II SA/Gd 671/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Sędziowie : Sędzia WSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant: Małgorzata Kuba po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 30 lipca 2004r., nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 26 stycznia 2004 r., nr [...], 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz B. K. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 30 lipca 2004 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 26 stycznia 2004 r. o odmowie przyznania B. K. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że B. K. wystąpiła o przyznanie jej uprawnień kombatanckich z tytułu przebywania w obozach w Pruszkowie, Wrocławiu, Zgorzelcu oraz Niesky. Jak wynika z materiałów źródłowych dostępnych organowi w/w obozy nie były obozami karnymi ani wychowawczymi, o których mowa w § 5 pkt 2 i 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości ( Dz. U. z 2001 r., Nr 106, poz. 1154 ). Obozy te nie zostały również wymienione w § 6 w/w rozporządzenia, który wymienia inne miejsca odosobnienia określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Strona podaje, iż przebywała w obozie w Niesky, który był podobozem obozu koncentracyjnego w Gross Rosen. Z materiałów dostępnych organowi ( Das Nationalsozialistiche Lagersystem CCP ) wynika, że w miejscowości Niesky mieścił się zarówno podobóz obozu koncentracyjnego w Gross Rosen, jak również obóz pracy. Akta sprawy natomiast wskazują, że strona przebywała w obozie pracy, który nie był obozem o jakim mowa w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. wskazanym wyżej. Z oświadczenia świadka S. W. wynika, że matka strony wraz z dziećmi przebywała w obozie pracy w Niesky. Ponadto Polski Czerwony Krzyż w piśmie z dnia 22.11.2002 r. podaje, iż matka strony przebywała w miejscowości Niesky i pracowała w fabryce Peka Gum. Powyższy fakt został potwierdzony również w Arbeitskarte matki strony. Za tym, że strona nie przebywała w podobozie obozu koncentracyjnego w Gross Rosen przemawia również fragment przesłanego przez stronę Biuletynu Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce ( Warszawa 1977 r. ). Z treści powyższego biuletynu wynika, że obóz w Niesky był obozem, w którym więziono wyłącznie mężczyzn. Należy również zauważyć, iż został on założony wyłącznie na potrzeby spółki akcyjnej Christoph u. Unmack AG. Natomiast strona podała, iż więźniowie obozu w którym przebywała pracowali na rzecz przemysłu zbrojeniowego III Rzeszy w zakładach Peka Gum. W ocenie organu powyższe dokumenty jednoznacznie potwierdzają, iż strona nie przebywała w podobozie obozu koncentracyjnego w Gross Rosen, lecz w obozie dla pracowników przymusowych w Niesky. Z tych względów odmówiono stronie przyznania uprawnień kombatanckich. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku B. K. wniosła o uchylenie wydanych decyzji zarzucając: 1/ naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 7, 8, 9 i 10 oraz art. 77 § 1 kpa, 2/ naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 4 ust. 1 pkt 1b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a także § 2 ust. 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których osadzone były osoby narodowości polskiej oraz obywatele polscy innych narodowości W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, iż na poparcie tezy o istnieniu w miejscowości Niesky dwóch różnych obozów organ wskazał jedynie tytuł jakiegoś dokumentu, czy opracowania w języku niemieckim. Nie podano ani polskiego znaczenia tego tytułu, ani jego autora, ani miejsca i czasu publikacji, ani miejsca, gdzie jest ta publikacja udostępniona, ani numeru strony na której znajduje się fragment odnoszący się do spornej tezy. Jeżeli dokument ten nie jest ogólnie dostępny to należało przytoczyć przynajmniej jego stosowny fragment. Przede wszystkim jednak organ powinien to zrobić przed wydaniem decyzji i umożliwić jej wypowiedzenie się na ten temat, do czego organ był zobowiązany na mocy art. 7, 8, 9 i art. 10 ust. 1 kpa. Skarżąca zarzuciła również, iż na mocy w/w przepisów organ powinien był umożliwić jej zajęcie stanowiska w sprawie rozbieżności, jakich doszukał się pomiędzy treścią wniosku i dostarczonym