II SA/Gd 64/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch Sędziowie: Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Asesor WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Protokolant Sekretarz Sądowy Małgorzata Kuba po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi B. K. i L. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 listopada 2006 r., nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania odwoławczego w sprawie opłaty adiacenckiej 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 października 2006 r., nr [...], 2. określa, że postanowienia wskazane w punkcie pierwszym wyroku nie mogą być wykonane, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących B. K. i L. K. solidarnie kwotę 297,- (dwieście dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia 30 października 2006 roku, nr [...], wydanym na podstawie art. 264 § 1 i art. 262 § 1 pkt 2 w zw. z art. 263 Kodeksu postępowania administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, iż koszty postępowania odwoławczego w sprawie przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym, nr [...], wynoszą 1.220 zł i wskazało jako osoby zobowiązane do poniesienia tych kosztów B. i L. małżonków K. W uzasadnieniu Kolegium podało, że w toku postępowania toczącego się na skutek odwołania B. i L. małżonków K. od decyzji Burmistrza Miasta z dnia 20 lutego 2006 roku, nr [...], o ustaleniu opłaty adiacenckiej, pełnomocnik odwołujących się wniósł o poddanie operatu szacunkowego, stanowiącego dowód w sprawie, ocenie przez organizację zawodową rzeczoznawców majątkowych, pod kątem prawidłowości jego sporządzenia. Uwzględniając ten wniosek Kolegium wystąpiło do Towarzystwa Rzeczoznawców Majątkowych o dokonanie oceny prawidłowości operatu, zgodnie z art. 157 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami. W dniu 29 czerwca 2006 roku Komisja Arbitrażowa [...] Towarzystwa Rzeczoznawców Majątkowych sporządziła opinię. Koszty opinii wyniosły 4.880 zł i zostały poniesione w całości z budżetu Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W dniu 30 października 2006 roku została wydana decyzja Kolegium nr [...] kończąca postępowanie odwoławcze. Kolegium wyjaśniło także, iż opinia Komisji Arbitrażowej [...]Towarzystwa Rzeczoznawców Majątkowych została sporządzona na żądanie pełnomocnika strony, a zatem to strona odwołująca się winna zostać obciążona kosztami jej sporządzenia - zgodnie z treścią art. 262 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ koszty te nie wynikają z ustawowego obowiązku organu prowadzącego postępowanie. Opinia i operat szacunkowy stanowiły wspólne dowody w sprawach nr [...],[...] i [...] – dotyczących jednej nieruchomości. Ze względu na to, iż B. i L. małżonkowie K. byli współwłaścicielami ww. nieruchomości w 1/4 części, opłata adiacencka została wymierzona proporcjonalnie do tego udziału i w związku z tym taki też udział strony przyjęto w kosztach postępowania albowiem żaden przepis ustawy nie przewiduje odpowiedzialności solidarnej stron za koszty postępowania administracyjnego. W zażaleniu na powyższe postanowienie B. i L. małżonkowie K. stwierdzili, iż zostało ono wydane z naruszeniem art. 262 § 1 pkt 2 i art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ Kolegium nie uwzględniło przy jego wydawaniu, że przeprowadzenie dowodu z opinii [...] Towarzystwa Rzeczoznawców Majątkowych w było niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a tym samym czynność ta wynikała z ustawowego obowiązku organu określonego w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazali nadto, że ich zarzuty co do treści opinii rzeczoznawcy majątkowego, mającej wpływ na wynik postępowania, okazały się częściowo zasadne. Zaznaczyli przy tym, iż przeprowadzenie tego dowodu było konieczne, albowiem ani oni, ani Kolegium nie posiadali wiedzy specjalistycznej koniecznej do merytorycznej oceny najważniejszego i decydującego dowodu w sprawie. Postanowieniem z dnia 27 listopada 2006 roku, nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 i art. 127 § 3 oraz art. 264 § 1 i art. 262 § 1 pkt 2 w zw. z art. 263 Kodeksu postępowania administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium stwierdziło, iż w sprawach o ustalenie opłat adiacenckich z tytułu wzrostu wartości nieruchomości gruntowej na skutek jej podziału ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami nakłada na organy prowadzące postępowanie obowiązek przeprowadzenia dowodu z opinii rzeczoznawcy majątkowego. Obowiązek organów nie obejmuje natomiast oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego, bowiem należy to do wyłącznej oceny organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych. Operat szacunkowy jest dokumentem