II SA/Gd 653/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch Protokolant Sekretarz Sądowy Małgorzata Kuba po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2008 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 czerwca 2008 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego oddala skargę. Decyzją z dnia 20 marca 2008 r. Prezydent Miasta, na podstawie art. 104 i art. 163 k.p.a. w związku z art. 4, art. 6, art. 7 pkt. 2, art. 8, art. 11 a, art. 20, art. 23, art. 24, art. 25 ust. 1, art. 26, art. 30 ust. 2 pkt 1, art. 32 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2006.139.992 ze zm.); w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U.2006.130.903) uchylił z dniem 1.05.2007 r. decyzję nr PS/WŚR/003773/ZR/08/2006 z dnia 1.09.2006 r. przyznającą prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, na dziecko M. Z. z powodu nienależnego pobrania świadczeń rodzinnych w okresie od dnia 01.05.2007 r. do dnia 31.08.2007 r. oraz odmówił z dniem 01.05.2007 r. prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, przyznanego na dziecko M. Z. W uzasadnieniu organ wskazał, że dnia 25.07.2006 r. strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, na dziecko M. Z., na okres zasiłkowy 2006/2007. Decyzją nr PS/WŚR/003773/ZR/08/2006 z dnia 1.09.2006 r. organ przyznał stronie zasiłek rodzinny i dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka - na dziecko M. Z., na okres od dnia 1.09.2006 r. do dnia 31.08.2007 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Organ wskazał, iż zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Zgodnie z art. 7 pkt 2 w/w ustawy, zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej. Organ ustalił, że postanowieniem Sądu Rejonowego Gdańsk - Południe w Gdańsku Wydział IV Rodzinny i Nieletnich z dnia 20.03.2007 r. sygn. akt: IV RNsm 85/07, małoletnia M. Z. została umieszczona w rodzinie zastępczej ustanowionej w osobie B. W., zamieszkałej w Rumi. Postanowienie to uprawomocniło się dnia 11.04.2007 r. Z uwagi na fakt umieszczenia dziecka M. Z. w rodzinie zastępczej spełniającej warunki art. 7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny i dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka, przyznane na dziecko M. Z., od dnia 1.05.2007 r. nie przysługiwał. Według art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Organ I instancji podkreślił, że o zmianie sytuacji faktycznej i prawnej małoletniej, M. Z. nie zawiadomiła organu, mimo istnienia takiego obowiązku. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. Z., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz przyznania jej w/w świadczeń rodzinnych do 31.08.2007 r. W uzasadnieniu wskazała, że mimo, iż otrzymała ona decyzję przyznająca świadczenia rodzinnego na okres od 1.09.2006 r. do 31.08.2007 r., co poświadczyła własnym podpisem, to treści tej decyzji nie przeczytała z powodu choroby psychicznej, na dowód czego załączyła zaświadczenie lekarskie. Zatem zgodnie z art. 82 kodeksu kywilnego jej oświadczenie złożone w tej sprawie w stanie wyłączającym świadomość, z powodu choroby psychicznej jest nieważne, a więc nie spełnia warunku określonego w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Decyzją z dnia 30 czerwca 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 1, art. 7 pkt 2 w związku z art. 11, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 2 i art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że bezspornym faktem jest, iż małoletnia M. Z. od dnia 1.05.2007r. przebywa w rodzinie zastępczej. Zatem, zgodnie z art. 7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny nie przysługuje, gdy dziecko zostanie umieszczone w rodzinie zastępczej. Nadto organ wskazał, iż z art. 4 ust. 1 ustawy wynika, że zasiłek rodzinny ma na celu pokrycie wydatków na dziecko, a gdy tych wydatków nie ma bo dziecko przebywa w rodzinie zastępczej, brak jest podstaw do jego pobierania. Nie przysługują też żadne dodatki do tego zasiłku jak świadczenia od niego pochodne. Nie ulega więc wątpliwości, że skarżąca utraciła z dniem 1.05.2007r. prawo do świadczeń. Natomiast organ, miał obowiązek na mocy art. 32 ust. 1 ustawy uchylić decyzję ostateczną, bo uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczeń. W ocenie organu odwoławczego wyjaśnienia skarżącej o chorobie psychicznej, nie zasługują na uwzględnienie, faktu choroby psychicznej nie stwierdził bowiem uprawniony lekarz, skarżąca leczy się na zespół zależności alkoholowej, w toku kuracji odwykowej przebywała w Szpitalu Psychiatrycznym w Gdańsku tylko w okresie od 12.02.2008r. do 27.02.2008r. W skardze M. Z., zarzuciła, iż wydana decyzja jest niezgodna z prawem i narusza art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego. Skarżąca oświadczyła, od wielu lat cierpi na depresję i zaburzenia lękowe, a organ II instancji nie uwzględnił drugiego okresu przebywania w szpitalu wynikającego z zaświadczenia i nie zwrócił się do niej o wyjaśnienie wątpliwość dotyczących jej stanu zdrowia. Na potwierdzenie swego stanu zdrowia skarżąca dołączyła do skargi osiem zaświadczeń i dowodów leczenia psychiatrycznego i pobytu w szpitalu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: I Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja jest nie narusza prawa. W niniejszej sprawie przedmiotem rozstrzygnięcia organów obu instancji jest kwestia pozbawienia skarżącej przyznanego na córkę M. Z. w okresie zasiłkowym 2006/2007 zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego za okres od 1 maja do 31 sierpnia 2007r., z uwagi na umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006 r Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej ustawą, zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2 (tj. rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; opiekunowi faktycznemu dziecka) do ukończenia przez dziecko 18 roku. Zgodnie natomiast z art. 8 pkt 3a cytowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych do zasiłku rodzinnego przysługuje dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. W myśl art. 11a ust. 1 pkt 1 ustawy dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ drugi z rodziców dziecka nie żyje. W związku z tym, że córka skarżącej M. Z. w chwili składania przez skarżącą wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego miała 11 lat, a skarżąca wychowywała córkę samotnie, albowiem ojciec dziecka nie żyje, Prezydent Miasta decyzją z dnia 1 września 2006r. przyznał skarżącej – na okres od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. - zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Dziecko skarżącej – M. Z., na którą przyznano świadczenia, została od dnia 11 kwietnia 2007 r. umieszczone w rodzinie zastępczej, ustanowionej w osobie B. W., córki skarżącej. Art. 7 pkt 2 ustawy stanowi, iż zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej. Przyjęte przez ustawodawcę uregulowanie wynika z faktu, iż zgodnie z art. 4 ustawy zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka i brak jest podstaw do dalszego pobierania świadczeń przez osobę, której nie sprawuje opieki nad dzieckiem umieszczonym w rodzinie zastępczej. Ponadto wskazać należy, iż w art. 78 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. Nr 115 z 2008 r., poz. 728) przewidziano pomoc pieniężną państwa na pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, którego wysokość znacznie przekracza wysokości świadczeń z tytułu zasiłku rodzinnego i dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka. Fakt umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej powoduje ustanie prawa do świadczenia w postaci zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku. Zatem od maja 2007 r. skarżąca utraciła prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. W myśl art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Z akt sprawy wynika, że M. Z. – została pouczona o tym, okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłku, w tym umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej oraz o obowiązku zawiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawo do zasiłku. Pouczenie takie znajduje się bowiem w treści złożonego przez nią i podpisanego w dniu 25 lipca 2006 r. wniosku o przyznanie świadczenia. (dowód : wniosek k. 9 i następne akt administracyjnych organu I instancji) Nadto pouczenie o treści art. 25 ust.1 ustawy zawarte zostało w decyzji Prezydenta Miasta z dnia 1 września 2006 r. przyznającej świadczenia. Skarżąca nie poinformowała organu wypłacającego świadczenia rodzinne o fakcie umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej, zasadnie zatem organ wydał decyzje w trybie art. 32 ust.1 ustawy. Skarżąca – wbrew twierdzeniom zawartym w skardze – w toku postępowania prowadzonego przez organy obu instancji, nie udowodniła, by stan zdrowia skarżącej w 2006 r. uniemożliwił jej zapoznanie się i zrozumienie pouczenia o obowiązkach wynikających z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca dołączyła do odwołania zaświadczenie o terapii odwykowej w okresie od w okresie od 12 do 27 lutego 2008 r. oraz od 11 marca do 22 kwietnia 2008 r. Choroba alkoholowa skarżącej w tym okresie pozostaje bez wpływu na możliwość zapoznania się przez nią i zrozumienia treści pouczenia o obowiązkach związanych z przyznanym świadczeniem w 2006 r. Dołączone do odwołania zaświadczenie nie potwierdzało faktu choroby psychicznej skarżącej w 2006 r. Organy obu instancji prawidłowo zatem uznały wymóg pouczenia skarżącej za spełniony, skarżąca w toku postępowania administracyjnego nie powołała i nie udowodniła żadnych okoliczności, które uniemożliwiłyby jej zapoznanie się z treścią pouczenia zawartego w złożonym wniosku o przyznanie świadczenia w dniu 25 lipca 2006 r. Nadto należy przyjąć, iż sam fakt ewentualnej choroby nie wyklucza możliwości zapoznania się z treścią pouczenia. Skoro stan zdrowia skarżąca umożliwiał jej wypełnienie i złożenie wniosku, brak jest podstaw do kwestionowania jednoczesnej możliwości zapoznania się z treścią zawartego we wniosku pouczenia. W toku prowadzonego postępowania organy nie dopuściły się zarzucanego w skardze naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. Dodatkowo wskazać należy, iż powołanie się przez skarżącą na treść art. 82 kodeksu cywilnego, jest bezzasadne, przepis ten stanowiący, iż nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, dotyczy bowiem złożenia oświadczenia woli a nie możliwości zapoznania się z treścią pouczenia o warunkach pobierania świadczenia. Brak jest w sprawie okoliczności wskazującej na jakiekolwiek pokrzywdzenie skarżącej. Otrzymywane świadczenie nie jest świadczeniem przeznaczonym na zaspokojenie jej potrzeb, lecz potrzeb małoletniego dziecka, na które wobec umieszczenia go w rodzinie zastępczej pobierane jest świadczenie innego rodzaju. Wskazać także należy, iż wydana decyzja nie stanowi jeszcze podstawy do egzekucji nienależnych świadczeń, a skarżąca w przypadku złego stanu majątkowego będzie mogła, po wydaniu decyzji ustalającej wysokość nienależnie pobranych świadczeń skorzystać z możliwości przewidzianej w art. 30 ust. 9 ustawy, który stanowi, iż organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę jako bezzasadną.