II SA/Gd 704/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 31 października 2016 r., Nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania J. S. prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. J. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym częściowe zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z dochodu z gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,02 ha w kwocie – według oświadczenia - 100 zł miesięcznie netto. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawca posiada majątek w postaci: - gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,02 ha na dwóch działkach o szacunkowej wartości 50 000 zł, obsianych lucerną oraz zbożem jarym, - 25 % udziałów we własności działki o powierzchni 0,5448 ha, zabudowanej budynkami gospodarczymi o powierzchni 151 m2 oraz o powierzchni 58 m2, stanowiących ruinę, o szacunkowej wartości około 80 000 zł, - oszczędności w kwocie 42 357 zł, - samochodu osobowego marki Skoda Octavia 1,9 tdi, rok produkcji 1998. Wnioskodawca oświadczył, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim, przewlekle chorym na łuszczycę, alergię, kamienie nerkowe i skrzywienie kręgosłupa. Od maja 2016 r. jest rolnikiem, a wcześniej był bezrobotny i korzystał z pomocy społecznej. Nie posiada własnego domu, lecz jest tylko współwłaścicielem 25 % udziałów w ww. domu, w stosunku do którego toczy się postępowanie o podział majątku spadkowego. Wnioskodawca zaznaczył, że w toku tego postępowania przed sądem powszechnym uzyskał prawo pomocy przez zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Podkreślił, że obecnie nie może korzystać z pomocy społecznej, gdyż jest właścicielem gospodarstwa rolnego, które jednak nie generuje dochodów pozwalających na utrzymanie się. Swoje miesięczne wydatki (gaz, opał, prąd, leki, woda, wywóz śmieci, media, składka KRUS, OC auta) wnioskodawca oszacował na kwotę około 550 zł. Oszczędności, które wnioskodawca obecnie posiada na koncie – w kwocie 42 357 zł – pochodzą ze sprzedaży spadku po rodzicach, a przeznaczone są na bieżące wydatki związane z opłatami i wyżywieniem, a także na spłatę udziałów rodzeństwa w prawie własności działki z domem o powierzchni 0,1971 ha (w wysokości 75 %), której wartość wnioskodawca wycenił na około 80000 zł. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – tekst jedn., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (§ 2 art. 245 tejże ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 cytowanej ustawy). Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wskazany wyżej przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. ustanawia zatem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 p.p.s.a. Jednocześnie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, wyrażającej się w udowodnieniu przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. w analizowanym przypadku - że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, czy oszczędności rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np.: jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżąca zobowiązana jest do uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi. Powyższe oznacza, że sytuację wnioskodawcy należy ocenić całościowo, nie tylko przez pryzmat uzyskiwanych co miesiąc dochodów. Równie istotnym elementem tej oceny, jak wskazano powyżej, jest majątek, w tym oszczędności. Należy przy tym podkreślić, że z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, zasadą jest, by w pierwszej kolejności poszukiwać źródeł finansowania swoich spraw sądowych z własnego majątku i dochodów. Analiza sytuacji majątkowej wnioskodawcy wskazuje zaś, że w dacie złożenia niniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy może on uzyskać źródło finansowania swojej sprawy administracyjnej z własnych środków – choćby oszczędności, które wedle jego oświadczenia wynoszą około 42 000 zł. Należy jednocześnie podkreślić, że sąd (referendarz) nie jest związany oświadczeniem wnioskodawcy co do źródła przeznaczenia, czy sposobu wydatkowania posiadanych oszczędności. Skoro w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca dysponuje kwotą oszczędności, którą może przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie, to brak jest w takiej sytuacji podstaw ku temu, by dawać priorytet hipotetycznym, nie potwierdzonym wydatkom na wskazany cel (spłata zobowiązań spadkowych) przed realnym zobowiązaniem każdego skarżącego w zakresie pokrycia kosztów postępowania, wywołanych zainicjowanym przez siebie postępowaniem sądowym. W niniejszej sprawie, jak wskazano powyżej, na obecnym etapie koszty sądowe wyczerpują się w kwocie wpisu sądowego, który wynosi 500 zł, a jednocześnie znajduje pokrycie w majątku wnioskodawcy. Powyższe zaś wyklucza możliwość uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy i uznania, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania, co ma odniesienie również do kosztów ustanowienia pełnomocnika procesowego z wyboru. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.