materiałem dowodowym. Zamiast tego organ dokonał wybiórczej oceny tego materiału, a nawet jego manipulacji. Np. stwierdza się, że z opracowania Mieczysława Belki, które skarżąca dostarczyła wynika, jakoby w obozie w Niesky więziono wyłącznie mężczyzn. W rzeczywistości autor tego opracowania niczego takiego nie stwierdza. Wymienia jedynie innego autora, który w swojej pracy dotyczącej innego obozu wspomina o jego filii w Niesky, w której miano więzić wyłącznie mężczyzn. Nie wiadomo jednak, czy autor tej informacji był w tym obozie, a jeśli tak to w jakim czasie, czy też może przytacza on tylko jakieś zasłyszane informacje. Ponadto w pracy Mieczysława Belki stwierdza się, że filię obozu koncentracyjnego Gross Rosen założono na potrzeby spółki akcyjnej Christoph u. Unmack AG. Natomiast organ w zaskarżonej decyzji przytacza fałszywą wersję tej informacji wzbogacając ja o słowo "wyłącznie", z czego wywodzi, iż więźniowie tego obozu nie mogli pracować w innych przedsiębiorstwach, w szczególności w zakładach Peka - Gummi, gdzie była zatrudniona matka skarżącej. Skarżąca wskazała ponadto, iż na podstawie materiału, który wykorzystał Urząd nie można dokonać jednoznacznych ustaleń co do tego, w jakim okresie czasu istniał obóz w Niesky i czy jego charakter przez cały czas był niezmienny, w szczególności, czy zawsze więziono w nim tylko mężczyzn i czy jego więźniowie zatrudniani byli tylko w jednym przedsiębiorstwie. Być może możliwe byłoby dokonanie bliższych ustaleń, gdyby organ sięgnął do całego dostępnego materiału dowodowego, w szczególności do protokołów zeznań byłych więźniów obozu w Niesky zgromadzonych w Archiwum Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce oraz Archiwum Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich we Wrocławiu. Materiały te cytowane są ze wskazaniem odpowiednich numerów archiwalnych w pracy Mieczysława Belki. Odstąpienie od przeprowadzenia tego dowodu należy uznać za istotne naruszenie art. 77 § 1 kpa mogące mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżąca wskazała ponadto, iż jej wniosek w sprawie opierał się również na fakcie pobytu w obozach w Pruszkowie, Wrocławiu i Zgorzelcu. Obydwie wydane w sprawie decyzje podważają bez bliższego wyjaśnienia, zasadność wniosku również i w tym zakresie. Tymczasem rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. wymienia, oprócz obozu w Niesky, także Psie Pole ( § 2 ust. 6 pkt 71 ), Wrocław ( § 2 ust. 6 pkt 92 ) oraz Zgorzelec ( § 2 ust. 6 pkt 94 ). Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby ta część wniosku była w ogóle analizowana. Do skargi skarżąca przedłożyła pisemne oświadczenie świadka Z. J. potwierdzające pobyt matki i skarżącej w obozach w Pruszkowie, we Wrocławiu ( Breslau ) i w Zgorzelcu ( Gorlitz ). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji. Wskazał, iż skarżąca domagała się przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozach przejściowych ( Pruszków, Wrocław i Zgorzelec ) oraz w Niesky. Wskazane przez stronę obozy nie zostały wymienione w § 6 rozporządzenia z dnia 20 września 2001 r. wskazanego w decyzji. Obecnie w skardze strona wskazuje na pobyt w obozach wymienionych w rozporządzeniu, za pobyt w których przysługują uprawnienia kombatanckie, a które znajdują się na terenie wskazanych przez skarżącą miejscowości. Zauważyć należy, iż strona nie przedstawiła żadnych dowodów na potwierdzenie swego pobytu w obozach w Pruszkowie, Wrocławiu i Zgorzelcu. Dopiero do skargi dołączyła oświadczenie świadka. Ponadto organ wyjaśnił, iż publikacja "Das Nationalsozialistische Lagersystem CCP" ( Zweitausendeins 1990 r. ) jest wykazem miejsc odosobnienia znajdujących się na terenie III Rzeszy i krajach przez nią okupowanych. Z powyższego wynika, że w Niesky znajdował się zarówno podobóz obozu koncentracyjnego Gross Rosen, jak również obóz pracy. Skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na potwierdzenie okoliczności pobytu w podobozie obozu koncentracyjnego w Gross Rosen. Przedstawiona przez skarżącą kopia karty pracy matki, z którą skarżąca przebywała w obozie w Niesky, świadczy, że zarówno matka jak i skarżąca przebywały w obozie pracy znajdującym się na terenie w/w miejscowości. Z pisma IPN