zawierającym opinię w zakresie wartości nieruchomości, sporządzoną przez rzeczoznawcę majątkowego posiadającego wiadomości specjalne, których nie posiada organ prowadzący postępowanie. Kolegium wyjaśniło także, iż ustawowym obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest zebranie materiału dowodowego i rozpatrzenie go w sposób wyczerpujący. Opinia biegłego rzeczoznawcy majątkowego, sporządzona w formie operatu szacunkowego, jak również opinia organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych, są materiałem dowodowym, który Kolegium rozpatrzyło wydając decyzję w dniu 30 października 2006 roku. Kolegium zaznaczyło przy tym, iż rozpatrzenie materiału dowodowego stanowiącego opinię osoby posiadającej wiedzę specjalną, nie polega na zakwestionowaniu tej wiedzy przez organ administracji, który takiej wiedzy nie posiada. Ukierunkowanie postępowania wyjaśniającego w stronę podważenia umiejętności biegłego stanowiłoby zaprzeczenie instytucji biegłego w postępowaniu administracyjnym. Skoro wydanie decyzji wymaga przeprowadzenia dowodu z opinii osoby mającej wiedzę, której nie posiada organ (czy strona), to organ nie może z założenia tej wiedzy podważać. Kolegium stwierdziło nadto, iż obowiązki organu administracji wyrażone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 84 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego nie obejmują konieczności wystąpienia do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych o dokonanie oceny prawidłowości każdego operatu szacunkowego, który wchodzi w skład materiału dowodowego albowiem nie jest zadaniem organu kontrola umiejętności zawodowych biegłego. Koszty sporządzenia opinii [...] Towarzystwa Rzeczoznawców Majątkowych w sprawie odwoławczej obciążają zatem stronę postępowania, bowiem nie wynikają one z ustawowego obowiązku organu prowadzącego postępowanie. W skardze na powyższe postanowienie B. i L. małżonkowie K. wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 października 2006 roku, jako naruszających prawo, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podtrzymali argumentację zawartą w zażaleniu. Skarżący podkreślili przy tym, iż w postępowaniu odwoławczym zgłosili uzasadnione zastrzeżenia do operatu będącego dowodem w sprawie. Fakt, że dla oceny zasadności ich zastrzeżeń wymagana była wiedza specjalistyczna nie ograniczał prawa strony do żądania, aby organ rozpoznający sprawę, mając na uwadze treść art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, zasięgnął takiej opinii u specjalistów. Skarżący wskazali nadto, że kontrola opinii rzeczoznawcy majątkowego dotyczyła rzetelności sporządzenia kluczowego dowodu w sprawie, decydującego o rozmiarze obciążeń finansowych nakładanych na stronę. Ustawodawca zaś, w art. 157 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, sam ustalił jedyną i wyłączną drogę skontrolowania rzetelności operatu szacunkowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku dopuścił dowód z decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 października 2006 roku, nr [...], uchylającej decyzję Burmistrza Miasta z dnia 20 lutego 2006 roku, nr [...], o ustaleniu opłaty adiacenckiej i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. nr 153, poz. 1269). Oceniając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymującego w mocy postanowienie tego organu z dnia 30 października 2006 roku, nr [...], Sąd miał na uwadze, iż podstawę prawną powyższych orzeczeń stanowił art. 262 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm.), stanowiący, iż stronę obciążają te koszty postępowania, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. W niniejszej sprawie Kolegium obciążyło skarżących kosztami sporządzenia przez Komisję Arbitrażową [...] Towarzystwa Rzeczoznawców Majątkowych opinii dotyczącej prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego, stanowiącego dowód w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej z tytułu wzrostu wartości nieruchomości gruntowej na skutek jej podziału, rozpoznawanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w postępowaniu odwoławczym nr [...]