II SA/Gd 652/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2017 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. i R. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z ich skargi na uchwałę Rady Gminy z dnia 28 grudnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie pełnomocnika z urzędu. Z uzasadnienia wynika, że skarżący domagali się przyznania prawa pomocy, albowiem nie byli w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym R. B. wskazał, że jego dochodem jest renta powypadkowa w wysokości 2.513,81 zł. K. B. otrzymuje emeryturę w wysokości 860 zł. Z posiadanych dochodów wnioskodawcy utrzymują siebie i chorego 46 letniego syna, który nie posiada dochodów. Wnioskodawca posiada grunt rolny o powierzchni 2,48 ha oraz działkę o pow. 811 m2 i wartości 30 tys. zł. K. B. posiada dom mieszkalny o pow. 101 m2 i grunt rolny o pow. 3,75 ha. Syn nie posiada majątku ani dochodów. Wskazując na wydatki wymienili wnioskodawcy energię elektryczną 300 zł miesięcznie, internet i tv 178 zł, leki około 250 zł, abonament telewizyjny 33 zł, telefony 150 zł, wywóz nieczystości 81 zł, ubezpieczenie posesji 700 zł, podatek 72 zł, aparat słuchowy 2550 zł, drewno opałowe na rok 3000 zł. Zarządzeniem referendarza sądowego z 19 października 2017 r., skarżący zostali wezwani do uzupełnienia w terminie 14 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie szeregu dokumentów i oświadczeń, w tym wyciągów z rachunków bankowych swoich i syna, nakazu podatkowego posiadanych nieruchomości, dokumentu potwierdzającego status bezrobotnego syna, dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych świadczeń emerytalno-rentowych, kopii rachunków dokumentujących wskazane we wniosku wydatki na bieżące utrzymanie, w tym zakup leków, oświadczenia w przedmiocie posiadanych pojazdów mechanicznych. W zakreślonym terminie żadne dokumenty nie zostały nadesłane. W tych okolicznościach referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazali, że są osobami ubogimi. Przede wszystkim brak jest informacji o ewentualnie zgromadzonych środkach finansowych przez wnioskodawców. Nie znalazło potwierdzenie w aktach sprawy twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżących w świetle twierdzenia zawartego w skardze o chęci budowy siedliska rolniczego (dom mieszkalny o pow. 150 m2, stodoła 200 m2, budynek gospodarczy 200 m2, wiata na maszyny rolnicze 200 m2, garaż na dwa stanowiska 50 m2, suszarnia ziół 70 m2) na posiadanych gruntach. Planowanie takiej inwestycji mimo wieku wnioskodawców pozwala przyjąć, że posiadają oni zgromadzone środki na ten cel. Nadto zdaniem referendarza brak dokumentów objętych wystosowanym wezwaniem powoduje, że istnieją nadal wątpliwości co do faktycznej sytuacji majątkowej skarżących. A to powoduje, że brak jest podstaw do pozytywnego rozpoznania wniosku. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący zakwestionowali ocenę ich stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz nie podzielili wątpliwości referendarza sądowego w tym zakresie. Wskazali, że wnioski o przyznanie prawa pomocy wypełnili zgodnie z wymogami zawartymi w ich treści, łącznie z pkt 13-informujacym o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych oświadczeń. W ocenie skarżących z art. 246 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wynika konieczność dodatkowego składania szeregu dokumentów - niekiedy kuriozalnych i jako osoby świadome i odpowiedzialne, podpisując się pod wnioskiem zawierającym ostrzeżenie o odpowiedzialności karnej postąpili zgodnie z wymogiem ustawodawcy. Zdaniem skarżących nieprawdziwe jest stwierdzenie zawarte w treści uzasadnienia postanowienia referendarza, dotyczące braku informacji o zgromadzonych środkach finansowych. Taką informację zawarto bowiem w pkt. 7.2.1. złożonych wniosków. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że wniesienie sprzeciwu nie ma charakteru anulacyjnego, ale powoduje kontrolę postanowienia referendarza co do jego zgodności z prawem. Procedując w zgodzie z powyższymi zasadami sąd kontroluje prawidłowość rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie skarżący zwrócili się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, co wynika z treści formularzy PPF. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1359) dalej jako "p.p.s.a." przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy tym wskazać należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest skierowana do osób fizycznych pozostających w rzeczywiście trudnej sytuacji finansowej. Przepis art. 239 § 1 p.p.s.a. przewiduje ustawowe zwolnienie od uiszczania kosztów sądowych określonych tam grup podmiotów, wśród których ustawodawca nie wymienił jednak emerytów, co oznacza, że ich sytuacja majątkowa i możliwości finansowe podlegają badaniu według przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania zamiast strony poniesie Skarb Państwa, czyli w rzeczywistości inni obywatele. Z tego powodu zwolnienie, jako odstępstwo od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), należy traktować w sposób wyjątkowy. Może być ono stosowane jedynie wtedy, gdy strona rzeczywiście nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty należności sądowych, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogłaby przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od jej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie przedłożyli dokumentów określonych w zarządzeniu referendarza sadowego z dnia 19 października 2017r., które miały zobrazować ich sytuację majątkową i wyjaśnić wątpliwości w tym zakresie. W ocenie Sądu w tej sytuacji skarżący nie wykazali, iż ich sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Skarżący są emerytami pobierającymi świadczenia z ZUS w łącznej wysokości 3.373,81 zł. R. B. posiada grunt rolny o powierzchni 2,48 ha oraz działkę o pow. 811 m2 i wartości 30 tys. zł. K. B. posiada dom mieszkalny o pow. 101 m2 i grunt rolny o pow. 3,75 ha. Syn nie posiada majątku ani dochodów. Jako wydatki wymienili wnioskodawcy energię elektryczną 300 zł miesięcznie, internet i tv 178 zł, leki około 250 zł, abonament telewizyjny 33 zł, telefony 150 zł, wywóz nieczystości 81 zł, ubezpieczenie posesji 700 zł, podatek 72 zł, aparat słuchowy 2550 zł, drewno opałowe na rok 3000 zł. Powyższe informacje zawarte we wnioskach skarżących o przyznanie prawa pomocy nie są na tyle wystarczające aby możliwe było stwierdzenie, że nie są oni w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wynika z nich bowiem, że skarżący posiadają majątek, który umożliwia poniesienie powyższych kosztów. Natomiast brak odpowiedzi na wezwanie sądu o dodatkowe udokumentowanie sytuacji majątkowej uniemożliwia pozytywne rozpoznanie wniosku o udzielenie prawa pomocy. Wobec powyższego sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania skarżącym prawa pomocy. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości kosztów postępowania i możliwości majątkowych skarżących wynika, że nie mają żadnych środków na ich pokrycie. Z tych względów sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.