II SA/Gd 655/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Nowakowski, po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2004 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 18 sierpnia 2004 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany własnych prawomocnych decyzji z dnia 17 maja 1999 r. oraz z dnia 4 marca 1999 r. w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę. Decyzją z dnia 2 lipca 2004 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. i art. 21 ust 2 pkt 4 lit a w związku z art. 25 ust 2 pkt 1 lit a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia 17 maja 1999 r., Nr [...] oraz poprzedzającej jej decyzji z dnia 4 marca 1999 r. o pozbawieniu A. J. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że nie wykazała żadnych nowych okoliczności, poza przytoczonymi uprzednio w toku postępowania weryfikacyjnego. Strona nie zażądała również wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji. Wobec powyższego wniosek strony zakwalifikowano jako wniosek o uchylenie decyzji w trybie art. 154 k.p.a. W myśl bowiem tego przepisu decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Organ stwierdził, iż nie wykazano, by za uchyleniem przedmiotowych decyzji przemawiał słuszny interes strony, ani też interes społeczny. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. J. wywodził, iż krzywdzącym jest dla niego fakt pozbawienia go uprawnień kombatanckich jedynie z tego powodu, iż w okresie od 14 czerwca do września 1945 r. był zatrudniony w strukturach UB. Wskazywał, że nie był w stanie przedstawić żadnych świadków, ani dowodów na to, iż do UB został skierowany przez organizacje niepodległościowe. Nie uwzględniając tego wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzja z dnia 18 sierpnia 2004 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygniecie, podzielając jego uzasadnienie faktyczne i prawne. W uzasadnieniu organ wskazał dodatkowo, że na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust.2 pkt 4 lit. "a" ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które w latach 1944-1956 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21.10.2002 r. Sygn. akt OPS 2/02 przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit."a" ustawy ma zastosowanie także do osoby, która w latach 1944 - 1956 była zatrudniona w Urzędzie Bezpieczeństwa i nie pełniła w strukturach tego Urzędu służby lub funkcji. Zgodnie z postanowieniami art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit."a" i "b" nie stosuje się wobec osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielania im pomocy. Fakt zatrudnienia strony w strukturach UBP nie budzi żadnych wątpliwości. Ponadto, strona nie udowodniła, że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy. Stąd też pozbawienie strony uprawnień kombatanckich z mocy art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy jest, zdaniem Kierownika Urzędu uzasadnione i zgodne z interesem społecznym. Organ nie znalazł zatem podstaw do uchylenia lub zmiany swojej decyzji. A. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w której wywodził, że wnosi o uwzględnienie faktu, iż brał czynny udział w Konspiracyjnym ruchu oporu zbrojnego w okresie okupacji niemieckiej, w Związku Walki Zbrojnej, a później w AK. Po zakończeniu wojny pracował jedynie przez okres 88 dni w charakterze młodszego oficera śledczego UB w K.. Wskazywał, iż zatrudniony został w UB na polecenie AK w celu uwolnienia jednego z oficerów AK. Nie przedstawił jednak na potwierdzenie tego faktu żadnego dowodu. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie powołując się na argumentacje faktyczna i prawna zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odpowiadając na skargę wnioskował o rozpatrzenie przedmiotowej sprawy w postępowaniu uproszczonym. Zawiadomienie o tym doręczono skarżącemu A. J. w dniu 20 października 2004 r. W dniu 26 października 2004 r. skarżący nadesłał do Sądu pismo, w którym wyraził zgodę na rozpoznanie jego sprawy w trybie uproszczonym (por. k 9 akt). Podstawą wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji tego samego organu wydanej w I instancji jest art. 154 k.p.a., zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Postępowanie w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej na podstawie tego przepisu ma za przedmiot ustalenie przesłanek wzruszenia obowiązującej decyzji, która może być najzupełniej prawidłowa pod względem prawnym albo tez może być dotknięta wadami niekwalifikowanymi, a więc nie dającymi podstaw do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności. Przepis art. 154 § 1 k.p.a. ustanawia dwie przesłanki, które muszą wystąpić łącznie, ażeby można było wzruszyć decyzję. Musi to być po pierwsze decyzja, która nie tworzy praw nabytych dla żadnej ze stron postępowania, a po wtóre za wzruszeniem decyzji muszą przemawiać względy interesu społecznego lub słuszny interes strony. Z użycia w przepisie spójnika "lub" wynika, że wystarczą racje interesu społecznego bądź tylko wzgląd na słuszny interes strony, a może być tak, że obydwa te interesy będą zaspokojone zmianą lub uchyleniem decyzji. Wymagania interesu społecznego lub słusznego (a więc kwalifikowanego) interesu strony muszą być ustalone w konkretnej sprawie i muszą uzyskać zindywidualizowaną treść, wynikającą ze stanu faktycznego i prawnego sprawy. W wyroku z 20 grudnia 1991 r., II SA 893/91 (ONSA 1993, Nr 2, poz. 33) NSA zawarł trafną tezę, że "w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 154 k.p.a. zmiana okoliczności faktycznych, jaka nastąpiła po dniu wdania dotychczasowej decyzji, może mieć znaczenie tylko dla oceny występowania przesłanek interesu społecznego lub słusznego interesu strony. Natomiast zmiana obowiązującego prawa powoduje, iż powstaje nowa sprawa nie tylko w sensie procesowym, lecz również w znaczeniu materialnoprawnym". Organ administracyjny na zasadzie uznania administracyjnego stosuje przepis art. 154 k.p.a., co wynika z użycia w nim słowa "może", wprowadzającego dopuszczalność wyboru konsekwencji prawnych przez organ. Działanie na zasadzie uznania administracyjnego wymaga od organu respektowania postanowień art. 7, a w konsekwencji wykorzystania posiadanych możliwości w celu załatwienia sprawy pozytywnego dla strony, jeżeli nie sprzeciwiają się temu konkretne racje interesu społecznego, (por. B. Adamiak, J. Borkowski Komentarz do k.p.a., CH Beck, W-wa 2003, str. 685). Bezsporny jest fakt, iż decyzja, o zmianę której wnosił skarżący była ostateczna, a zatem spełniona była pierwsza przesłanka zastosowania przedmiotowego przepisu. Kwestią sporną okazało się ustalenie, czy za jej zmianą przemawiał słuszny interes strony lub interes społeczny. W uzasadnieniach zaskarżonych decyzji organ, wskazał, iż nie wykazano, aby za uchyleniem lub zmianą przedmiotowej decyzji przemawiał w jakimkolwiek zakresie słuszny interes strony, ani też interes społeczny. Interes taki nie wynika także z całokształtu materiału dowodowego zebranego w przedmiotowej sprawie. Niekwestionowany fakt zatrudnienia skarżącego, nawet przez stosunkowo krótki okres, w strukturach UB pozwala jednak na twierdzenie, iż interes społeczny mógłby się uchyleniu lub zmianie przedmiotowej decyzji sprzeciwić. Istotne jest jednak to, że w razie uwzględnienia wniosku skarżącego o zmianę decyzji doszłoby do wydania decyzji rażąco naruszającej prawo, a mianowicie art. 21 ust 2 pkt 4 lit a w związku z art. 25 ust 2 pkt 1 lit a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r.. Nr 42, poz. 371 ze zm.). Skoro bowiem skarżący pełnił służbę w strukturach UB a nie wykazał wyjątku w postaci skierowania go tam przez organizacje niepodległościowe, to nie może korzystać z uprawnień. Organ nie naruszył zatem prawa wydając zaskarżona decyzję, nie nadużył także kompetencji określonej w art. 80 k.p.a. Na marginesie wskazać należy, że zmiana decyzji na podstawie art. 154 k.p.a. jest trybem szczególnym. Ewentualne nowe okoliczności, które wystąpiłyby w przedmiotowej sprawie mogłyby być jedynie podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego. Wskazać jednak należy, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 4 października 2002 r. odmówił wznowienia tego postępowania. Decyzja ta, wobec nie wniesienia odwołania przez skarżącego stała się prawomocna. Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w związku z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) skargę oddalił.