w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. wynika, iż więźniowie obozów koncentracyjnych nie otrzymywali dokumentów wystawianych przez administrację cywilną, w tym przypadku przez Arbeitsamt. Natomiast matka skarżącej, z którą strona przebywała w obozie posiadała kartę pracy wystawioną przez Urząd Pracy ( Arbeitsamt ) w Zgorzelcu wystawioną dla pracownicy przymusowej (Hilfarbeiterin ) przebywającej na terenie III Rzeszy od 8 sierpnia 1944 r. W piśmie z dnia 27 listopada 2004 r. skarżąca podtrzymując argumentację zawartą w skardze zarzuciła organowi brak w dokumentach sprawy pisma IPN z dnia 27 sierpnia 2004 r. Wskazała, iż doświadczenia jej bliskich oraz literatura faktograficzna przeczą stwierdzeniu, że więźniowie obozów koncentracyjnych nie otrzymywali skierowania do fabryk z Arbeitsamtu. Działający w takich obozach Arbetsfuhrer i komórki Arbeitsamtu kierowali więźniów do pracy w fabrykach obsługiwanych przez dany obóz lub odsyłali do innych ośrodków pracy. Na potwierdzenie powyższego skarżąca przedłożyła fragmenty "Wspomnień wojennych" Karoliny Lanckorońskiej wyd. Znak, Kraków 2001, str. 298-301. Ponadto skarżąca zarzuciła, iż organ w dalszym ciągu nie udostępnił jej publikacji wskazanej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie skarżąca przedstawiła również zapamiętany przez siebie opis obozu w Niesky. W dopowiedzi na powyższe organ na potwierdzenie faktu istnienia w Niesky dwóch obozów przedłożył kserokopię fragmentu publikacji w języku niemieckim, o której mowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz pismo Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 27 sierpnia 2004 r. na które wskazał w odpowiedzi na skargę, a które dotyczy innej sprawy prowadzonej przez Urząd. W piśmie tym powołano się na informację Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż więźniowie obozów koncentracyjnych nie otrzymywali dokumentów wystawianych przez administrację cywilną - Arbeitsamt. Jednocześnie organ przedłożył informację mailową uzyskaną od Kustosza Muzeum Gross Rosen, w której wskazano m. in., iż "obóz w miejscowości Niesky podporządkowany komendanturze KL Gross Rosen był obozem męskim. Z relacji więźniów wiadomo jednak, iż w sąsiedztwie tego obozu był obóz dla pracowników przymusowych, w którym więzione były również kobiety. Więźniom obozów koncentracyjnych nie były wydawane karty pracy oraz o ich zatrudnieniu nie decydował żaden Arbeitsamt. Przedstawiona przez skarżącą sytuacja jest typowa dla losów wysiedlonej z powstańczej Warszawy ludności cywilnej i mimo, iż we Wrocławiu Psim Polu ( Breslau Hunsfeld) znajdowała się kobieca filia Gross Rosen, to niewątpliwie w tym przypadku chodzi o zlokalizowany tam również obóz dla robotników przymusowych Breslau Burgweide. Obóz ten funkcjonował od 1940 r., ale od jesieni 1944 ( tj. od czasu przybycia tam transportów z Powstania Warszawskiego ) stał się on obozem przejściowym". W kolejnym piśmie z dnia 27 marca 2006 r. skarżąca wskazała, iż z udostępnionego w toku sprawy sądowoadministracyjnej fragmentu publikacji w języku niemieckim nie wynika przyjęta przez organ teza o istnieniu w miejscowości Niesky dwóch obozów (koncentracyjnego i obozu pracy ). W zależności od przyjętego sposobu interpretacji z dokumentu tego można wysnuć co najwyżej wniosek o istnieniu w tej miejscowości albo jednego obozu koncentracyjnego albo dwóch obozów koncentracyjnych i jednego obozu pracy. Żadna z tych ewentualności natomiast nie pozwala wykluczyć, iż obóz w Niesky, w którym przebywała skarżąca był obozem koncentracyjnym. Skarżąca wskazała na brak całości powyższej publikacji. Przedłożyła również informację uzyskaną z Biblioteki IPN o nie posiadaniu w zbiorach tej Biblioteki i w Centralnym Katalogu Książek Zagranicznych Biblioteki Narodowej publikacji Das Nationalsozialistische Lagersystem ( CCP ). Ponadto wskazała, iż pismem z dnia 23 września 2005 r. zwróciła się do Kustosza Muzeum Gross Rosen o wskazanie źródeł informacji z dnia 15 grudnia 2004 r. przesłanej organowi. Skarżąca przedłożyła stosowny odpis swojego pisma i wskazała, iż nie otrzymała na nie odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm. ) uprawnienia kombatanckie przysługują również