II SA/Gd 678/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Fundacji w S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi oraz B. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji dotyczącej zatwierdzenia programu gospodarki odpadami postanawia: odmówić Fundacji w S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wnioskiem z 12 marca 2013 r. Fundacja "A" złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazane zostało, że Fundacja działa w interesie publicznym dla ochrony dóbr kultury i ochrony środowiska oraz dla ochrony interesów finansowych i Unii Europejskiej, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie otrzymuje dotacji od organów administracji, gdyż występuje przeciwko łamaniu prawa przez te organy. Według oświadczenia Fundacja w ostatnim roku obrotowym 2012 uzyskała stratę w wysokości 5967,96 zł, podobnie w roku 2011. Majątek trwały Fundacji wyceniono na 1 210 000 zł. Z uwagi na fakt, że zawarte w tymże wniosku oświadczenia Prezesa Fundacji okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Fundacji, zarządzeniem z 15 marca 2013 r. wezwano Fundację do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów, m.in. wskazania wydatków Fundacji i źródeł ich finansowania, przedłożenia aktualnego statutu Fundacji, wskazania jakie starania czyni Fundacja w celu pozyskania źródeł finansowania jej działalności oraz nadesłania wyciągu z posiadanego rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi Fundacja nadesłała pismo podając, że nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje żadnych korzyści ani dochodów z nieruchomości, ponieważ zostały one zniszczone przez przestępstwa budowlane w S. i K. przez prywatne firmy. Fundacja w konsekwencji utraciła możliwość czerpania korzyści z otrzymanych dla potrzeb statutowych zabytkowych nieruchomości. Koszty działania Fundacji sprowadzają się do kosztów telefonów i przejazdów, które członkowie zarządu pokrywają z własnych emerytur. Fundacja nie otrzymuje dotacji od organów administracji, gdyż występuje przeciwko łamaniu prawa przez te organy. Strata w działalności została wyrównana z prywatnych źródeł (emerytury). Starań o pozyskanie źródeł Fundacja nie czyni, zaś jej statut nie zmienił treści. Zdaniem wnioskodawczyni notoryczne odmawianie przez tutejszy sąd przyznania prawa pomocy blokuje Fundacji możliwość dochodzenia jej praw, walki o ochronę posiadanych nieruchomości zabytkowych i jest niesprawiedliwe. Rozpatrując przedmiotowy wniosek zważono, co następuje: Osoby prawne i pozostałe jednostki organizacyjne, podobnie jak osoby fizyczne, mogą ubiegać się o przyznanie im prawa pomocy, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i/lub ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – t. j. ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), bądź w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1ustawy). Zasadą jest, że każdy wnoszący skargę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty postępowania w swojej sprawie, a tylko brak środków finansowych i majątku może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia (w całości lub w pewnym zakresie). Należy więc zaznaczyć, że podstawą przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja finansowa strony, która obiektywnie nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie tych kosztów. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Obejmuje zatem osoby lub podmioty, które ze względu na niskie dochody, brak majątku i szczególną sytuację faktyczną bądź prawną, przy największej staranności, nie mogą ponieść tych kosztów. Zauważyć należy, że mimo wezwania referendarza, zmierzającego do wyjaśnienia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją finansową Fundacji, nie zostały przedłożone wyciągi z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, obrazujące jej stan środków pieniężnych. Podobnie, w piśmie z 10 kwietnia 2013 r. zabrakło wyjaśnień odnośnie do wydatków Fundacji - wskazania ich konkretnych kwot, a w konsekwencji – nie wyjaśniono, jakie środki na te wydatki ponosi Prezes Fundacji i jej członkowie zarządu. Podobnie, bez konkretnej odpowiedzi pozostało pytanie o starania, jakie Fundacja czyni w celu pozyskania środków na jej działalność. W tej sytuacji, wątpliwości co do sytuacji majątkowej i finansowej Fundacji nie zostały wyjaśnione. Z oświadczeń Fundacji wynika, że z powodu braku jakichkolwiek przychodów Fundacja nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mimo tak przedstawionej sytuacji materialnej w sprawie - od 2004 r., tj. od daty założenia Fundacji, funkcjonuje ona w obrocie, nie wynika, aby posiadała jakiegokolwiek zaległości w opłatach. Prezes Fundacji nie wskazała miesięcznych czy rocznych kosztów utrzymania Fundacji, jednak wedle jej oświadczenia – środki te w całości pochodzą ze środków prywatnych jej prezesa i dwóch pozostałych członków zarządu, którzy nadto z tego samego źródła finansują wszelkie koszty działania Fundacji. W ocenie referendarza sądowego kwoty uzyskiwane przez Fundację od jej prezesa i członków zarządu winno się traktować jako środki uzyskiwane ze źródeł przewidzianych w jej statucie w pkt 1 (darowizny) lub 2 (świadczenia od sponsorów). Fundacja korzysta zatem z realnego wsparcia finansowego, pozwalającego na prowadzenie działalności, dla której została powołana lub też pewnego zakresu tej działalności. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 ustawy z 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. z 1991 r., nr 46, poz. 203 – t. j. ze zm.) fundacja może być ustanowiona dla realizacji zgodnych z podstawowymi interesami Rzeczypospolitej Polskiej celów społecznie lub gospodarczo użytecznych, w szczególności takich, jak: ochrona zdrowia, rozwój gospodarki i nauki, oświata i wychowanie, kultura i sztuka, opieka i pomoc społeczna, ochrona środowiska oraz opieka nad zabytkami. W oświadczeniu woli fundatora o ustanowieniu fundacji fundator powinien wskazać cel fundacji oraz składniki majątkowe przeznaczone na jego realizację. Z przedłożonego do akt wyciągu KRS (rubryka 3 – cel działania organizacji) wynika, że celem Fundacji "A" są m. in.: działania obywatelskie, otwarta edukacja młodzieży, rozwój kompetencji zawodowych, aktywizacja bezrobotnych, działania na rzecz kultury przez ochronę dziedzictwa kulturowego, tworzenie stypendiów i funduszy za rzecz zabytków, prace badawczo – rozwojowe, ochrona środowiska. Z oświadczenia prezesa Fundacji wynika, że dla realizacji tak określonych celów fundator wyposażył ją w majątek w postaci "dorobku twórczego autorki, sprzętu filmowego (archiwum filmowe) B. J.". Zgodnie z art. 3 ust. 2 i 3 ustawy o fundacjach w oświadczeniu woli o ustanowieniu fundacji fundator powinien wskazać cel fundacji oraz składniki majątkowe przeznaczone na jego realizację. Składnikami majątkowymi, o których mowa w ust. 2, mogą być pieniądze, papiery wartościowe, a także oddane fundacji na własność rzeczy ruchome i nieruchomości. Fundacji można przekazać tylko cztery, enumeratywnie wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy o fundacjach, składniki majątkowe. Nie ulega też wątpliwości, że przekazany majątek powinien być tego rodzaju, by umożliwiać fundacji realizację statutowych celów. W świetle powyższych przepisów, w sytuacji gdy statutowym celem fundacji jest m. in. ochrona środowiska i zabytków fundacje, w tym także ochrona tych wartości w toku postępowań sądowoadministracyjnych, podmiot taki winien mieć świadomość, że przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów powinien się liczyć z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Fundator zobligowany jest do zapewnienia składników majątkowych, pozwalających realizować cele fundacji. Jeśli majątek fundacji na realizację tych celów nie wystarcza, fundacja powinna wykazać, że czyni starania o zabezpieczenie środków na realizację jej statutowych celów. Fundacja nie może przerzucać kosztów swej działalności na Skarb Państwa, czyli wszystkich podatników, jeśli nie wykaże, że podjęła wszelkie możliwe środki i działania, zmierzające do zapewnienia jej środków na realizację założonych celów. Nadmienić należy, że w razie wyczerpania środków finansowych i majątku fundacji, podlega ona likwidacji w sposób wskazanych w statucie (art. 15 ust. 1 ustawy o fundacjach). Podkreślić należy, że sam fakt powołania do życia fundacji i określenia jej celów jako społecznie użytecznych nie może stanowić samoistnego uzasadnienia dla udzielenia jej prawa pomocy w sytuacji, gdy fundator nie zabezpieczył jej w środki niezbędne do realizacji statutowych celów, a fundacja nie podejmuje starań o ich pozyskanie. Niezależnie od tego, w ocenie referendarza, Fundacja nie wykazała w sposób dostateczny i nie budzący wątpliwości swojej sytuacji materialnej, majątkowej i finansowej, w szczególności uchylając się od przedłożenia wyciągów z konta bankowego, odmawiając przedstawienia wykazu swoich wydatków i pełnych źródeł finansowania (w tym także kwot darowizn). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji.