II SA/Gd 674/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Gorski, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.), Asesor WSA Krzysztof Gruszecki, Protokolant Beata Kaczmar, po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 4 marca 2003 r. nr [...] w przedmiocie nieważności decyzji 1. oddala skargę; 2. stwierdza nieważność decyzji [...] z dnia 3 marca 2003 r., nr [...]. 3 II SA/G d 674/03 UZASADNIENIE Decyzją nr [...] z dnia 18 grudnia 2002 r. Prezydent Miasta orzekł o wymeldowaniu J. K., M. K. wraz z małoletnim synem D. K. oraz J. B. z małoletnimi synami S. i O. B. z pobytu stałego w G. przy ulicy [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż z wnioskiem o wymeldowanie rodziny Ko. wystąpił J. K., jako spadkobierca W. i J. K., zmarłych właścicieli nieruchomości przy ulicy [...] w G. Jak podał organ, J. K., przesłuchany w charakterze strony zeznał, iż nie wyprowadził się z miejsca zameldowania. W lokalu nadal pozostają jego rzeczy i meble, jedynie czasowo tam nie zamieszkiwał z uwagi na wykonywanie prac dorywczych poza miejscem zamieszkania. Ponadto J. K. wskazał, że gdy po miesięcznej niebytności w miejscu zameldowania tam powrócił, okazało się że zmieniono zamki od furtki na posesję i od klatki schodowej. Podał, iż zamierza dostać się do mieszkania siłą. Z kolei, M. K. przyznała, że lokal przy ulicy [...] w G. opuściła w październiku 2001 r., przenosząc się do G., do mieszkania konkubenta. Nie wymeldowała się z lokalu w G., gdyż nie wie, jak dalej ułoży się jej życie. J.B. w mieszkaniu przy ulicy [...] w G. nie zamieszkuje od 1996 r. Podała, iż zamieszkuje w G. wraz z teściami, mężem i dwojgiem dzieci, a od roku mieszka z nimi także jej ojciec – J. K., który pracuje w G. na budowie. Wskazując na treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ podał, iż fakt niezamieszkiwania przez J. K. w miejscu zameldowania potwierdzony został także przez wnioskodawcę – J. K. oraz przez Komisariat Policji właściwy dla dzielnicy miasta G. W tej sytuacji, organ podkreślił, iż fakt opuszczenia miejsca zameldowania przez M. K. wraz z dziećmi oraz J. B. z dziećmi jest bezsporny, natomiast brak jest podstaw, by dać wiarę zeznaniom J. K., iż nadal zamieszkuje w miejscu stałego pobytu, gdyż przeczą temu informacje powzięte z innych, wiarygodnych źródeł. W odwołaniu od powyższej decyzji J. K. podniósł, iż J. K. nie jest jedynym spadkobiercą W. i J. K., gdyż oprócz niego jest jeszcze dwóch spadkobierców, w tym O. K. - żona odwołującego. Podał nadto, iż w mieszkaniu przy ulicy [...] w G. zamieszkuje od 1986 r., a jedynie na czas wykonywania prac dorywczych przenosi się do G. do córki i wnuczek. Podkreślił, iż powództwo o eksmisję, wytoczone przeciwko niemu przez J. K. - jego teścia - zostało prawomocnie oddalone. Podał też, że czynił nakłady na lokal, m. in. - zrobił dwa lata wcześniej remont i planuje dalszą modernizację tegoż mieszkania. Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy w części dotyczącej wymeldowania J. K. z pobytu stałego z lokalu przy ulicy [...] w G., natomiast w pozostałej części pozostawił bez rozpatrzenia. W uzasadnieniu organ podał, iż z uwagi na zakres wniesionego odwołania, postępowanie odwoławcze prowadzone było wyłącznie w stosunku do J. K.. Podkreślił, iż J. K., będący inicjatorem postępowania o wymeldowanie rodziny K. z miejsca stałego pobytu, aktualnie nie posiada legitymacji do żądania wymeldowania odwołującego, gdyż sam nie zamieszkuje w tym lokalu, ani nie ma do niego tytułu prawnego. Mając to na uwadze, organ odwoławczy niniejsze postępowanie prowadził z urzędu, zaś postępowanie odwoławcze wobec J. K. - decyzją z dnia 3 marca 2003 r. - umorzył, gdyż w ocenie organu, wnioskodawca utracił walor strony, co czyni postępowanie wobec niego bezprzedmiotowym. Organ drugiej instancji wskazał nadto na przesłanki wymeldowania z pobytu stałego, które są sformułowane w treści art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych - w jego części pierwszej. I tak, podmiotem wymeldowania może być osoba, która utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu, którego dotyczy postępowanie oraz lokal ten opuściła bez dopełnienia obowiązku wymeldowania z niego. Organ wskazał, że stosownie do treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt 20/01, obecnie nie bada się uprawnień strony do