osobom, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania zgodnie z ustępem 1 tego przepisu z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a ) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b ) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c ) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 8 ust. 1 pkt 2 tej ustawy Prezes Rady Ministrów w rozporządzeniu z dnia 20 września 2001 r. ( Dz. U. z 2001 r., Nr 106, poz. 1154 ) określił miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby w nich osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (... ), oraz obozy, o których mowa w art. 3 pkt 2 ( obozy koncentracyjne ) i w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i lit. c) oraz pkt 3 w/w ustawy. Skarżąca we wniosku o przyznanie uprawnień wskazała, iż przebywała w obozach w Pruszkowie, Wrocławiu, Zgorzelcu oraz Niesky. Wskazane obozy we Wrocławiu, Zgorzelcu oraz Niesky zostały wymienione w w/w rozporządzeniu w jego § 2 ust. 6 jako podobozy obozu koncentracyjnego w Gross Rosen ( vide: punkt 59, 92, 94 ). Tymczasem organ odmawiając skarżącej uprawnień w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ograniczył się do stwierdzenia, iż wskazane przez skarżącą obozy nie zostały wymienione w § 5 pkt 2 i 3 oraz § 6 rozporządzenia pomijając całkowicie fakt ich wymienienia w § 2 ust. 6 i analizując jedynie wniosek skarżącej w części dotyczącej pobytu w obozie w Niesky, który obok Wrocławia i Zgorzelca został wymieniony w rozporządzeniu jako podobóz obozu koncentracyjnego Gross Rosen. Fakt wymienienia pozostałych obozów w treści wskazanego rozporządzenia obligował organ do szczegółowej analizy całości wniosku również pod kątem twierdzeń skarżącej dotyczących pobytu w innych podobozach obozu koncentracyjnego w Gross Rosen, a nie tylko w Niesky. Należy przyznać słuszność zarzutów skarżącej dotyczących naruszenia przez organ zasad postępowania administracyjnego wymienionych w art. 7, 77 i 10 kpa. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej. Z przepisu art. 7 kpa wynika obowiązek organu administracji państwowej zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Organ prowadząc postępowanie obowiązany jest z urzędu przeprowadzić wymagane dowody. Z art. 7 i 77 kpa wynika, że postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności, co oznacza iż organ administracji obowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Podnosi to NSA w wyroku z 26.10.1984 r., II SA 1205/84 ( ONSA 1984, Nr 2, poz. 98 ): " Z art. 7 i 77 § 1 kpa wynika, że obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego ciąży na organie prowadzącym postępowanie administracyjne. Nie oznacza to, że strona jest zwolniona od współudziału w realizacji tego obowiązku, zwłaszcza iż nieudowodnienie określonej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Jednakże na gruncie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego nie do przyjęcia jest takie rozumienie koncepcji prowadzenia postępowania dowodowego, przy którym organ administracji przyjmuje całkowicie bierną postawę, ograniczając się jedynie do oceny, czy strona udowodniła fakty stanowiące podstawę jej żądania, czy nie i przerzucając w konsekwencji obowiązek wyjaśnienia sprawy na stronę". W wyroku z dnia 11.03.1981 r., SA 272/81 ( ONSA 1981, Nr 1, poz. 19 ) NSA stwierdził: "Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nakładają na organy obowiązek m. in. podejmowania wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, umożliwienia stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji oraz do wskazania w uzasadnieniu faktycznym decyzji okoliczności, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 7, 77 § 1, art. 10 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa ). Prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe pozwala dopiero na ocenę, czy w sprawie zostały właściwie zastosowane odpowiednie przepisy prawa materialnego". W niniejszej sprawie organ naruszył wyżej wskazane zasady. W pierwszej kolejności należy jednak wskazać, iż dokumenty zgromadzone i przedstawione przez organ po wydaniu decyzji w sprawie nie mogą być przedmiotem ustaleń stanu faktycznego sprawy i oceny sądu administracyjnego. Sąd administracyjny bowiem dokonuje oceny zgodności