II SA/Gd 681/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Fundacji w S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji dotyczącej zatwierdzenia programu gospodarki odpadami postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 20 grudnia 2012 r. Fundacja złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazane zostało, iż Fundacja działa w interesie publicznym, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie otrzymuje dotacji od organów administracji, bowiem występuje przeciwko łamaniu prawa przez te organy. Według oświadczenia Fundacja w ostatnim roku obrotowym 2012 uzyskała stratę w wysokości 5967,96 zł, podobnie w roku 2011. Z uwagi na fakt, że zawarte w tymże wniosku oświadczenia skarżącej okazały się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem z dnia 19 marca 2013 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez dostarczenie konkretnych dokumentów i złożenie stosownych oświadczeń, m.in. wskazania wydatków Fundacji i źródeł ich finansowania, przedłożenia aktualnego statutu Fundacji, określenia czy kwota będąca stratą została spłacona, wskazania jakie starania czyni Fundacja w celu pozyskania źródeł finansowania jej działalności. . W odpowiedzi skarżąca nadesłała pismo podając, że Fundacja nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje żadnych korzyści ani dochodów z nieruchomości, ponieważ zostały one zniszczone przez przestępstwa budowlane w S. i K. przez prywatne firmy. Fundacja w konsekwencji utraciła możliwość czerpania korzyści z otrzymanych dla potrzeb statutowych zabytkowych nieruchomości. Koszty działania Fundacji sprowadzają się do kosztów telefonów i przejazdów, które członkowie zarządu pokrywają z własnych emerytur. Fundacja nie otrzymuje dotacji od organów administracji, gdyż występuje przeciwko łamaniu prawa przez te organy. Strata w działalności została wyrównana z prywatnych źródeł (emerytury). Starań o pozyskanie źródeł Fundacja nie czyni, zaś statut nie zmienił treści, jak oświadczyła prezes Fundacji. Zdaniem wnioskodawczyni notoryczne odmawianie przez tutejszy sąd przyznania prawa pomocy blokuje fundacji możliwość dochodzenia jej praw, walki o ochronę posiadanych nieruchomości zabytkowych i jest niesprawiedliwe. Rozpatrując przedmiotowy wniosek zważono, co następuje: Osoby prawne i pozostałe jednostki organizacyjne podobnie jak osoby fizyczne mogą ubiegać się prawo pomocy. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) bądź w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, ze nie ma żadnych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania(art. 246 § 2 pkt 1ustawy). Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko zupełny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Obejmuje zatem osoby lub podmioty, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację faktyczną bądź prawną przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Z oświadczeń strony skarżącej wynika, że z powodu braku jakichkolwiek przychodów Fundacja nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mimo tak przedstawionej sytuacji materialnej w sprawie - od 2004r. od daty założenia Fundacji przez jej obecnego prezesa Fundacja ta funkcjonuje, nie wynika, aby posiadała jakiegokolwiek zaległości w opłatach. Co prawda prezes Fundacji nie wskazała miesięcznych czy rocznych kosztów utrzymania Fundacji, jednak wedle oświadczenia wnioskodawcy – środki te w całości pochodzą ze środków prywatnych jej prezesa i dwóch pozostałych członków zarządu, którzy nadto z tego samego źródła finansują wszelkie koszty działania Fundacji. W ocenie referendarza sądowego kwoty uzyskiwane przez Fundację od jej prezesa i członków zarządu winno się traktować jako środki uzyskiwane ze źródeł przewidzianych w jej statucie w pkt 1 (darowizny) lub 2 (świadczenia od sponsorów). Tym samym w argumentacji przedstawionej dla poparcia rozpoznawanego wniosku stwierdzić należy rozbieżność wykluczającą możliwość stwierdzenia braku dostatecznych środków na poniesienie przez Fundację pełnych kosztów postępowania. Fundacja korzysta bowiem z zadeklarowanego, ale i realnego, wsparcia finansowego, pozwalającego na prowadzenie działalności, dla której została powołana. W konsekwencji referendarz sądowy uznał, że dzięki kwotom uzyskiwanym w wyżej wskazany sposób wnioskująca fundacja jest w stanie zdobyć dostateczne środki na poniesienie w sprawie pełnych kosztów postępowania. Oznacza to, że w ustalonym w sprawie stanie faktycznym nie może być mowy o spełnieniu przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, warunkującym uwzględnienie rozpoznawanego wniosku. Należy zauważyć, że w przypadku osób prawnych - wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zasadnicze znaczenie ma fakt, iż sprawa ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna - z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, budżet ten, a w konsekwencji całe społeczeństwo miałoby kredytować działania skarżącej, związane z dochodzeniem przed sądami określonych roszczeń, czy też – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, kwestionujące na drodze sądowej rozstrzygnięcie organu administracji. W ocenie Sądu brak wystarczających dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez skarżącą przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, w sytuacji, gdy skarżąca nie zgromadziła dostatecznych środków na ten cel. W świetle powyższych przepisów fundacje muszą mieć świadomość, iż przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinny się liczyć z obowiązkiem ponoszenia kosztów i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Mając na uwadze treść zacytowanego art. 3 ustawy o fundacjach stwierdzić należy, iż Fundator zobligowany jest do zapewnienia składników majątkowych, pozwalających realizować cele fundacji. Fundacja nie można przerzucać kosztów swej działalności na koszt Skarbu Państwa, czyli wszystkich podatników. Nadmienić należy, iż w razie wyczerpania środków finansowych i majątku fundacji, fundacja podlega likwidacji w sposób wskazanych w statucie (art. 15 ust. 1 ustawy o fundacjach). Natomiast cel, w jakim fundacja działa, nie może stanowić samoistnego uzasadnienia dla udzielenia prawa pomocy, gdyż instytucja zwolnienia z kosztów czy ustanowienia pełnomocnika na koszt Skarbu Państwa nie pełni roli dotacji celowej na działanie fundacji. Gdyby tak miało być ustawodawca dałby temu wyraz w przepisach. Poczucie "blokowania" dostępu do sądu nie może odnieść skutku w postaci pozytywnego rozpoznania wniosku, gdyż przesłanki do przyznania prawa pomocy opierają się o status materialny podmiotu zwracającego się z takim wnioskiem, zaś fundacja posiada do dyspozycji znaczny majątek, który mogłaby wykorzystać jako źródło pozyskania dochodów na rzecz realizacji celów statutowych. W ocenie referendarza nieruchomość w Sopocie z pewnością mogłaby przynosić dochody choćby z uwagi na atrakcyjną lokalizację. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania prawa pomocy