. Zgodnie z treścią art. 98a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 roku, nr 261, poz. 2603 ze zm.), jeżeli w wyniku podziału nieruchomości dokonanego na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego, który wniósł opłaty roczne za cały okres użytkowania tego prawa, wzrośnie jej wartość, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może ustalić, w drodze decyzji, opłatę adiacencką z tego tytułu. Wysokość stawki procentowej opłaty adiacenckiej ustala rada gminy, w drodze uchwały, w wysokości nie większej niż 50 % różnicy wartości nieruchomości. Wartość nieruchomości przed podziałem i po podziale określa się według cen na dzień wydania decyzji o ustaleniu opłaty adiacenckiej. Z przepisów art. 156 w zw. z art. 149 cyt. ustawy wynika zaś, iż opinię o wartości nieruchomości sporządza na piśmie, w formie operatu szacunkowego, rzeczoznawca majątkowy. Operat szacunkowy rzeczoznawcy określający wartości nieruchomości przed podziałem i po podziale, jak każdy inny dowód w sprawie, podlega ocenie organów rozstrzygających sprawę i powinien być przez nie szczegółowo przeanalizowany. Ocena wartości dowodowej operatu, jego wiarygodności i przydatności dla rozstrzygnięcia sprawy należy do obowiązków organu, to bowiem organ administracji ostatecznie rozstrzyga sprawę. Zadaniem rzeczoznawcy jest dostarczenie organowi orzekającemu wiadomości specjalnych (art. 84 § 1 k.p.a.) w celu ułatwienia należytej oceny zebranego w sprawie materiału, nie zaś rozstrzyganie sprawy za organ administracji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 1998 roku, IV SA 1656/96, Baza Orzeczeń LEX nr 43813). Jeżeli zatem Kolegium poweźmie wątpliwości co do prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego, zdaniem Sądu, winno zwrócić się do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych, która - zgodnie z treścią art. 157 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami - dokona jego oceny. W sprawie nr [...], w której Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznawało odwołanie skarżących od decyzji Burmistrza Miasta z dnia 20 lutego 2006 roku, nr [...], o ustaleniu opłaty adiacenckiej z tytułu wzrostu wartości nieruchomości gruntowej na skutek jej podziału, skarżący zgłosili zastrzeżenia co do prawidłowości sporządzenia, stanowiącego główny dowód w sprawie, operatu szacunkowego i wnieśli o poddanie go ocenie przez organizację zawodową rzeczoznawców majątkowych. Kolegium ten wniosek skarżących uwzględniło występując do [...] Towarzystwa Rzeczoznawców Majątkowych o dokonanie oceny prawidłowości sporządzenia operatu. Takie działanie Kolegium było zgodne z treścią art. 7 k.p.a., który stanowi, iż w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Wyrażona w tym przepisie zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego. Wynika z niej obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Realizacja zasady prawdy obiektywnej ma ścisły związek z realizacją zasady praworządności, ustalenie stanu faktycznego sprawy jest bowiem niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego (tak Barbara Adamiak w: "Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz" B. Adamiak, J. Borkowski, CH Beck, Warszawa 2004 rok, str. 67). Powyższa regulacja koresponduje z treścią art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z treści przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wynika, że postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności. Organ administracji zobowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego. Zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy i w tym celu dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 grudnia 2000 roku, sygn. akt V SA 1816/00, LEX nr 77645, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 listopada 2000 roku, sygn. akt V S.A. 948/00, LEX nr 50114). Strona jest uprawniona, a nie zobowiązana do przedstawienia dodatkowych dowodów. Zgodnie z ww. przepisami – rozpatrując odwołanie skarżących, Kolegium winno było podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a w szczególności winno było poddać weryfikacji sposób ustalenia przez rzeczoznawcę w operacie szacunkowym wartości nieruchomości przed podziałem i po podziale. Skoro Kolegium uznało, iż wniosek skarżących o poddanie operatu ocenie przez organizację rzeczoznawców jest zasadny i dopuściło ten dowód w sprawie, nie sposób uznać, iż nie został on przeprowadzony w ramach ciężących na Kolegium - na podstawie ww. przepisów - obowiązków. Należy w tym miejscu podkreślić, iż opinia sporządzona przez Komisję Arbitrażową [...] Towarzystwa Rzeczoznawców Majątkowych miała istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia odwołania skarżących. Jak wynika bowiem z treści uzasadnienia decyzji z dnia 30 października 2006 roku, nr [...], którą Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi, zarzuty skarżących dotyczące operatu znalazły potwierdzenie w sporządzonej opinii, której treść przesądziła o uchyleniu zaskarżonego przez skarżących orzeczenia organu I instancji (opartego na zakwestionowanym operacie). Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela pogląd Kolegium wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, zgodnie z którym "obowiązki organu administracji wyrażone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 84 § 1 k.p.a. nie obejmują konieczności wystąpienia do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych o dokonanie oceny prawidłowości każdego (podkreślenie Sądu) operatu szacunkowego, który wchodzi w skład materiału dowodowego gromadzonego w sprawach rozstrzyganych przez organy administracji". Jednak w sytuacji gdy zarówno strona, jak i organ, mają wątpliwości co do prawidłowości jego sporządzenia, to właśnie te same przepisy, a w szczególności wynikający z art. 77 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, niezbędnego do ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością, powodują, że organ zobowiązany jest przeprowadzić ww. dowód, jako mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia danej sprawy. Spoczywający na organie administracji publicznej ciężar przeprowadzenia w każdym postępowaniu wszelkich dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oznacza bowiem, że oprócz środków dowodowych przeprowadzonych przez organ we własnym zakresie, organ ten winien także uwzględniać żądania strony dotyczące przeprowadzenia dowodu, jeżeli jego przedmiotem jest okoliczność mająca znaczenie dla rozstrzygnięcia danej sprawy. Także w postępowaniu dotyczącym ustalenia opłaty adiacenckiej organy administracji nie mogą ograniczyć się jedynie do dopuszczenia dowodu z operatu szacunkowego. Również w tym postępowaniu zobowiązane są - na podstawie art. 7 i art. 77 k.p.a. – do przeprowadzenia wszystkich dowodów, które umożliwią im wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Gdyby Kolegium, po zapoznaniu się z operatem, uznało, że kwestia będąca przedmiotem postępowania dowodowego została dostatecznie wyjaśniona, ponieważ operat szacunkowy nie budzi żadnych wątpliwości, mogłoby odmówić dopuszczenia dowodu z opinii Komisji Arbitrażowej [...]Towarzystwa Rzeczoznawców Majątkowych. Jeżeli jednak - na żądanie strony - taki dowód dopuściło i opinia ta wniosła nowe elementy do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, to w takim przypadku nie można było obciążyć strony kosztami przeprowadzenia takiego dowodu, bowiem omawiane tutaj koszty powstały w rezultacie wykonania przez organ prowadzący postępowanie ustawowego obowiązku, o którym mowa w art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 października 1995 roku, sygn. akt III ARN 30/95, OSNAPU 1996, nr 9, poz. 125, w którym Sąd Najwyższy stwierdził: "poniesione koszty opinii biegłych wynikały z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie o odszkodowanie za przejęty grunt. W myśl art. 262 par. 1 pkt 2 k.p.a. stronę obciążają te koszty postępowania, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Do obowiązków organów prowadzących postępowanie o odszkodowanie należy ustalenie jego wysokości, stąd też koszty związane z jego realizacją nie mogą obciążać strony, zwłaszcza jeżeli w toku tego postępowania okazuje się, że ustalane odszkodowanie nie odpowiadało zasadom wynikającym z obowiązującego prawa, czego świadectwem była konieczność uchylania lub stwierdzania nieważności podejmowanych przez właściwe organy decyzji"; podobnie wypowiadają się także - komentując art. 262 k.p.a. - C. Martysz w: G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Tom I i II, Zakamycze, 2005, oraz M. Jaśkowska w: M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Zakamycze, 2005, wyd. II; zob. także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 maja 1993 r., SA/Kr 1858/92, niepublikowany: "Organ administracyjny nie może kosztami postępowania wszczętego z urzędu obciążać strony, uznając, że zostały poniesione w interesie strony, jeżeli nie zachodzi przypadek z art. 61 § 2 k.p.a. (art. 262 k.p.a.)", oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 1996 r., SA/Lu 109/95, Baza Orzeczeń LEX nr 26700). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wydając postanowienia kwestionowane w niniejszej sprawie, naruszyło przepisy postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 262 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm.), w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy albowiem w wyniku błędnej wykładni ww. przepisu niezasadnie obciążyło skarżących kosztami sporządzonej w sprawie opinii, i z tych przyczyn – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Kolegium z dnia 30 października 2006 roku. Na podstawie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd orzekł, iż uchylone postanowienia nie mogą być wykonane. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z § 6 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.), zasądzając zwrot wpisu sądowego uiszczonego od skargi w kwocie 100 zł oraz zwrot kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 197 zł (wynagrodzenie – 180zł i opłata od pełnomocnictwa 17zł).