przebywania w lokalu. A zatem jedyną przesłanką wymeldowania jest fakt opuszczenia lokalu bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Jak podał organ odwoławczy, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że odwołujący nie zamieszkuje w miejscu zameldowania od ponad roku. Lokal ten nie stanowi miejsca, gdzie koncentrowałyby się sprawy życiowe odwołującego. Organ podkreślił, że mając na względzie fakt niezamieszkiwania w przedmiotowym lokalu oraz brak jakichkolwiek działań faktycznych lub prawnych zmierzających do zamieszkania w nim, nie można było uwzględnić twierdzeń skarżącego o jedynie czasowym opuszczeniu miejsca zameldowania. W ocenie organu, odwołujący trwale i dobrowolnie opuścił lokal stałego pobytu, co oznacza iż spełnione zostały przesłanki umożliwiające wymeldowanie odwołującego. Powyższą decyzję zaskarżył J. K., domagając się ponownego zameldowania w lokalu przy ulicy [...] w G. i podnosząc, że nadal tam zamieszkuje. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji organu drugiej instancji. Wojewódzki Sad Administracyjny w Gdańsku zważył. co następuje: Skarga zasługuje na częściowe uwzględnienie jakkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych. Kwestię wymeldowania osoby z miejsca stałego pobytu normuje przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r., nr 87, poz. 960 - tekst jednolity). Zgodnie z jego treścią organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Słusznie wskazuje organ odwoławczy, iż z dniem 15 czerwca 2002 r. Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r. w sprawie K 20/01 (opublikowanym w Dz. U. nr 78, poz. 716 w dniu 19 czerwca 2002 .r.) orzekł, iż art. 9 ust. 2 cytowanej ustawy, stawiający wymóg potwierdzenia uprawnień do lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie, jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że uprawnienia do przebywania w lokalu nie mają obecnie znaczenia dla rozstrzygnięcia żądania o wymeldowaniu. Zatem, obecnie jedyną przesłanką wymeldowania jest fakt opuszczenia miejsca zameldowania trwającego dłużej niż dwa miesiące, bez dopełnienia obowiązku wymeldowania, przy czym przyjmuje się, że opuszczenie to winno mieć charakter trwały i dobrowolny. W niniejszym stanie faktycznym skarżący kwestionuje fakt trwałego opuszczenia lokalu przy ulicy [...] w G. twierdząc, że jedynie na czas wykonywania prac dorywczych, przenosi się do córki do G. Wskazuje, iż w mieszkaniu tym nadal znajdują się jego rzeczy osobiste i meble, lecz obecnie nie ma dostępu do tegoż lokalu, gdyż po miesięcznej jego tam nieobecności zmieniono zamki w furtce i drzwiach wejściowych do posesji. W ocenie Sądu, twierdzenia skarżącego, iż nadal mieszka w przedmiotowym lokalu nie są wiarygodne. Po pierwsze, wskazać należy, że pozostają one w sprzeczności z zeznaniami innych świadków przesłuchanych w niniejszej sprawie, tj. z zeznaniami J. K. i J.B. Z zeznań obu tych świadków jednoznacznie wynika, iż co najmniej od roku skarżący nie zamieszkuje w lokalu przy ulicy [...] w G., gdyż przeniósł się do córki do G., gdzie również znajduje się jego miejsce pracy. Dodatkowo podkreślić należy, iż powyższą okoliczność potwierdziła także Policja, która w toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustaliła, iż skarżący faktycznie zamieszkuje w G. u córki J.B. A zatem ta okoliczność, potwierdzona w trzech niezależnych źródłach oraz fakt, iż przedmiotowy lokal jest całkowicie zdewastowany, pozbawiony mediów i nie nadaje się do zamieszkiwania, a skarżący nie podejmuje w nim żadnych działań faktycznych, które uczyniłyby go zdatnym do zamieszkania oraz prawnych, zmierzających do umożliwienia mu zamieszkania ponownie w tym lokalu, prowadzą do wniosku, iż nie są wiarygodne twierdzenia skarżącego, iż cały czas zamieszkuje w miejscu zameldowania. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu spełnione zostały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych warunkujące wymeldowanie skarżącego z miejsca stałego pobytu. W tej sytuacji, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami), Sąd skargę oddalił w części dotyczącej wymeldowania J. K. z pobytu stałego z lokalu przy ulicy [...] w G. O ile zatem prawidłowa jest decyzja organu odwoławczego w części utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji (i w tym zakresie sąd oddalił skargę), o tyle pozostawienie odwołania w pozostałej części bez rozpatrzenia był nieprawidłowe. Wskazać bowiem należy, że ani M. K., ani też J. B. nie złożyły odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Brak też w aktach pełnomocnictwa, z którego wynikałoby umocowanie J. K. do złożenia odwołania w imieniu córek i reprezentowania ich w postępowaniu odwoławczym. J. K. nie jest również przedstawicielem ustawowym swych córek, gdyż są one pełnoletnie. W tej sytuacji, rozpoznając odwołanie J. K., organ odwoławczy winien był utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej wymeldowania go z pobytu stałego, natomiast w pozostałej części - rozstrzygnięcie było zbędne, bowiem w braku odwołania M.K. i J. B., decyzja organu pierwszej instancji w odniesieniu do tych osób stała się ostateczna. Mając zatem na uwadze powyższe, uznać należało, iż organ odwoławczy rażąco naruszył dyspozycję art. 127 k.p.a., zgodnie z którym od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie (...). Wskazać bowiem należy, iż postępowanie odwoławcze jest oparte w pełni na zasadzie skargowości, co oznacza, że może ono być uruchomione tylko w wyniku podjęcia przez uprawniony podmiot czynności procesowej - wniesienia odwołania. Nigdy nie może być ono wszczęte z urzędu. Dopiero czynność strony, którą jest wniesienie odwołania powoduje, że organ wyższego stopnia może korzystać z uprawnień jakie są przewidziane dla organu odwoławczego (por. wyrok Naczelnego Sądu administracyjnego z 25 maja 1984 r. w sprawie II SA 2048/83, opublikowany w ONSA z 1984 r. nr 1, poz. 51). Podkreślić jednak należy, iż zaskarżenie decyzji leży w sferze uprawnień strony, nie zaś jej obowiązków, co oznacza, że z prawa do wniesienia odwołania strona może skorzystać, ale nie musi. Skoro w niniejszym stanie faktycznym ani M. K., ani J. B. nie wniosły odwołania, to - jak wskazano już powyżej - decyzje organu pierwszej instancji wobec nich stały się ostateczne, a organ odwoławczy nie miał żadnej legitymacji do działania w postępowaniu odwoławczym w tym zakresie. Zatem, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - z uwagi na rażące naruszenie dyspozycji art. 127 § 1 k.p.a. (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) - Sąd stwierdził nieważność decyzji administracyjnej z dnia 4 marca 2003 r. nr [...] w zakresie w jakim odwołanie pozostawiono bez rozpatrzenia. Podobnie wadliwa jest decyzja organu odwoławczego z dnia 3 marca 2003 r. nr [...] o umorzeniu postępowania odwoławczego w stosunku do J.K. Wskazać należy, iż J. K. był inicjatorem (wnioskodawcą) niniejszego postępowania w sprawie o wymeldowanie rodziny K. z lokalu przy ulicy [...] w G., czerpiąc swą legitymację z faktu bycia spadkobiercą zmarłych właścicieli posesji przy ulicy [...]. W toku postępowania jednak okazało się, że J. K. ani nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, ani też nie posiada tytułu prawnego do tegoż lokalu, choć niewątpliwie należy do kręgu spadkobierców ustawowych po dotychczasowych współwłaścicielach przedmiotowej nieruchomości. Oznacza to, zdaniem organu odwoławczego, iż błędnie został potraktowany jako strona w postępowaniu administracyjnym, a tym samym prowadzenie postępowania z jego wniosku, dotyczącego wymeldowania rodziny K. z lokalu przy ulicy [...] w G. jest bezprzedmiotowe. Podkreślić należy, iż o bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego mowa jest wart. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy stało się ono z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość ta oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Przedmiotowa sprawa została zakończona decyzją co do istoty, a zatem nie można mówić o bezprzedmiotowości skutkującej koniecznością umorzenia niniejszego postępowania. Ustalenie w toku postępowania, iż podmiotowi inicjującemu je nie przysługuje status strony nie ma wpływu na to postępowanie, gdyż - zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych - postępowanie w tym przedmiocie może być prowadzone przez organ z urzędu. Mając na uwadze powyższe, na mocy art. art. 145 § 1 pkt 2 wyżej cytowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - z uwagi na rażące naruszenie dyspozycji art. 105 § 1 k.p.a. (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) - Sąd stwierdził nieważność decyzji administracyjnej z dnia 3 marca 2003 r. nr [...].