II SA/Gd 676/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2010 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 czerwca 2010 r., nr [...] w przedmiocie skierowania do domu opieki społecznej 1/ uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 23 kwietnia 2010 r., nr [...], 2/ określa, że decyzje wymienione w punkcie pierwszym wyroku nie mogą być wykonane, 3/ nakazuje wypłatę ze Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na rzecz radcy prawnego A. S.-G. kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego pełnomocnika z urzędu. Decyzją z dnia 23 kwietnia 2010 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S., na podstawie art. 104 K.p.a., w związku z art. 54 ust. 1 i 2, art. 59 ust. 1, art. 106 i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008r. Nr 115, poz. 728) dalej jako U.p.s., rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 10 października 2005 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz.U. z 2005 r. Nr 217, poz. 1837) oraz postanowienia Sądu Rejonowego w S. III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt [...] orzekł o skierowaniu S. K. do Domu Pomocy Społecznej w K. na pobyt stały. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że osobie wymagającej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielne funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Zgromadzone w sprawie dokumenty, w tym postanowienie Sądu Rejonowego w S. z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt [...], orzekające o skierowaniu S. K. do Domu Pomocy Społecznej na pobyt stały bez jego zgody stanowiły, w przekonaniu organu, wystarczająca podstawę do umieszczenia S. K. w Domu Pomocy Społecznej takim domu położonym w K. W odwołaniu S. K. podniósł, że jako człowiek dorosły sam potrafi o siebie zadbać oraz, że nie potrzebuje żadnej opieki, gdyż może w tym względzie liczyć na pomoc rodziny. Dodał, że spędził wiele lat w zakładach karnych i że nie znosi przebywania w zamkniętych ośrodkach. Decyzją z dnia 28 czerwca 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wyjaśnił, że odwołujący się orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w S. z dnia 17 sierpnia 1995 r. został zaliczony do drugiej grupy inwalidztwa z powodu ogólnego stanu zdrowia. Inwalidztwo to istnieje od urodzenia, a stan zdrowia uzasadniał przyznanie grupy inwalidzkiej na stałe. S. K. zamieszkuje w dwuizbowym mieszkaniu komunalnym wspólnie z rodzicami i siostrą, przy czym, jak wskazuje wywiad środowiskowy, każdy z członków rodziny prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Świadectwo lekarza psychiatry z dnia 24 stycznia 2006 r. jednoznacznie wskazuje, iż nie jest on zdolny do samodzielnej egzystencji i wymaga całodobowej opieki w stacjonarnym domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 54 ust. 1 i 4 U.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. W przypadku braku zgody tej osoby właściwy ośrodek opieki zawiadamia sąd, którego orzeczenie zastępuje oświadczenie osoby wymagającej opieki. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, co znalazło wyraz w treści postanowienia z dnia 21 lutego 2006 r. Zatem rola organu pierwszej instancji sprowadzała się jedynie do wykonania postanowienia sądu o umieszczeniu S. K. w konkretnym domu pomocy społecznej. Kolegium wyjaśniło także, że podniesiony w odwołaniu argument dotyczący wydania decyzji 4 lata po wydaniu postanowienia przez Sąd Rejonowy w S. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zwłoka była podyktowana koniecznością oczekiwania na wolne miejsce w specjalistycznym domu pomocy społecznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku S. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej umieszczenia skarżącego w domu pomocy społecznej w K. i orzeczenie o umieszczeniu w takim domu pomocy w S.. Skarżący zarzucił organom administracji umieszczenie go w domu pomocy społecznej z dala od rodziny, podczas gdy powinien zostać umieszczony w domu pomocy w S. Umieszczenie skarżącego w K. uniemożliwi mu natomiast kontakt z rodziną, której nie stać na kosztowne dojazdy, co może wpłynąć na pogorszenie jego stanu zdrowia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Organ wyjaśnił ponadto, że skarżący został skierowany do Domu Pomocy Społecznej w K., bowiem jedynie ten ośrodek odpowiada typowi schorzenia skarżącego, zaś placówka w S. jest przeznaczona dla osób starszych, niewymagających specjalistycznego leczenia psychiatrycznego. Pismem z dnia 7 września 2010 r. S. K. wskazał, że nie jest osobą chorą psychicznie i nie wymaga leczenia i pobytu w specjalistycznym ośrodku zamkniętym. Występująca u niego nieporadność nie stanowi przeszkody do umieszczenia do w domu pomocy w S., gdyż znajdują się tam inne osoby z podobnymi do niego przypadłościami. Pismem z dnia 10 grudnia 2010 r. pełnomocnik skarżącego radca prawny A. S. wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie o jej uchylenie. Zdaniem pełnomocnika decyzja wydana została z rażącym naruszeniem art. 54 ust. 2 U.p.s., gdyż S. K. nie wyraził zgody na umieszczenie go w domu pomocy społecznej, a tym bardziej w takim domu zlokalizowanym w K. Z uwagi na stan zdrowia skarżącego oraz brak profesjonalnego pełnomocnika na wcześniejszym etapie postępowania organy zobowiązane były do wnikliwego przestudiowania prośby S. K., czego nie uczyniły. Zgodnie z art. 54 ust. 2 U.p.s., osobę która ma być umieszczona w domu pomocy społecznej, kieruje się do domu położonego najbliżej miejsca jej zamieszkania. Takim miejscem dla skarżącego jest niewątpliwie S. Wbrew twierdzeniu organów skarżący nie jest chory psychicznie, gdyż stwierdzono u niego jedynie upośledzenie umysłowe lekkiego stopnia, co jest niepełnosprawnością intelektualną, a nie chorobą psychiczną. Skarżący nie jest także ubezwłasnowolniony. Zatem umieszczenie go w placówce dla osób przewlekle chorych psychicznie nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Poza tym nie jest to dom położony najbliżej miejsca zamieszkania skarżącego. Jak wynika z pisma Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w K. z dnia 1 czerwca 2010 r. skierowanie skarżącego do domu pomocy w K. nastąpiło z powodu braku miejsca w domach pomocy społecznej na terenie powiatu słupeckiego, a nie z uwagi na charakter jego schorzenia. Pełnomocnik podniósł końcowo, że Dom Pomocy Społecznej w S. zapewnia opiekę lekarzy, w tym także psychiatry. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżone orzeczenie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania orzeczenia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia 28 czerwca 2010 r. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. z dnia 23 kwietnia 2010 r. o skierowaniu S. K. do Domu Pomocy Społecznej w K. na pobyt stały. Na wstępie należy zauważyć, że w dniu wydania zaskarżonej decyzji pozostawało w obrocie prawnym postanowienie Sądu Rejonowego w S. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt [...], którym orzeczono o umieszczeniu S. K. w domu pomocy społecznej bez jego zgody. Organy orzekające w niniejszej sprawie były zatem związane tym postanowieniem i zobowiązane do jego realizacji poprzez orzeczenie o skierowaniu S. K. do konkretnego domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 54 ust. 1 U.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, nie mogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. W myśl art. 54 ust. 2 U.p.s. osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej. Z kolei zgodnie z art. 54 ust. 2a U.p.s. w przypadku, gdy przewidywany termin oczekiwania na umieszczenie w domu pomocy społecznej danego typu zlokalizowanym najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej wynosi ponad 3 miesiące osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się na jej wniosek do domu pomocy społecznej tego samego typu zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, w którym przewidywany termin oczekiwania na umieszczenie jest krótszy niż 3 miesiące. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że dla skorzystania z prawa do umieszczenia danej osoby w domu pomocy społecznej konieczne jest zaistnienie dwóch bezwzględnych przesłanek. Po pierwsze osoba ta musi wymagać całodobowej opieki, a po drugie nie może ona samodzielnie funkcjonować. Dodatkowo jednak ustawa zawiera swoista rejonizację, polegającą na konieczności umieszczania osób uprawnionych w domach pomocy społecznej zlokalizowanych w miejscowości położonej najbliżej miejsca zamieszkania tej osoby. Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy, w tym ze świadectwa lekarza psychiatry, S. K. od wielu lat odurza się nałogowo różnego rodzaju związkami lotnymi (rozpuszczalnikami organicznymi, butaprenem i innymi) od których jest głęboko uzależniony. Uczył się w szkole specjalnej. Skarżący najczęściej błąka się po mieście, zajmując się żebractwem, a uzyskane w ten sposób pieniądze przeznacza w całości na zakup kleju lub rozpuszczalników, które wdycha. Skarżący nie jest w stanie zabezpieczyć swoich potrzeb życiowych i wymaga stałej opieki osób trzecich, wobec czego nie jest zdolny do samodzielnego, prawidłowego funkcjonowania. Odnośnie stanu psychicznego skarżącego stwierdzono, że posiada zwolniony tok myślenia oraz nastrój z cechami drażliwego. Przejawia cechy uzależnienia od substancji lotnych z głęboką psychodegradacją i jest bezkrytyczny wobec nałogu. Zdiagnozowano uzależnienie od substancji lotnych z głęboką psychodegradacją i procesem otępiennym, oraz upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim. Nie jest on zatem zdolny do świadomego wyrażenia zgody na pobyt w placówce. Zatem w świetle powyższych okoliczności organy orzekające w sprawie prawidłowo orzekły, iż zaistniała konieczność skierowania S. K. do domu pomocy społecznej, zgodnie z zastępującym jego zgodę postanowieniem Sądu z dnia 21 lutego 2006 r., którym były związane. W tym miejscu należy zauważyć, że orzeczenie sądu nie jest jednoznaczne z umieszczeniem osoby w placówce, choćby z uwagi na konieczność skierowania tej osoby do konkretnego domu. Zgodnie bowiem z zasadą wyrażoną w art. 54 ust. 2 U.p.s., osobę o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej. Zatem z decyzji organu wynikać będzie, czy osoba, co do której orzeczono umieszczenie w domu pomocy społecznej, została skierowana do odpowiedniego typu domu, z uwagi na rodzaj posiadanego schorzenia oraz czy jest to dom opieki położony najbliżej miejsca zamieszkania tej osoby. Wynik takiej oceny powinien natomiast znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Tymczasem ani w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, ani w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego nie wskazano, z jakich względów skierowano skarżącego do Domu Pomocy Społecznej w K. w sytuacji, gdy miejscem zamieszkania skarżącego jest S. Co prawda, S. K. dopiero w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku podniósł, że umieszczenie go w Domu Pomocy Społecznej w K. będzie dla niego niekorzystne i że wolałyby zostać skierowany do ośrodka w S. Jednakże już w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji podkreślał, że przebywając z dala od rodziny i przyjaciół będzie czuł się jak w więzieniu. Organ pierwszej instancji nie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z jakich przyczyn skarżący winien być skierowany do tego typu placówki. Organ odwoławczy nie wskazał także dlaczego nie uwzględnił argumentów podniesionych w odwołaniu, jak również z jakich przyczyn Dom Pomocy Społecznej w K. jest w jego ocenie placówką odpowiednią dla skarżącego. Zatem z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 K.p.a. organy rozpatrujące sprawę nie wyjaśniły jej w tej części. Organy administracji orzekły bowiem o skierowaniu do Domu Pomocy Społecznej położonego w K., bez dokładnego zbadania, czy zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 54 ust. 2 U.p.s. Powyższe uchybienie jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy wyjaśnią przesłanki umieszczenia skarżącego w konkretnym domu pomocy społecznej. Takie rozważona powinny znaleźć się w uzasadnieniu ponownie wydanych decyzji. Przy ustalaniu takiego domu powinny wziąć pod uwagę konieczność umieszczenia skarżącego w domu położonym najbliżej jego miejsca zamieszkania. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w punkcie I wyroku. Uchylając zaskarżone decyzję Sąd orzekł na podstawie art. 152 ustawy, że nie mogą być one wykonane. Odnośnie kosztów postępowania Sąd, na podstawie art. 200 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w punkcie trzecim sentencji wyroku, zasądził od na rzecz radcy prawnego A. S. kwotę 292,80 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego pełnomocnika z urzędu.