z prawem wydanej decyzji. Ocena ta dotyczy prawidłowości przeprowadzonego postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania odpowiednich przepisów prawa materialnego. W postępowaniu sądowoadministracyjnym nie dokonuje się ponownego ustalenia stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz jedynie ocenia, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym i następnie, czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego. Wyłącznie temu celowi służy możliwość przeprowadzenia przez sąd dowodów uzupełniających z dokumentów w oparciu o art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Postępowanie sądowoadministracyjne nie jest kontynuacją postępowania administracyjnego, a sąd administracyjny nie zastępuje organu administracji w dokonywaniu ustaleń stanu faktycznego i ocenie materiału dowodowego. W niniejszej sprawie bezspornym był fakt pobytu skarżącej w obozie w Niesky. Okoliczność natomiast, iż w Niesky oprócz podobozu obozu koncentracyjnego Gross Rosen mieścił się inny obóz o charakterze obozu pracy, w którym właśnie przebywała skarżąca, powinna zostać w toku postępowania jednoznacznie wykazana przez organ. Jednoznacznych ustaleń dotyczących charakteru obozu, czy też obozów w Niesky oraz faktu pobytu w którymś z nich skarżącej organ powinien dokonać przed wydaniem decyzji, a nie w toku sprawy przed sądem. Jak wynika z uzasadnienia decyzji podstawą przyjęcia przez organ tezy o istnieniu w miejscowości Niesky dwóch obozów ( jednego podobozu obozu koncentracyjnego w Gross Rosen i drugiego obozu pracy ) był wyłącznie nieprzetłumaczony fragment publikacji w języku niemieckim o nazwie Das Nationalsozialistiche Lagersystem CCP. Organ nie wyjaśnił w uzasadnieniu ani znaczenia tej publikacji, ani nie załączył do akt tłumaczenia jej odpowiednich fragmentów. Przedłożone w toku sprawy fragmenty tekstu w języku niemieckim ( k. 20-22 ) oraz wyjaśnienia organu co do znaczenia tej publikacji przedstawione w odpowiedzi na skargę nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, iż w Niesky były dwa wskazane obozy. Z przedstawionego w obcym języku zestawienia można wysnuć wniosek o istnieniu w Niesky również i trzech obozów. Analiza wykazu, z pominięciem chociażby stron 275-277 do których ten wykaz odsyła, nie pozwala na jednoznaczne sformułowanie takich wniosków jak w zaskarżonej decyzji. Ponadto organ nie wskazał charakteru przedstawianego dokumentu. Jak słusznie podnosi skarżąca nie wiadomo czy przedstawiony fragment wykazu miejsc odosobnienia znajdujących się na terenie III Rzeszy i krajach przez nią okupowanych ( Das Nationalsozialistiche Lagersystem CCP ) jest urzędowym dokumentem niemieckim, czy też publikacją naukową. Wprawdzie przepis art. 75 § 1 kpa nakazuje organowi dopuszczenie jako dowód wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy jednak nie oznacza to, iż organ może powołać się na dokument, a raczej jego fragment, bez jego wszechstronnej analizy i oceny. Obowiązek wskazania przez organ w uzasadnieniu decyzji dowodów ( art. 107 § 3 kpa ) dotyczy również wyjaśnienia charakteru przedstawianego dokumentu i źródła jego pochodzenia. W tym miejscu należy również wskazać, iż zgodnie z art. 77 § 4 kpa fakty znane organowi z urzędu powinny zostać w toku postępowania zakomunikowane stronie. Tymczasem w niniejszej sprawie organ powołał się na niemieckojęzyczną publikację dostępną wyłącznie organowi, a do akt sądowych przedłożył nieprzetłumaczony fragment nie pozwalający na jednoznaczną ocenę co do ilości obozów w Niesky i ich charakteru. Również dokonana przez organ ocena publikacji Mieczysława Belki zawarta w Biuletynie Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce ( k. 38-45 akt administracyjnych ) jest nieprawidłowa i narusza zasadę wszechstronnej i prawidłowej oceny dowodów. Z publikacji tej nie wynika bowiem jednoznacznie, jak wskazał organ, iż w obozie w Niesky więziono wyłącznie mężczyzn i że przebywali w nim przez cały okres istnienia obozu wyłącznie osoby świadczące pracę na potrzeby spółki Christoph u. Unmack AG. W toku postępowania administracyjnego nie został również należycie wyjaśniony fakt wystawienia matce skarżącej karty pracy przez administrację cywilną Arbeitskarte. Kwestia