II SA/Gd 698/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. N. na decyzję Wojewody z dnia 2 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenie projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: odmówić przyznania skarżącemu P. N. prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. P. N. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, mając na utrzymaniu troje dzieci. Źródłem dochodów rodziny są dochody małżonków z tytułu umów o pracę w wysokości 6 487,92 zł netto miesięcznie - wnioskodawcy oraz w kwocie 2.084,56 zł miesięcznie netto – jego żony. Oceniając stan swego majątku wnioskodawca podał, że jest właścicielem mieszkania o powierzchni 120 m2. Ponadto, uzasadniając swój wniosek wnioskodawca wskazał na niskie zarobki rodziny, konieczność utrzymania całej rodziny, koszty leczenia córki na przewlekłą chorobę oraz opłaty za media – na poziomie około 2.170 zł miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że jest pracownikiem naukowym zatrudnionym na uczelni państwowej, co ogranicza jego możliwości dodatkowego zarobkowania. Z kolei jego żona jest nauczycielem mianowanym, zatrudnionym w szkole prywatnej na niepełnym etacie. Wnioskodawca na żądanie referendarza nadesłał dokumenty źródłowe, w tym zaświadczenia o zarobkach swoich i żony, wyciągi z osobistego konta bankowego, zaświadczenie z Poradni Rejonowej w S., potwierdzające fakt pozostawania jego córki pod opieka lekarską oraz kserokopię legitymacji studenckiej jednej z córek. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 18 października 2013 r., na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. P. N. wniósł sprzeciw, wskazując, że niewłaściwie oceniono jego sytuację finansową. Podanie w dowolnym momencie wysokości dochodów z trzech poprzednich miesięcy powoduje, że podstawą badania jest losowość. W przypadku wniosku z 20 września 2013 r. wskazana wysokość dochodów była znacznie wyższa, niż dochody osiągane obecnie i w przewidywalnej przyszłości. Skarżący podał, że obecnie pracuje na jednym etacie, a jego miesięczne wynagrodzenie wynosi 3.500 zł netto. W efekcie dochód osiągany przez rodzinę będzie wahał się w granicach między 5.500 zł a 6.000 zł. Dochody te trudno określić jako wysokie, tym bardziej, że jak wynika z danych Głównego Urzędu Statystycznego i badań Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych - we wrześniu 2012 r., minimum socjalne w przeliczeniu na osobę w pięcioosobowych gospodarstwach domowych wynosiło 815,06 zł. W rodzinie skarżącego kwota ta wynosi 1.110 zł, jest zatem wyższa od minimum o 300 zł, co oznacza, że dochody rodziny nie są wysokie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w związku z wniesieniem sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 25 marca 2013 r. traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie podmiotom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, w odniesieniu do osób fizycznych przyznanie prawa pomocy powinno mieć zastosowanie tylko wobec tych osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd, z jednej strony bierze pod uwagę aktualną sytuację materialną wnioskodawcy, a z drugiej wysokość kosztów postępowania jakie wnioskodawca zobowiązany jest ponieść. W niniejszej sprawie skarżący domaga się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym. Ustalony w sprawie wpis sądowy wynosi 500 zł. Zatem rzeczą skarżącego jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Na skarżącym spoczywał zatem ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W rozpatrywanej sprawie, pomijając nawet fakt, że z przedstawionej dokumentacji wynika wysokość dochodów w okresie poprzedzającym złożenie wniosku wyższa od deklarowanych, stwierdzić należy brak podstaw do zwolnienia od obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Przytaczane przez wnioskodawcę okoliczności dotyczące statystycznego, a co za tym idzie błędnego podejścia do oceny jego sytuacji majątkowej, nie mogą przemawiać za udzieleniem prawa pomocy. Z jednej bowiem strony, o czym była już mowa, ciężar dowodowy w sprawie udzielenia prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy, z drugiej natomiast ocena uszczerbku koniecznego utrzymania własnego i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. musi opierać się na wymiernych przesłankach. Stąd konieczność ustalenia kwoty dochodów wnioskodawcy i prowadzonego przez niego gospodarstwa domowego oraz innych znamion sytuacji majątkowej, mających z istoty charakter wymierny. Sąd zbadał przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, w tym dotyczące wydatków ponoszonych w związku z leczeniem dziecka oraz dotyczące dochodów – nie tylko za ostatnie 3 miesiące, również za ubiegły rok (zeznanie podatkowe PIT 37). Z tego ostatniego dokumentu wynika, że dochód obojga małżonków wynosił na koniec 2012 r. kwotę ok. 140 000 zł. Natomiast według oświadczenia miesięczny dochód rodziny przekracza obecnie kwotę 8 500 zł. Odliczając nawet niezbędne koszty utrzymania podane przez wnioskodawcę w kwocie 2 700 zł strona dysponuje środkami wystarczającymi na poniesienie kosztów sadowych w niniejszej sprawie. Tym samym opierając się na zawartych w przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentach sąd stwierdził, że wydatek związany z koniecznością poniesienia kosztów niniejszego postępowania nie spowoduje uszczerbku koniecznego utrzymania jego oraz rodziny. Ustalenia sądu potwierdza poniekąd uzasadnienie sprzeciwu, gdzie wnioskodawca stwierdził, że średni miesięczny dochód na członka jego rodziny jest o 300 zł wyższy od minimum socjalnego w przeliczeniu na członka rodziny pięcioosobowej. Sąd podziela stanowisko, że kwoty te trudno uznać za "znaczne", jednak zwolnienie od kosztów sądowych powinno dotyczyć tylko takiej sytuacji, której znamiona wskazują na ubóstwo, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca. Nawet ocena wysokości bieżących dochodów i wydatków wnioskodawcy i jego rodziny nie pozwala na uwzględnienie przedmiotowego wniosku. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł jak w sentencji