II SA/Gd 714/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Mariola Jaroszewska, Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Diana Wojtowicz, po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2015 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi E. P. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 8 września 2014 r., nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego E. P. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia 8 września 2014 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 Kpa oraz art. 1 - 4 i art. 22 § 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2012 r. poz. 400) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 14 lipca 2014 r. o odmowie przyznania skarżącemu E. P. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że stosownie do brzmienia art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, tj. okoliczności i faktów warunkujących przyznanie uprawnień, orzeka Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Zgodnie z art. 6 kpa organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a więc wszelkie podejmowane przez nie decyzje muszą znaleźć oparcie w treści przepisów bezwzględnie obowiązujących (w niniejszej sprawie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego). Ten akt prawny w przepisach art. 1- 4 enumeratywnie wylicza tytuły, które mogą być uznane za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną oraz kategorie represji uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich. Ubiegając się o przyznanie uprawnień E. P. podniósł, że powinien otrzymać uprawnienia kombatanckie z tytułu pobytu w areszcie (komendzie MO) w T. w 1957 r., pracy wykonywanej w kopalni węgla kamiennego B. w okresie od 04.1958 r. do 01.1959 r., odbywania kary w areszcie śledczym w S. w okresie od 09.1961 r. do 12.1961 r., zwolnienia z pracy w 1970 roku oraz pobytu w szpitalu w okresie od stycznia do lutego 1981 roku po pobiciu przez funkcjonariusza MO. Nie przesądzając czy opisane przez wnioskodawcę zdarzenia miały miejsce, organ stwierdził, że nie są one represją lub działalnością w rozumieniu przepisów ustawy i nie stanowią podstawy do przyznania stronie uprawnień określonych w powołanej wyżej ustawie. Organ wydający decyzję nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń odnośnie tego jakie tytuły uprawniają do przyznania uprawnień przewidzianych w ustawie. Uregulowanie ustawowe wyklucza możliwość dowolnego interpretowania przepisów ustawy. Organ jest bowiem związany brzmieniem przepisów ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W sprawie wnioskodawcy nie znajduje także zastosowania art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach (pismo strony z dnia 26.05.2014 r.), który stanowi, że represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski (...) w latach 1944-1956 bez wyroku – za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Z wyjaśnień zawartych w piśmie z dnia 03.09.2014 r. wynika bowiem, że pobyt w areszcie miał mieć miejsce w 1957 roku, a zatem już po ramach czasowych zakreślonych w cytowanym wyżej przepisie. Skargę na powyższą decyzję wniósł E. P., domagając się jej uchylenia. Skarżący stwierdził, że w pismach kierowanych do organu szczegółowo przedstawił swoją działalność, w szczególności zaś wskazywał, że przebywał w areszcie 1956 r. w T.. skarżący stwierdził, że z jego wyjaśnień wynika, że pobyt w areszcie miał miejsce w roku 1956 a w decyzji z dnia z dnia 8 września 2014r. organ odniósł się jedynie do roku 1957. W ocenie skarżącego znajduje zatem zastosowanie art.4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, który stanowi, że represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, że w toku postępowania skarżący powoływał się jedynie na rok 1957. Z wyjaśnień zawartych w piśmie z dnia 03.09.2014 r. wynika bowiem, że pobyt w areszcie miał mieć miejsce w 1957 roku a zatem już po ramach czasowych zakreślonych w cytowanym wyżej przepisie. Nadto organ stwierdził, że już we wniosku z dnia 05.02.2014 r. skarżący wskazywał na rok 1957 jako rok osadzenia w areszcie. Ponadto pismem z dnia 25.08.2014 r. organ zwrócił się z prośbą do wnioskodawcy o sprecyzowanie dokładnych dat pobytu w areszcie oraz nadesłanie dokumentów potwierdzających ww. okoliczność. W odpowiedzi strona wskazała wyraźnie, że był to rok 1957, lecz nie pamięta dokładnych dat oraz nie posiada żadnych materiałów dowodowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż rozpatrujący sprawę organ administracji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Postępowanie w przedmiocie uprawnień kombatanckich prowadzone na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. nr 142 z 1997 r., poz. 950, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o kombatantach, jest postępowaniem administracyjnym, w którym stosuje się wszystkie unormowania dotyczące zasad i sposobu prowadzenia dowodowego wynikające z kodeksu postępowania administracyjnego. I tak organ prowadzący postępowanie administracyjne, zarówno w pierwszej, jak i w drugiej instancji, obowiązany jest przestrzegać zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 Kpa. Oznacza to, że powinien on podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zgodnie bowiem z art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują z urzędu lub na wniosek stron wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 Kpa). Organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 Kpa). Ponadto stosownie do art. 80 Kpa organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów (art. 81 Kpa). Przepis art. 80 Kpa wyraża równocześnie zasadę prawdy obiektywnej jak też zasadę swobodnej oceny dowodów. Organ prowadzący postępowanie musi zatem dążyć do ustalenia prawdy materialnej i według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenić wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych (por. Kpa z komentarzem. B.Adamiak, J. Borkowski, Warszawa 1996. s.378). Z przedstawionych wyżej przepisów postępowania wynika, że obowiązek dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla danej sprawy okoliczności faktycznych spoczywa na organie administracji. Prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego będzie możliwe tylko wówczas, gdy zostaną wszechstronnie wyjaśnione wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, a stronie zostanie zapewniony czynny udział w każdej fazie postępowania. Nadto stosownie do art. 107 § 3 Kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Dodać nadto trzeba, że na gruncie Kpa obowiązek uzasadniania decyzji powiązany jest z zasadą przekonywania (art. 11 Kpa) oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 Kpa). Uzasadnienie decyzji winno też spełniać rolę edukacyjną w stosunku do adresatów decyzji oraz innych podmiotów, a także powinno umożliwiać kontrolę poprawności decyzji, w tym również przez Sąd, który - sprawując kontrolę w oparciu o powołane na wstępie przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - nie zastępuje organu w podaniu motywów uzasadnienia decyzji o oznaczonej treści. W ocenie Sądu przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ uchybił obowiązkom, wynikającym z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 Kpa, a także art. 107 § 3 Kpa. Uszło bowiem uwadze organu, że w toku postępowania skarżący jednak wskazywał, że jego pobyt w areszcie miał miejsce w 1956 r. I tak, już w piśmie z dnia 26 maja 2014 r. skarżący wskazał, że w myśl art.4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, przebywał w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość (k. 50 akt administracyjnych). W złożonym w toku ponownego rozpatrywania sprawy kwestionariuszu (k.77 akt administracyjnych) oraz wniosku o przyznanie uprawnień (k. 80) skarżący wskazał, że w 1956 roku przebywał w Areszcie Śledczym w T.. W piśmie z dnia 25 sierpnia 2014 r. organ wezwał skarżącego do wyjaśnienia kiedy przebywał w areszcie. Skarżący w odpowiedzi na to pismo wskazał, że w 1957 nie przebywał w areszcie (k. 89 ), zaś w dołączonym do tego pisma kolejnym wniosku (k. 86) ponownie wskazał na rok 1956. W zaskarżonej decyzji organ stwierdził natomiast, że pobyt w areszcie w 1957 r. nie stanowi represji uzasadniającej przyznanie uprawnień kombatanckich, nie rozważono natomiast okoliczności dotyczących represji, jakim poddawany był skarżący w 1956 r., w kontekście przepisów ustawy o kombatantach. Uszło również uwadze organu, że stosownie do treści art. 8 ust. 2 pkt 2 okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4, w przypadku osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski potwierdza na wniosek osoby zainteresowanej Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z uwagi na uwzględnienie skargi sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez organ, który winien uwzględnić powyższe uwagi przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ administracji powinien więc przeprowadzić postępowanie wyjaśniające zgodnie z przepisami art. 7 i art. 77 Kpa. Poczynionym ustaleniom i wyciągniętym z nich wnioskom organ winien dać wyraz w uzasadnieniu faktycznym i prawnym sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 Kpa Wobec uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania, przyjmując stosownie do treści art. 205 § 1 tej ustawy, że na koszty te składa się uiszczony przez skarżącego wpis sądowy.