II SA/Gd 678/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 lipca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko postanawia 1. przyznać F. B. prawo pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. 2. odmówić F. B. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 stycznia 2011 r. uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 lipca 2010 r. nr [...] oraz poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy G. z dnia 7 czerwca 2010 r. Nr [...]. Wnioskiem z dnia 5 marca 2011 r. uczestnik przedmiotowego postępowania – F. B., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w związku z zamiarem wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną C.. Małżonkowie utrzymują się jedynie z emerytury wnioskodawcy, która wynosi 1640,74 zł. Na poparcie tych okoliczności do wniosku dołączono przekaz pocztowy oraz zaświadczenie wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, z którego wynika, że C. B. nie figuruje w ewidencji emerytalno – rentowej Zakładu. Wnioskodawca oświadczył, iż ich miesięczne stałe wydatki wynoszą 1530 zł. (koszty zakupu prasy, książek i artykułów papierniczych, podróże do G., zobowiązania pieniężne za rok 2011 od działki nr 118/1 w Główczycach, koszty przesyłek poleconych z potwierdzeniem odbioru, baterie do aparatu słuchowego, obiad z dwóch dań oraz śniadania i kolacje). Pozostałą kwotę 110,76 zł. przeznaczają oni na środki czystości, odzież, obuwie oraz inne niezbędne artykuły do egzystencji. Wnioskodawca wskazał, iż posiada działkę o nr 118/1 położoną w G. o powierzchni 0,1229 ha. Ponadto, z wniosku wynika, że małżonkowie od 1997 r. zamieszkują w pokoju o powierzchni 9,5 m2 u syna w S. przy ulicy W. Celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych wnioskodawcy, referendarz sądowy wezwał wnioskującego do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych, w tym dokumentów obrazujących sytuacje majątkową jego syna i synowej. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca nadesłał do Sądu pismo, w którym wniósł o uchylenie zarządzenia Referendarza sądowego i oświadczył, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożył oświadczenie o stanie majątkowym zgodnie z prawdą. Wraz z żoną prowadzą odrębne gospodarstwo domowe od gospodarstwa syna i córki. Żona nie posiada uprawnień emerytalnych i nie pobiera świadczeń z ZUS. Ponadto, w ocenie wnioskującego, nie ma przesłanek do alimentowania ich przez syna. Dlatego też, zdaniem wnioskodawcy, nie ma podstaw do żądania informacji w sprawie sytuacji majątkowej syna i córki. Wobec braku współdziałania strony w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jej sytuacji finansowej z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2011 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. F. B. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W ocenie wnioskodawcy w postanowieniu tym błędnie ustalono stan faktyczny oraz sprzecznie z prawem odmówiono mu prawa pomocy. W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., w związku z wniesieniem sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego z dnia 7 kwietnia 2011 r. utraciło moc. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie po stronie dochodowej i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji. (vide. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Sąd nie żądał od skarżącego dodatkowych dokumentów obrazujących jego sytuację materialną, podzielając w tym zakresie argumenty podniesione w sprzeciwie. W ocenie Sądu, z treści wniosku oraz dołączonego do niego dokumentów wynika, iż wnioskodawca nie wykazał istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jaką jest zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Uwzględniając wysokość dochodów wnioskodawcy, która wynosi 1640,74 zł. i stan jego majątkowy (posiadanie nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,1229 ha), Sąd stwierdził, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe, które ograniczają się do wpisu w wysokości 100 zł. Natomiast poniesienie dalszych kosztów postępowania - wynagrodzenia pełnomocnika, które w niniejszej sprawie wynoszą 240 zł, może narazić wnioskodawcę na uszczerbek koniecznego utrzymania, co uzasadnia przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w tym zakresie. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 245 § 3 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.