II SA/Gd 714/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 marca 2002 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 22 lutego 2002 r. nr [...]. Kierownik Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia 22 lutego 2002r. nr [...], powołując się na przepisy art. 27 u. 1, 2,3 i art. 43 u. 1 oraz art. 46 ust. 5 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. (t.j. D.U. 64/1998 poz. 414 z późno zmianami)), zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej z 1990r., odmówił B. R. przyznania świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego. Decyzja ta stała się ostateczna wskutek utrzymania jej w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 29 marca 2002r. nr [...]. Organy pomocy społecznej obu instancji wskazały w uzasadnieniach swych rozstrzygnięć, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek przyznania zasiłku stałego określonych w art. 27 ustawy o pomocy społecznej, gdyż opiekuje się swym niepełnosprawnym bratem, a nie dzieckiem, a jedynie opieka nad dzieckiem uprawniałaby ją do uzyskania prawa do zasiłku stałego. Skargę na decyzję organu odwoławczego wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. R., podnosząc, że jej brat został całkowicie ubezwłasnowolniony i skarżącą ustanowiono jego opiekunem prawnym. Od 1997r. skarżąca i jej brat są sierotami i od tamtego czasu pełni ona dla brata także rolę matki. Odmowa przyznania zasiłku stałego spowodowała, że skarżąca i jej brat znaleźli się w niedostatku. Z akt administracyjnych dołączonych do akt sprawy wynika, że brat skarżącej T. R. urodził się w 1976r. i został uznany za niezdolnego do samodzielnej egzystencji z powodu zespołu Downa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2005 r. wydanym w niniejszej sprawie Sąd przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne, czy przepisy art. 27 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (D. U. 64/98 poz. 414 z późn. zm.) są zgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim uniemożliwiają nabycie prawa do zasiłku stałego osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki o jakiem mowa wart. 27 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym, pełnoletnim członkiem rodziny, wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny? Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05 (Dz.U.z 2006r. nr 209, poz. 1550) stwierdził, że art. 27 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414z późn. zmianami) w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do zasiłku stałego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga jest zasadna albowiem w będącej przedmiotem zaskarżenia sprawie nastąpiło naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji sąd uwzględnił treść przywołanego powyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzającego niezgodność z przepisami Konstytucji RP przepisów stanowiących prawną podstawę zaskarżonej decyzji w zakresie w jakim wykluczyły one możliwość uzyskania przez skarżącą prawa do zasiłku stałego. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonym w przepisach właściwych dla danego postępowania. Art. 145a §1 k.p.a. stanowi zaś, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Ponieważ stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, to należy przyjąć zasadę, że sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego wynikającej z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji (podobnie NSA w wyrokach z dnia 2 września 1999r., IV SA 1360/97 oraz z 25 października 1999r., II SA 1294/99). Przyjmuje się przy tym, że podstawa wznowienia określona w art. 145a k.p.a. jest podstawą uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny także wtedy, gdy wyrok Trybunału zapadł po podjęciu zaskarżonej decyzji (tak J. Zimmermann w glosie do wyroku NSA z dnia 6 stycznia 1999 r. III SA 4728/97, opublikowanej w OSP zeszyt nr 1 z 2000, poz. 16). Teza powyższa zachowuje aktualność w obowiązującym stanie prawnym. Skoro zatem podstawą do wydania zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie był między innymi przepis, którego niekonstytucyjność w części istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy została stwierdzona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, to uznać należało, że zachodzą podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie i zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (D.U. 2004 Nr 64 poz. 693 z późn. zm.), uchylającej z dniem 1 maja 2004r. ustawę o pomocy społecznej z 1990r. stanowi, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się jej przepisy. Wskazać należy w tym miejscu organom prowadzącym postępowanie, że w orzecznictwie przyjmuje się, że przepis ten trzeba wykładać w ten sposób, że sprawy zakończone w jego rozumieniu to także sprawy, w których decyzja wydana przed dniem 1 maja 2004 r. została po dniu 30 kwietnia 2004 r. uchylona przez sąd administracyjny. W konsekwencji, do takich spraw (w oparciu o wykładnię a contrario przepisu art. 150 ustawy o pomocy społecznej z 2004r. ) stosuje się przepisy ustawy o pomocy społecznej z 1990r. W uzasadnieniu wyroku z dnia 25 maja 2005r. w sprawie II SA/Gd 747/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że odmienna wykładnia art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - zakładająca, że sprawa niezakończona to też sprawa, w której decyzja wydana przed dniem 1 maja 2004 r. została uchylona przez sąd administracyjny pod rządami ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, prowadziłaby do wyników trudnych do zaakceptowania z punktu widzenia wartości konstytucyjnych, w szczególności z punktu widzenia zasady równości (art. 32 Konstytucji). W przypadku bowiem, gdyby określone świadczenie przestało istnieć pod rządami nowych przepisów, lub zaostrzono by kryteria jego przyznawania, adresat wadliwej decyzji odmawiającej przyznania świadczenia wydanej przed dniem 1 maja 2004 r. i następnie uchylonej przez sąd administracyjny pod rządami ustawy o pomocy społecznej z 2004 r. byłby w gorszej sytuacji od osób, które, tak jak on spełniały przed dniem 1 maja 2004 r. przesłanki nabycia świadczenia, lecz różniły się od niego jedynie tym, że w stosunku do nich podjęto decyzję niewadliwą. Pogorszenie sytuacji obywatela nastąpiłoby zatem z powodu naruszenia prawa przez organ administracji publicznej. Sąd w omawianym orzeczeniu wskazał, że wykładnia przepisu art. 150 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. musi prowadzić do tego, by osoby spełniający przesłanki do nabycia świadczenia były równo traktowane, a można to osiągnąć tylko przyjmując, iż po uchyleniu przez sąd administracyjny po dniu 30 kwietnia 2004 r. decyzji wydanej przed 1 maja 2004 r. organ administracji będzie sprawę rozpoznawał według przepisów obowiązujących przed dniem 1 maja 2004 r. - przy przyjęciu ograniczenia czasowego przysługiwania świadczenia za okres do 1 maja 2004r. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji zobowiązane będą zatem rozstrzygnąć wniosek skarżącej o przyznanie prawa do zasiłku stałego za okres do dnia 30 kwietnia 2004r. w oparciu o przepisy art. 27 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej w brzmieniu ukształtowanym wskutek wejścia w życie przywołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz ustalić, czy po wejściu w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (D.U. Nr 228 poz. 2255 z późn. zmianami), czyli od dnia 1 maja 2004r. nabyła ona prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów tej ustawy. W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Wobec tego, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego (art. 119 pkt 1 i art. 120 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem, zdaniem Sądu, obligatoryjne tylko wówczas, gdy zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania. Decyzja o odmowie przyznania prawa do zasiłku stałego nie nadaje się zaś do wykonania. Wobec tego zbędnym było orzekanie w trybie 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.