II SA/Gd 717/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sedzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w Gdańsku w dniu 21 października 2008 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 października 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia 15 maja 2006 r., Nr [...], 2. określa, że decyzje wymienione w punkcie pierwszym wyroku nie mogą być wykonane. Kierownik Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej , działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy , decyzją z dnia 15 maja 2006 r. Nr [...], wskazując jako podstawę prawną art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 20 lit. b, art. 20 ust. 3 i art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, z późn. zm.), odmówił J. L., stanowiącemu wraz z żoną L. L. rodzinę zastępczą dla małoletniej A. L., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności. Organ pierwszej instancji uzasadnił odmowę faktem, iż małoletnia A. została umieszczona w rodzinie zastępczej sprawowanej przez wnioskodawcę i jego żonę. Ustalono również, że J. L. do dnia 30 kwietnia 2004 r. otrzymywał zasiłek stały na podstawie przepisów uchylonej ustawy o pomocy społecznej. Ponadto w poprzednim okresie zasiłkowym - od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. -otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad małoletnią A. na podstawie przepisu przejściowego - art. 58 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rozpatrując odwołanie J. L. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 27 października 2006 r., podjętą na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu pomocy społecznej pierwszej instancji. SKO podzieliło stanowisko zajęte przez ten organ, że wnioskodawcy nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, bez względu na to, czy w poprzednim okresie świadczenie takie było pobierane, skoro małoletnia A. L. umieszczona została w rodzinie zastępczej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. L. wskazał, że od 1998 r. na podstawie postanowienia sądu rejonowego, wraz z małżonką, stanowią rodzinę zastępczą dla trojga małoletnich dzieci, w tym dziecka niepełnosprawnego. Od dnia 1 lipca 2000 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem otrzymywał zasiłek stały, nazwany później świadczeniem pielęgnacyjnym. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna niepełnosprawnego dziecka narusza w ocenie skarżącego art. 23 § 2 Konwencji o prawach dziecka. Ustawa o świadczeniach rodzinnych dawała możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tym opiekunom, którzy do dnia 1 września 2005 r. ukończyli 50 rok życia, lecz warunku tego skarżący nie spełnia. Powyższe okoliczności oraz fakt, że rodzice naturalni otrzymują świadczenie, a zastępczy są pozbawieni tego prawa, jest sprzeczne jego zdaniem z Konstytucją RP oraz Konwencją o prawach dziecka. Z niespornych okoliczności sprawy wynika również, że skarżący J. L. wraz z żoną L. są rodziną zastępczą spokrewnioną. Troje małoletnich dzieci, w tym niepełnosprawna od urodzenia na skutek dziecięcego porażenia mózgowego A., zostały umieszczone w rodzinie zastępczej na podstawie postanowień Sądu Rejonowego Wydziału Rodzinnego . Małżonkowie L. są dziadkami małoletnich umieszczonych w rodzinie zastępczej. Matce dzieci ograniczono władzę rodzicielską. Przy rozpatrywaniu przedmiotowej skargi Sąd orzekający w sprawie powziął wątpliwość co do zgodności przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięć przez oba organy z Konstytucją RP, w związku z czym postanowieniem z dnia 21 marca 2007 r. sygn. akt II SA/Gd 729/06 na podstawie art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.) oraz art. 193 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu następujące pytanie prawne: czy art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, od którego odprowadza się składkę na ubezpieczenie społeczne osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy nad innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla którego stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę te obciążą obowiązek alimentacyjny, jest zgodny z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 20 i art. 23 Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych z dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r., Nr 120, poz. 526, ze zm.), oraz art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.) jest zgodny z art. 2 i art. 18 Konstytucji RP. Jednocześnie Sąd zawiesił niniejsze postępowanie, na mocy art. 124 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), do czasu udzielenia przez Trybunał Konstytucyjny odpowiedzi na przedstawione pytanie. Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07, opubl. w Dzienniku Ustaw Nr 138, poz. 875, orzeczono, iż art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 i Nr 222, poz. 1630, z 2007 r. Nr 64, poz. 427, Nr 105, poz. 720, Nr 109, poz. 747, Nr 192, poz. 1378 i Nr 200, poz. 1446 oraz z 2008 r. Nr 70, poz. 416) w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla którego stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 20 i art. 23 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11). W punkcie drugim wyroku TK orzeczono, że art. 58 ust. 1 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po dniu 31 sierpnia 2005 r. osobie ustanowionej rodziną zastępczą spokrewnioną i otrzymującą do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. powołanej w punkcie 1 zasiłek stały, jest niezgodny z art. 2 i art. 18 Konstytucji. Postanowieniem z dnia 24 września 2008 r. Sąd podjął postępowanie i na mocy art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) skierował sprawę do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jako zasadna podlegała uwzględnieniu, lecz z przyczyn innych niż w niej podniesione. Oceniając zaskarżoną decyzję pod kątem jej legalności, stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd uznał, że narusza ona prawo. Przy rozpoznaniu skargi Sąd miał również na względzie treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, według którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podkreślić należy, iż niekwestionowane przez strony a zarazem ocenione przez Sąd jako prawidłowe były przytoczone wyżej ustalenia co do sytuacji skarżącego J. L., stanowiącego wraz z małżonką L. rodzinę zastępczą spokrewnioną dla trojga małoletnich dzieci, w tym dziecka niepełnosprawnego A. L.. Od dnia 1 lipca 2000 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem skarżący otrzymywał zasiłek stały, nazwany później przez ustawodawcę świadczeniem pielęgnacyjnym. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) w art. 17 ust. 1 w brzmieniu obowiązującym z daty podjęcia zaskarżonej decyzji stanowi co następuje: świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie zaś z ust. 5 pkt 2 lit. b wymienionego wyżej przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej. Omawiany przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w ust. 1 i 5 został zmieniony przez art. 27 pkt 13 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005r. Nr 86 poz. 732), z mocą obowiązującą od dnia 1 września 2005 r. Nowela nie zawierała przepisów przejściowych. Natomiast art. 58 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że osoba otrzymująca zasiłek stały na podstawie przepisów o pomocy społecznej do dnia wejścia w życie ustawy w związku z pielęgnacją dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776, z późn. zm.), nabywa prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17, do dnia 31 sierpnia 2005 r., jeżeli spełnia warunki określone w dotychczasowych przepisach. Na skutek przytoczonego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07 odpadły materialnoprawne podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącego, oparte na art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b oraz art. 58 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Wobec orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności wskazanych przepisów z Konstytucją RP, zaistniała w niniejszej sprawie przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego. Stosownie do treści z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Z kolei przepis art. 145a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Ponieważ stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, przyjąć należy, że sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego wynikającej z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 1999r., sygn. akt IV SA 1360/97 oraz z dnia 25 października 1999r., sygn. akt II SA 1294/99). Przyjmuje się także, że podstawa wznowienia określona w art. 145a kpa jest podstawą uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny także wtedy, gdy wyrok Trybunału zapadł po podjęciu zaskarżonej decyzji (por. J. Zimmermann w glosie do wyroku NSA z dnia 6 stycznia 1999r., sygn. akt III SA 4728/97, publ. w OSP z 2000 r., nr 1, poz. 16). Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie przytoczone stanowisko zachowuje aktualność w obowiązującym stanie prawnym. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Uwzględnienie skargi powoduje, że sprawa świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności, małoletnią A. L. będzie ponownie rozpatrzona. Organ administracji ponownie rozpatrując tą sprawę uwzględni zmianę stanu prawnego, wynikającą z przytoczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07, który wszedł w życie z dniem 31 lipca 2008 r. (Dz. U. Nr 138, poz. 875). Organ, na tle okoliczności niniejszej sprawy i dokonując stosownych ustaleń, oceni skutki stwierdzenia niekonstytucyjności norm wyrażonych w przepisach art. 17 ust. 1 i ust. 5 lit. b oraz art. 58 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, konfrontując je z innymi przesłankami nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji były wydane z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, na mocy art. 119 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym, stosownie do treści art. 120 tej ustawy, na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego. Na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane.