II SA/Gd 68/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska, Sędziowie Sędzia NSA Jan Jędrkowiak (spr.),, Asesor WSA Katarzyna Krzysztofowicz, Protokolant Agnieszka Dobroń, , po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2006r. na rozprawie sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie nabycia udziałów w prawie własności nieruchomości gruntowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 17 czerwca 2004 r., nr [...]. M. C. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 grudnia 2004 r. Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 17 czerwca 2004 r. o odmowie nabycia udziałów w prawie własności nieruchomości gruntowej położonej w S. przy ul. A. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m. kw. objętej księgą wieczystą KW nr [...]. Utrzymaną w mocy decyzją organ I instancji odmówił nabycia przez J. i B. S., Z. i G. S., oraz M. C. udziałów w prawie własności w/w nieruchomości. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. l ust. l i 2 ustawy z dnia 26.07.2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie tej ustawy (24 października 2001 r.) użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja o nabyciu prawa własności nieruchomości stała się ostateczna. Prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. l. Organ wskazał, że jak wynika z treści przepisów nabycie własności nieruchomości przysługuje tylko tym osobom fizycznym, którym zarówno w dniu 26 maja 1990 r. jak i w dniu 24 października 2001 r. przysługiwało prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oraz następcom prawnym tych osób. Obie przesłanki dotyczące czasu trwania użytkowania wieczystego, muszą być spełnione łącznie. Oznacza to, iż z uprawnienia przewidzianego tą ustawą do nabycia prawa własności użytkowanej wieczyście nieruchomości korzystają osoby fizyczne pod warunkiem, iż w dniu 26 maja 1990 r. były użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi i są nimi w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 24 października 2001 r. Zdaniem organu musi być przy tym zachowana tożsamość tych osób, to znaczy ta sama osoba uzyskała najpóźniej w dniu 26 maja 1990 r. status użytkownika wieczystego lub współużytkownika wieczystego i ta sama osoba jest nim nadal w dniu 24 października 2001 r. Prawo to przysługuje następcom prawnym tych osób, tzn. osób, które były użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi zarówno w dniu 26 maja 1990r. jak i w dniu 24 października 2001 r. Organ podkreślił, że z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że M. C. jest właścicielem lokalu nr [...] i współużytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości w udziale 2/5, przy czym użytkowanie wieczyste nabywał kolejno: w dniu 12 marca 1984r. wraz z matką E. C. i siostrą G. C.-H. jako następcy prawni zmarłego H. C.; w dniu 20 lipca 1992r. wraz z siostrą G. C. jako następcy prawni zmarłej E. C. oraz w dniu 11 sierpnia 1993r. użytkowanie wieczyste całego udziału (2/5 nieruchomości) w wyniku umowy zamiany zawartej z siostrą G. C. Właścicielami lokalu nr [...] oraz użytkownikami wieczystymi udziału 1/5 części przedmiotowego gruntu są od 27 stycznia 1977r. J. i B. S. Właścicielami lokalu nr [...] i użytkownikami wieczystymi udziału 1/5 części gruntu są: Z. S. od 27 stycznia 1977r. oraz G. S., jako następca prawny F. S., od 17 września 1998r. Właścicielem lokalu nr l i użytkownikiem wieczystym udziału 1/5 części gruntu jest od l marca 1994r. J. S., który złożył odrębny wniosek o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności na podstawie przepisów ustawy z dnia 4 września 1997r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności. W ocenie organu z przedstawionych wyżej ustaleń wynika, że przesłanki do nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomość w stosownym udziale z pewnością nie spełnia G. S.; był wprawdzie współużytkownikiem wieczystym nieruchomości w dniu 24 października 2001r., nie był jednakże współużytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990r., a tylko łączne spełnienie obu przesłanek dot. daty nabycia użytkowania wieczystego przez tę samą osobę uprawnia do ubiegania się o powyższe. Nie jest też następcą prawnym osoby fizycznej, która spełniałaby obie te przesłanki, ponieważ F. S. poprzedni współwłaściciel lokalu nr [...] oraz współużytkownik wieczysty udziału 1/5 nieruchomości w dniu 24 października 2001r. nie był już współużytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości, zaś prawo nabycia własności nieruchomości posiadają następcy prawni tylko tych osób, które spełniają obie przesłanki jednocześnie. Zdaniem organu skoro jeden ze współużytkowników wieczystych nie spełnia przesłanek do nabycia prawa własności nieruchomości, to pozostałym współużytkownikom wieczystym to prawo również nie może być przyznane. Organ poinformował również, że niezależnie czy M. C. spełnia przesłanki do nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomości w przysługującym mu udziale, jak chce skarżący czy też nie, jak orzekł organ, współużytkownicy wieczyści nieruchomości nie mogą nabyć prawa własności wskazanej wyżej nieruchomości, albowiem G. S. nie spełnia tej przesłanki. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący przyznając okoliczność, że jeden z współużytkowników wieczystych nieruchomości tj. G. S. nie spełniał przesłanek zawartych w ustawie z dnia 26 lipca 2001 r. do nieodpłatnego nabycia własności, zarzucił, że organ II instancji wbrew temu o co wnosił w odwołaniu, nie wskazał w zaskarżonej decyzji, że on jako współużytkownik wieczysty nieruchomości gruntowej przy ul. A. [...], takie warunki spełniał. W odpowiedzi na skargę wnosząc o jej oddalenie Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu skargi stwierdziło, że rozpoznawało sprawę "jako całość przyjęło, że skoro jeden z współużytkowników wieczystych nie spełnia, na gruncie powołanej wyżej ustawy, przesłanek do nabycia prawa własności to również pozostali nie mogą z tego prawa skorzystać. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W czasie wydawania opisanych wyżej decyzji kwestie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności regulował art. 1 wskazany w ich podstawie prawnej ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności o treści następującej: 1. Osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3, stała się ostateczna. 2. Prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1. 3. Decyzję o nabyciu prawa własności nieruchomości wydaje starosta - w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa, lub wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub marszałek województwa - w odniesieniu do nieruchomości będącej własnością jednostki samorządu terytorialnego. 4. Ostateczna decyzja, o której mowa w ust. 3, stanowi podstawę wpisu do księgi wieczystej. 5. Opłaty sądowe z tytułu założenia i wpisu do księgi wieczystej prawa własności nieruchomości nabytych na podstawie decyzji, o której mowa w ust. 3, pokrywa Skarb Państwa. 6. Koszty pomiarów oraz opracowań geodezyjnych i kartograficznych związanych z postępowaniem w sprawie wydania decyzji, o której mowa w ust. 3, pokrywa Skarb Państwa. 7. Minister właściwy do spraw Skarbu Państwa w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw administracji publicznej, w drodze rozporządzenia, określi szczegółowy tryb wydawania decyzji, o których mowa w ust. 3 Z przytoczonej wyżej normy prawnej wynika, że w dacie wydania decyzji zarówno przez organ pierwszej jak i drugiej instancji nie było podstaw prawnych do nieodpłatnego przekształcenia dotychczasowego prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Było to konsekwencją zmiany wprowadzonej do ustawy w dniu 16 lipca 2003 r. – art. 15 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego ( Dz. U. Nr 64, poz. 592). Przepis art.1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r., po dokonanej poprawce, miał przytoczone wyżej brzmienie, w którym ustawodawca pominął słowo "nieodpłatnie". Z przepisu tego wynika, że uprawnienie do przekształcenia dotychczasowego prawa użytkowania wieczystego w prawo własności dotyczy również osób fizycznych będącymi następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1 (art.1 ust. 2). Nie kwestionowaną w sprawie okolicznością jest, że skarżący był współużytkownikiem wieczystym opisanej na wstępie nieruchomości w okresie od 26 maja 1990 r. do 24 października 2001 r., zmieniała się jedynie wielkość udziału, który posiadał.. Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko zajęte przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu w decyzji z dnia 20 maja 2003 r. (OSS 2003/4/88), zgodnie z którym nie można przyjąć takiej interpretacji art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r., która dawałaby podstawę do stwierdzenia, że zamiarem ustawodawcy było wyłączenie z kręgu podmiotów uprawnionych do przekształcenia takich osób, które w okresie między dniem 26 maja 1990 r. a dniem 24 października 2001 r. zmieniły wielkość swojego udziału w prawie użytkowania wieczystego na skutek różnych zdarzeń, takich jak dziedziczenie lub rozporządzenie dokonane pomiędzy współuprawnionymi. Użycie przez ustawodawcę spójnika "oraz" w treści art. 1 ust. 1 powołanej ustawy, skłoniło orzekające organy do przyjęcia stanowiska (prezentowanego również w doktrynie prawniczej (por. K. Kaszubowski – glosa do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 grudnia 2004 r. – LEX Nr 48366), że uprawnioną do nabycia prawa własności we wskazanym wyżej trybie, będzie tylko ta osoba, której przysługiwało prawo użytkowania wieczystego we wskazanym wyżej przedziale czasowym. Jakkolwiek literalna wykładnia może wskazywać na takie rozumienie omawianego przepisu, to jednak Sąd orzekający w niniejszej sprawie skłania się do takiej interpretacji powołanego przepisu, jaką przyjął i szczegółowo uzasadnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie II SA/Gd 1491/03. W uzasadnieniu powołanego wyroku Sąd stwierdza, że uprawniona jest każda wykładnia (nie tylko językowa) zmierzająca do wyjaśnienia sensu przepisu. Sąd stosujący prawo musi rozstrzygać na podstawie norm obowiązujących w każdej prawidłowo wniesionej sprawie. Po dokonaniu analizy przepisów ustaw regulujących przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, począwszy od ustawy z dnia 4 września 1997r., Sąd stanął na stanowisku, że istota sprawy nie leży w tym, że użytkownikiem wieczystym jest określona osoba, ale w tym ażeby osoba fizyczna (a nie inny podmiot) była użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990 i w dniu 24 października 2001 r. Zdaniem Sądu, brak jest racjonalnych przesłanek, zgodnie z którymi należałoby przyjąć, że następcy prawni osoby fizycznej, którzy wstąpili w stosunek prawny czy to w drodze sukcesji generalnej czy singularnej po użytkowniku wieczystym, ale w okresie pomiędzy 26 maja 1990 r. a 24 października 2001 r. nie mogli korzystać z przekształcenia. Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art.145 § 1 pkt 1 w związku z art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr153, poz. 1270 ze zm.) – uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W dalszym postępowaniu w niniejszej sprawie organy administracji będą zobowiązane do uwzględnienia nowego stanu prawnego, będącego konsekwencją wejścia w życie w dniu 13 października 2005 r. ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, a w szczególności art. 8 tej ustawy. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.