II SA/Gd 69/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Antończyk po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 16 grudnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić M.P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od koszów sądowych. M. P. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, mając na utrzymaniu dwoje dzieci. Małżonkowie utrzymują się z dochodu z tytułu umowy o pracę skarżącego w wysokości 6 830 zł miesięcznie. Żona wnioskodawcy nie osiąga dochodów, gdyż po powrocie z urlopu wychowawczego straciła pracę. Obecnie złożyła wniosek o zarejestrowanie jej jako osoby bezrobotnej. Wnioskodawca oświadczył, że posiada majątek w postaci dwóch mieszkań o powierzchni 66 m2 oraz 46 m2 – w jednym sam zamieszkuje z rodziną, w drugim zaś – jego matka, której pomaga również finansowo. Ponadto, posiada nieruchomość rolną o powierzchni 1200 m2, zabudowaną obiektem, objętym nakazem rozbiórki. Skarżący jest właścicielem samochodu osobowego [...], rocznik 2006. W postanowieniu z dnia 28 stycznia 2010 r. referendarz sądowy WSA odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uznając że nie wykazał on, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Przedstawione bowiem przez niego okoliczności dotyczące dochodów w jego gospodarstwie domowym, a także posiadanego majątku wskazują, że miesięczny dochód rodziny wnioskodawcy kształtuje się na poziomie ponad 6 000 zł. Poza tym, posiada on majątek w postaci dwóch mieszkań, nieruchomości rolnej zabudowanej obiektem budowlanym oraz samochodu. Zarówno zatem osiągane dochody jak i posiadany majątek nie uzasadniają, w ocenie referendarza, twierdzenia o niemożności poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W ocenie referendarza, sytuacja majątkowa wnioskodawcy jest dobra i jest ona w stanie, choćby z bieżących dochodów, ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie. W sprzeciwie od powyższego rozstrzygnięcia skarżący zakwestionował stanowisko referendarza, zwłaszcza przyjęcie, że koszty postępowania mają charakter daniny publicznej. Zdaniem skarżącego, nie mają one charakteru fiskalnego, nie mają też żadnego związku z wartością obiektu objętego nakazem rozbiórki. Ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy nie powinna skupiać się na posiadanym majątku, gdyż nie można wymagać, by osoba pozbawiała się mieszkań, czy samochodu w celu opłacenia kosztów sądowych. W ocenie wnoszącego sprzeciw, gdy dochody nie przystają do posiadanego majątku, istnieje podstawa do wezwania o dodatkowe dokumenty źródłowe w trybie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uwzględniając fakt, że wniesiony sprzeciw nie podlegał odrzuceniu, zgodnie z dyspozycją art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), postanowienie, od którego wniesiono sprzeciw utraciło moc, a sprawa podlegała ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3 art. 245 tejże ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy). Wskazane przepisy stanowią wyjątek od zasady, wynikającej z treści art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą na stronie ciąży obowiązek pokrycia kosztów postępowania wywołanych jej udziałem w sprawie. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Z przedłożonego oświadczenia majątkowego oraz załączonych do niego dokumentów źródłowych nie wynika, aby sytuacja majątkowa skarżącego uniemożliwiała mu samodzielne finansowanie prowadzonego postępowania sądowego. Wnioskodawca ma stałe źródło utrzymania (stosunek pracy) i osiąga z tego tytułu regularne, miesięczne dochody w łącznej kwocie prawie 7 000 zł. Dodatkowo, skarżący posiada majątek w postaci dwóch mieszkań, nieruchomości rolnej oraz samochodu. Wskazać należy, że przedstawione okoliczności wskazują, że zarówno dochody rodziny wnioskodawcy nie są niskie, jak i stan jego majątku. Dochody, które osiąga wnioskodawca są w takiej wysokości, że niewątpliwie jest on w stanie, choćby przez czas szukania pracy przez jego żonę, zapewnić utrzymanie jej i dzieciom i bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny, wygospodarować środki na koszty sądowe w niniejszej sprawie. W takiej sytuacji, w ocenie Sądu, brak jest podstaw, by wzywać wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów źródłowych i złożenia dodatkowych wyjaśnień, bo nie zachodzą przesłanki z art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w szczególności wątpliwości co do sytuacji zarobkowej i dochodowej wnioskodawcy. Chybione jest stanowisko pełnomocnika skarżącego, zarówno w kwestii charakteru kosztów sądowych, jak i problemu oceny stanu majątku z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy. Z istoty instytucji prawa pomocy wynika jej wyjątkowość. Celem ustanowienia tej instytucji jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może ona mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo naszego kraju, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica). Wskazać też należy, wbrew argumentom pełnomocnika skarżącego, że dochody gospodarstwa domowego wnioskodawcy są jedynie jednym z elementów, które składają się na obraz sytuacji majątkowej osób starających się o przyznanie prawa pomocy. Równie istotne znaczenie ma majątek tych osób i ich oszczędności. W ocenie Sądu, nie można aprobować dążenia strony do finansowania swoich spraw sądowych ze środków budżetu państwa w sytuacji, gdy dysponuje ona majątkiem, z którego można czerpać pożytki (np.: wynająć mieszkanie), a nawet go spieniężyć. Jeśli wnioskodawca nie chce sprzedawać mieszkania, czy samochodu, to może zaciągnąć pożyczkę, na którą – niewątpliwie – znajdzie zabezpieczenie w posiadanym przez siebie majątku. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.