachowanie terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania, która to kwestia jest kluczowa w niniejszej sprawie. Stosownie bowiem do art. 148 § 1 k.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia. Uchybienie terminowi do wniesienia podania o wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania wyklucza natomiast możliwość dokonania merytorycznej oceny decyzji kwestionowanej w postępowaniu wznowieniowym. Przy czym podkreślenia wymaga, że ustawodawca liczy bieg terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania nie od daty doręczenia decyzji (jak np. termin do wniesienia odwołania określony w art. 129 § 1 k.p.a., czy termin z art. 111 § 1 k.p.a. do żądania uzupełnienia decyzji), lecz od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia. Z woli ustawodawcy chodzi więc zatem o powzięcie wiadomości o nowej okoliczności czy nowym dowodzie dla niej istotnych. W orzecznictwie podkreśla się także, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek precyzyjnego oznaczenia okoliczności faktycznych uzasadniających wznowienie postępowania, co wynika z tego, że tylko strona może posiadać wiedzę na temat tego, kiedy powzięła wiadomość o istnieniu określonych przesłanek wznowieniowych, a także, czy określone zdarzenia faktyczne wywołały dla niej negatywne konsekwencje. Z kolei organ administracji dochodząc do odmiennego przekonania odnośnie terminu, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania powinien dowieść, dlaczego twierdzenia wnioskodawcy są w tym zakresie niezasadne i od jakiej daty podmiot ten wiedział o okoliczności prawnej stanowiącej podstawę wznowienia. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organ odmawiając wznowienia postępowania z uwagi na złożenie wniosku po terminie wyznaczonym przepisami prawa, sprostał ww. wymogom. Rozpoznając wniesioną skargę w pierwszej kolejności wskazać trzeba, że skarżący wystąpił do organu z wnioskiem o przyznanie uprawnienia do świadczenia wynikającego z ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, a postępowanie w tym przedmiocie zostało prawomocnie zakończone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Gd 187/17. W związku z tym organ, otrzymawszy pismo strony z dnia 8 maja 2018 r. zatytułowane "Wniosek o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, z tytułu wywiezienia do pracy przymusowej na teren Prus Wschodnich w okresie od 6 lipca 1944 r. do 21 stycznia 1945 r.", w dniu 1 czerwca 2018 r. wezwał stronę do sprecyzowania, na jakiej podstawie domaga się ona wzruszenia ostatecznej decyzji Szefa Urzędu z dnia 26 stycznia 2017 r., wskazując skarżącemu odpowiednie regulacje w zakresie wznowienia postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wprost wyjaśnił, że domaga się wznowienia ww. postępowania wskazując jako podstawę swojego żądania art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., tj. wyjście na jaw nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, lecz nieznanych organowi, który wydał decyzje. W uzasadnieniu wyjaśnił, że powoływana przez niego podstawa wznowienia wynika z wyroku Sądu Okręgowego z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt [..], w którym przyznano mu prawo do ponownego ustalenia wysokości emerytury przez doliczenie pracy przymusowej od dnia 1 października 1942 r. do dnia 6 marca 1943 r. Ponadto wskazał, że w przeprowadzonym postępowaniu nie uwzględniono jego życiorysu sporządzonego w dniu 6 marca 1945 r., a odnalezionego w zasobach IPN. Do wniosku strona dołączyła ten życiorys i odpis wyroku Sądu Okręgowego, a także decyzję ZUS z dnia 9 lutego 2018 r. o przeliczeniu emerytury, wydaną w konsekwencji wskazanego wyroku oraz nową legitymację Stowarzyszenia Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę z dnia 14 marca 2018 r. W dalszej korespondencji z organem skarżący wyjaśnił natomiast, że ww. życiorys, potwierdzony za zgodność z oryginałem z dnia 24 czerwca 2016 r., otrzymał od IPN w przesyłce nadanej w dniu 29 czerwca 2016 r. Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia organ doszedł do wniosku, że przedmiotowy wniosek o wznowienie postępowania złożony w dniu 8 maja 2018 r. został złożony po upływie terminu miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania. W ocenie Sądu stanowisko to jest zasadne. Jak wynika bowiem z akt rozpoznawanej sprawy, a także z samej treści wniosku o wznowienie postępowania, okoliczność, w której strona upatruje podstawy wznowienia, tj. nowy dowód w sprawie, którym ma być życiorys skarżącego z dnia 6 marca 1945 r. uzyskany od IPN, była znana zarówno stronie, jak i organowi administracji już w toku postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Co więcej, życiorys ten stanowił materiał dowodowy w tej sprawie. Do wniosku inicjującego postępowanie w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy z dnia 25 lipca 2016 r., strona złożyła bowiem dokument zatytułowany "Wspomnienia małoletniego Polaka z okresu życia 1943 -1945 r. pod okupacją III Rzeszy", do którego załącznik stanowiła kopia owego życiorysu z IPN datowana na dzień 6 marca 1945 r. Życiorys ten został opatrzony pieczęcią Instytutu stwierdzającą jego zgodność z oryginałem i datą 24 czerwca 2016 r. (k. 2 akt administracyjnych). Następnie dokument ten został ponownie przedłożony organowi wraz z pismem strony z dnia 20 października 2016 r. i wyjaśnieniami, że życiorys został jej przesłany przez IPN w dniu 27 czerwca 2016 r. (k. 55 akt administracyjnych). Oświadczenie w zakresie daty otrzymania życiorysu skarżący ponowił zaś w odpowiedzi na wezwanie organu do wskazania, kiedy dowiedział się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia. Z powyższego wynika zatem, że ów życiorys znajdował się aktach sprawy ostatecznie i prawomocnie zakończonej, był znany zarówno organom, jak i stronie już przed wydaniem kwestionowanej decyzji, zaś w toku kontrolowanego przez Sąd postępowania strona jednoznacznie oświadczyła, iż dokument ten otrzymała od IPN w przesyłce z dnia 29 czerwca 2016 r. W konsekwencji, w ocenie Sądu, prawidłowo więc przyjął organ, że wnioskodawca dowiedział się o okoliczności stanowiącej, jego zdaniem, podstawę do wznowienia postępowania, tj. o dowodzie, jakim jest życiorys uzyskany z IPN, we wskazanej wyżej dacie. Stwierdzenie to czyni zaś prawidłowym stanowisko organu, że podanie o wznowienie postępowania nadane w dniu 8 maja 2018 r. zostało wniesione przez skarżącego po upływie miesięcznego terminu, którego początek został wyznaczony na dzień 29 czerwca 2016 r., co stanowi określoną w art. 149 § 3 k.p.a. przesłankę odmowy wznowienia postępowania. Zdaniem Sądu prawidłowe były też ustalenia organów co do pozostałych okoliczności mających stanowić przesłankę wznowieniową określoną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., tj. nowych dowodów w postaci: decyzji ZUS z dnia 9 lutego 2018 r. o przeliczeniu emerytury, nowej legitymacji Stowarzyszenia Polaków represjonowanych przez III Rzeszę z dnia 14 marca 2018 r. oraz wyroku Sądu Okręgowego z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt [..]. Badając wymóg formalny, jakim jest złożenie podania o wznowienie postępowania w określonym przepisami czasie od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia, organ prawidłowo dokonał analizy w tym zakresie w odniesieniu do każdego z powoływanych we wniosku dowodów. W konsekwencji zasadnie przyjęto, że przedmiotowy wniosek z dnia 8 maja 2018 r. został złożony z przekroczeniem terminu także w odniesieniu do ww. okoliczności, gdyż o ich istnieniu strona dowiedziała się odpowiednio w dniach 9 lutego 2018 r. (decyzja ZUS), 14 marca 2018 r. (legitymacja) i 6 kwietnia 2017 r. (wyrok). Reasumując, Sąd stwierdził, że organy orzekające w sprawie wnikliwie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy, szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy jej rozstrzyganiu oraz prawidłowo uzasadniły przekonywująco swoje rozstrzygnięcie. Wobec prawidłowego ustalenia dat, w których strona skarżąca dowiedziała się o każdej z okoliczności stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, zasadnym było stwierdzenie, że przedmiotowy wniosek z dnia 8 maja 2018 r. został złożony z uchybieniem miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a. Nie budzi więc wątpliwości Sądu, że w rozpoznawanej sprawie prawidłowym było wydanie przez organ postanowienia o odmowie wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. i oceny tej nie zdołały podważyć zarzuty skargi odwołujące się do meritum sprawy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę. Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, do czego uprawniał przepis art. 119 pkt 3 p.p.s.a. stanowiąc, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.