ta została dopiero podniesiona w toku postępowania sądowoadministracyjnego, a ocena tego faktu dokonana została już po wydaniu decyzji na podstawie pisma IPN z dnia 27 sierpnia 2004 r. ( k. 23 akt sądowych ). Tymczasem ocena zebranych materiałów powinna nastąpić w toku postępowania administracyjnego, powinna być ona jednoznaczna i wykluczać możliwość ich odmiennej interpretacji. Oczywistym jest, iż ustalenie faktów w oparciu o historyczne źródła, niekiedy sprzeczne ze sobą i niejednolite, jest bardzo trudne. O ile organ we własnym zakresie nie ma możliwości dokonania prawidłowych ustaleń co do faktu istnienia w Niesky kilku obozów i ich charakteru może skorzystać z opinii biegłego historyka, gdyż kodeks postępowania administracyjnego taką możliwość przewiduje ( art. 75 § 1 kpa ). Również w braku innych dowodów zaoferowanych przez stronę i braku materiałów zgromadzonych z urzędu organ powinien skorzystać z możliwości przesłuchania wnioskodawczyni i odwołania się do jej pamięci ( art. 86 kpa ). Skoro skarżąca twierdzi, iż była więźniem podobozów obozu koncentracyjnego Gross Rosen to niezrozumiałe jest nie skorzystanie przez organ z dowodu z jej przesłuchania i skonfrontowania jej zapamiętanej relacji z relacjami innych więźniów tych obozów, dostępnych i zgromadzonych w Muzeum Gross Rosen. W niniejszej sprawie w toku postępowania administracyjnego organ nie poszukiwał żadnych materiałów źródłowych co do charakteru obozu, czy obozów w Niesky, nie przesłuchał także wnioskodawczyni, która twierdzi, iż była więźniem tego obozu. O informację do Kustosza Muzeum Gross Rosen organ wystąpił już po zakończeniu prowadzonego postępowania administracyjnego. Jak natomiast wskazano wyżej, powołanie się przez organ na publikację w języku niemieckim (dostępną wyłącznie organowi ) i dostarczone przez stronę opracowanie Mieczysława Belki nie było wystarczające do dokonania jednoznacznych ustaleń w sprawie. Tym samym organ naruszył wskazane wyżej zasady wynikające z art. 7 i 77 kpa. Ponadto w niniejszej sprawie organ istotnie naruszył art. 10 kpa. Przepis ten nie oznacza wprawdzie, iż organ powinien uprzedzać stronę o treści planowanej decyzji, jednak powinien zapoznać stronę z zebranym materiałem dowodowym i umożliwić jej zajęcie stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach sprawy. Jest to prawo strony do wypowiedzenia "ostatniego słowa" w sprawie stanowiącej przedmiot postępowania. Brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie uzasadnia wniosek, że organ naruszył obowiązek ustalony w art. 10 § 1 kpa. Zagwarantowanie skarżącej skorzystania z uprawnienia określonego w tym przepisie umożliwiłoby jej zapoznanie się z materiałem sprawy i ewentualne przedstawienie innych dowodów. Powyższe okoliczności uzasadniają uchylenie wydanych decyzji na mocy art. 145 § 1 lit. c zw. z art. 135 ustawy z dnia 30sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ). Ponownie rozpoznając wniosek skarżącej organ powinien przeprowadzić postępowanie zgodnie z wyżej wskazanymi przepisami art. 7 i 77. Odwołując się do publikacji Das Nationalsozialisiche Lagersystem CCP powinien dokonać tłumaczenia całości stosownych jej fragmentów odnoszących się do obozu w Niesky i wskazać na charakter tego dokumentu. W razie konieczności odwołać się również do innych źródeł i materiałów oraz przesłuchać skarżącą w formie przewidzianej w kpa. Ponadto powinien zapewnić skarżącej możliwość realizacji jej uprawnienia wynikającego z art. 10 kpa. W ocenie Sądu fakt, iż strona wskazała drogę wysiedlenia z powstańczej Warszawy, która przebiegała przez miejscowości podobozów obozu koncentracyjnego w Gross Rosen jest bardzo znaczący. Trudno bowiem założyć, iż matka wnioskodawczyni i ona sama przebywały z własnej woli w miejscowościach, w których akurat mieściły się podobozy obozu koncentracyjnego Gross Rosen. Jeżeli w tych miejscowościach ( Wrocław, Zgorzelec, Niesky) istniały również inne obozy o charakterze obozów pracy i właśnie w nich przebywała skarżąca, to fakt ten powinien zostać przez organ wykazany w toku ponownego postępowania. W związku z uwzględnieniem skargi, Sąd na mocy art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądził na rzecz skarżącej koszty postępowania.