II SA/Gd 642/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 26 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. i L. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 2 lipca 2007r. Nr [...] w przedmiocie prawidłowości wykonanych robót budowlanych postanawia odmówić M. i L. P. przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł M. i L. P. wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazali, iż oboje są emerytami. M. P. otrzymuje ok. 1400 zł netto, a jej mąż L. ok. 2100 zł netto. Nie pracują, emerytura stanowi ich jedyne źródło utrzymania. Obecnie spłacają kredyty w wysokości 1500 zł miesięcznie (remont domu, zakup pralki). Mieszkają sami, utrzymują dwa mieszkania znajdujące się w złym stanie technicznym. M. P. choruje na nadciśnienie tętnicze, trzustkę, jelita, miażdżycę nóg oraz chorobę wieńcową. L. P. przeszedł udar mózgu, cierpi na prostatę i dyskopatię. Skarżący podali, iż posiadają dwa mieszkania własnościowe o powierzchni 80 m2 i 70 m2, działkę ogrodniczą o pow. 700 m2 położoną w S. oraz działkę budowlaną o pow. 719 m2 położoną w Rewie. Innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro nie posiadają. W rozliczeniu comiesięcznych wydatków podali, iż 500 zł wydają na utrzymanie mieszkań i opłacenie wody, opłaty za gaz, energię elektryczną i środki czystości wynoszą 700 zł, na wyżywienie zaś odzież, leki, wizyty u lekarzy specjalistów wydają 800 zł. W opinii skarżących uiszczenie wpisu w kwocie 500 zł przekracza ich możliwości finansowe. Przepis art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwana dalej p.p.s.a.) stanowi, iż stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie, wskazać należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005/1/8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, stan faktyczny sprawy oraz sytuację majątkową i rodzinną skarżących, Sąd nie znajduje uzasadnienia dla przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jedynym wymagalnym kosztem sądowym na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi w wysokości 500 zł. W złożonym wniosku skarżący podali, iż zobowiązani są do uiszczania rat zaciągniętego kredytu w wysokości 1500 zł miesięcznie, zaś inne miesięczne wydatki wyliczyli na kwotę 2000 zł. Wydatki łącznie wyniosły 3500 zł i zbilansowały się w ten sposób z osiąganymi dochodami. Bezspornie skarżący posiadają majątek znacznej wartości: dwa mieszkania o dużej powierzchni oraz działka budowlana w miejscowości nadmorskiej w Rewie. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Podkreślić przy tym należy, iż wnioskodawcy podejmując decyzję o zaciągnięciu kredytu z pewnością liczyli się z koniecznością jego spłaty. Natomiast fakt ten nie może przesądzić o udzieleniu skarżącym prawa pomocy, gdyż przesłanką jest niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, zaś taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie występuje. Z pewnością hierarchizując wydatki uznać należy, iż w pierwszej kolejności skarżący winni opłacić koszty sądowe przed opłaceniem rat kredytu. Reasumując należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie odmowa przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia konstytucyjnej zasady prawa do Sądu. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji