II SA/Gd 718/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Asesor sądowy WSA Jakub Chojnacki Protokolant Specjalista Kinga Czernis po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2026 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi R. D. i O. D. na czynność Ośrodka Adopcyjnego Fundacji "Dla Rodziny" w Gdańsku z dnia 22 lipca 2025 r. nr 10/25 w przedmiocie kwalifikacji kandydatów do przysposobienia dziecka oddala skargę. R. D. i O. D. zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku akt Ośrodka Adopcyjnego Fundacji "Dla Rodziny" w Gdańsku w przedmiocie kwalifikacji kandydatów do przysposobienia dziecka. Zaskarżony akt został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: W dniu 7 listopada 2023 r. R. D. i O. D. (dalej jako: "skarżący", "kandydaci") zgłosili się do Ośrodka Adopcyjnego Fundacji "Dla Rodziny" w Gdańsku (dalej jako: "OAF", "Ośrodek") z kompletem dokumentów niezbędnych do wszczęcia procedury kwalifikacyjnej na kandydatów do przysposobienia dziecka. Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego w dniu 6 maja 2024 r., a także badań psychologiczno-pedagogicznych, w dniu 30 października 2024 r. wydano pozytywną ocenę wstępną. Skarżący zostali następnie zakwalifikowani do szkolenia dla kandydatów na rodziców adopcyjnych, które ukończyli w dniu 25 marca 2025 r. Decyzją Komisji Kwalifikacyjnej ds. kwalifikacji kandydatów do przysposobienia dziecka (dalej jako: "Komisja Kwalifikacyjna") z dnia 8 kwietnia 2025 r. skarżący uzyskali kwalifikację pozytywną do przysposobienia dwójki dzieci w wieku przedszkolnym. W dniu 20 maja 2025 r. zespół Ośrodka dokonał doboru rodziny skarżących do małoletniego rodzeństwa - dwóch chłopców w wieku 3 i 4 lat. W dniu 10 czerwca 2025 r. odbyło się spotkanie informacyjne, którego celem było przedstawienie kandydatom dokumentacji dzieci oraz ich charakterystyki. Podczas spotkania, w toku dokonywania prezentacji jednego z braci, kandydatka poprosiła o przerwanie przekazywania informacji i oświadczyła, że rezygnuje z możliwości poznania opinii o drugim dziecku. Poinformowała, że nie jest gotowa ponosić trudu wychowywania dwóch chłopców, ponieważ jej mąż jest zbyt spokojny, aby sobie poradzić z ich wychowywaniem, a zatem nie otrzymałaby od niego odpowiedniego wsparcia. Towarzyszyły temu objawy silnego napięcia emocjonalnego. W dniu 16 lipca 2025 r. odbyło się dodatkowe badanie psychologiczno-pedagogiczne, które miało na celu ocenę gotowości skarżących do podjęcia rodzicielstwa adopcyjnego. W jego toku potwierdzono występowanie u kandydatki silnego lęku przed trudnościami, które mogą się pojawiać w zachowaniach dzieci, które doświadczyły traumy (typowymi dla dzieci adopcyjnych) oraz brak gotowości do pracy nad tym problemem, pomimo zalecenia podjęcia przez nią psychoterapii. W konsekwencji Komisja Kwalifikacyjna w dniu 22 lipca 2025 r. wydała opinię kwalifikacyjną negatywną uznając, że na dzień wydania przedmiotowej opinii kandydaci nie spełniają oczekiwań stawianych przed przyszłymi rodzicami adopcyjnymi. Zdaniem organu skorzystanie przez kandydatkę z długoterminowej psychoterapii, pozwoliłaby jej zrozumieć i opanować lęk przed trudnościami związanymi z adopcją, co może w przyszłości umożliwić stronom ponowne podjęcie współpracy z Ośrodkiem Adopcyjnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący, reprezentowani przez pełnomocnika zawodowego, zarzucili zaskarżonemu aktowi naruszenie prawa materialnego, tj. art. 172a ust. 1 i 5 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r., poz. 49; dalej jako: "u.w.r.s.p.z.") poprzez wydanie zaskarżonej opinii niespełniającej wymogów wskazanych w powyższych przepisach. Zdaniem skarżących opinia nie odpowiada okolicznościom faktycznym, albowiem kandydaci posiadali pozytywną opinię psychologiczną, a podstawy do wydania opinii negatywnej są nieuzasadnione i nieudowodnione. W opinii określono, że skarżąca powinna poddać się psychoterapii lęku przed adopcją, który u niej nie występuje. Nie uzasadniono także w sposób wyczerpujący przyczyny diametralnej zmiany opinii z pozytywnej na negatywną. Skarżący zarzucili ponadto naruszenie prawa materialnego, tj. art. 156 ust. 1 pkt 6 i 7 oraz pkt 9 u.w.r.s.p.z. poprzez nienależytą realizacją zadań ośrodka adopcyjnego oraz wydanie negatywnej opinii w przedmiocie kwalifikacji przez skarżących do przysposobienia dziecka, w sytuacji gdy opinia psychologiczna sporządzona na potrzeby wydania przez Ośrodek Adopcyjny Fundacja "Dla Rodziny" opinii z dnia 8 kwietnia 2025 r. nie zawierała zastrzeżeń do kandydatów, co skutkowało wydaniem pozytywnej opinii kwalifikacyjnej o kandydatach do przysposobienia dziecka, zaś wydanie zaskarżonej opinii nie było poprzedzone ponownym badaniem psychologicznym kandydatów. Wskazali także na naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.; dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 197g u.w.r.s.p.z. poprzez brak wszechstronnego wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego oraz jego dowolną ocenę i poczynienie ustaleń sprzecznych ze stanem faktycznym, albowiem Ośrodek nie przeprowadził ponownych badań psychologicznych, które stwierdziłyby występowanie u skarżącej lęku przed adopcją, okoliczności te przyjął w sposób arbitralny, zaś gdy skarżąca poinformowała, że skorzystała z konsultacji z niezależnym psychologiem, Ośrodek uniemożliwił jej przedłożenie stosownego zaświadczenia wydając już nazajutrz negatywną opinię. W konkluzjach skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego aktu i zasądzenie kosztów postępowania, a ponadto o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z: zaświadczenia z dnia 19 lipca 2025 r. wystawionego przez dr M. G., na okoliczność braku występowania u skarżącej lęku przed adopcją i braku konieczności podjęcia psychoterapii lęku; zrzutów ekranu z przedstawieniem propozycji adopcji dzieci z opisem odpowiadającym tym dzieciom, których propozycję przedstawiono skarżącym na okoliczność trudności Ośrodka w znalezieniu rodziców adopcyjnych dla dzieci i braku wskazania, że starszy z braci posiada stwierdzone spektrum autyzmu; wiadomości mailowej skarżącej z dnia 21 lipca 2025 r. do Ośrodka Adopcyjnego Fundacja "Dla Rodziny" na okoliczność poinformowania Ośrodka przez skarżącą, że przedstawi zaświadczenie o braku lęku przed adopcją i braku konieczności poddania się psychoterapii lęku; opinii kwalifikacyjnej o kandydatach do przysposobienia dziecka z dnia 8 kwietnia 2024 r. na okoliczności jej treści, przeprowadzonych wówczas badań, testów i ich wyników, stwierdzenia wysokich i bardzo wysokich kompetencji rodzicielskich u skarżących oraz opinii kwalifikacyjnej do przysposobienia dziecka z dnia 22 lipca 2024 r. na okoliczność braku należytego uzasadnienia opinii i jej wadliwości. W odpowiedzi na skargę Ośrodek wniósł o jej oddalenie. Uzasadniając swoje stanowisko organ wyjaśnił, że wbrew stanowisku skarżących kwestionowane rozstrzygnięcie nie narusza prawa materialnego. Jego podstawą była negatywna ocena aktualnej gotowości i predyspozycji do przysposobienia dziecka, dokonana w toku dalszej pracy z kandydatami. Zmiana kwalifikacji nastąpiła w wyniku przeprowadzonych badań psychologiczno – pedagogicznych przeprowadzonych w dniach 10 czerwca 2025 r. (spotkanie informacyjne) oraz 16 lipca 2025 r. (dodatkowe badanie psychologiczno – pedagogiczne) oraz ujawnionych faktów. OAF wyjaśnił jednocześnie, że zaproponował skarżącym podjęcie psychoterapii, jednak propozycja została odrzucona. Jednocześnie organ zauważył, że wbrew stanowisku skarżących opinia kwalifikacyjna z dnia 8 kwietnia 2025 r. zawierała zastrzeżenia wobec kandydatów. Specjaliści zwrócili w niej bowiem uwagę na tendencję skarżącej do idealizowania własnej osoby i własnych osiągnięć oraz silną potrzebę bycia postrzeganą jako osoba sprawcza i dobrze radząca sobie w życiu, a także na uzyskany przez nią bardzo wysoki wynik w skali aprobaty społecznej, który oznacza, że istnieje u niej skłonność do prezentowania siebie w lepszym świetle niż w rzeczywistości. Pracownicy organu przyjęli jednak zapewnienia skarżącej, że ma świadomość tych mechanizmów i potrafi je kontrolować. Dodatkowo organ wyjaśnił, że w świetle ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oceny funkcjonowania kandydatów na rodziców adopcyjnych dokonuje wyłącznie ośrodek adopcyjny, a nie zewnętrzny niezależny psycholog. Organ nie miał zatem obowiązku uwzględnić opinii niezależnego psychologa przy podejmowaniu decyzji o kwalifikacji skarżących. Zbieżność daty wydania opinii i otrzymania informacji o chęci przedłożenia opinii niezależnego psychologa jest, zdaniem organu, przypadkowa. Za nieznajdujący potwierdzenia w materiale dowodowym uznał jednocześnie organ zarzut braku badania psychologicznego przed wydaniem opinii negatywnej. Badania zostały przeprowadzone zarówno w dniu 10 czerwca 2025 r., jak i 16 lipca 2025 r. Organ podkreślił, że ustawa nie wymaga każdorazowego powtarzania testów psychologicznych; badanie psychologiczne może polegać na wywiadzie, obserwacji i analizie zachowania prowadzonej przez psychologa ośrodka. Końcowo organ zwrócił uwagę, że sformułowania zawarte w skardze potwierdzają obserwowaną tendencję do katastrofizacji oraz zniekształceń poznawczych polegających na przecenianiu negatywnych cech i minimalizowaniu pozytywnych aspektów. Takie zniekształcenia poznawcze są, zdaniem organu, typowe dla osoby będącej pod wpływem silnego lęku. Decyzja o zmianie opinii na negatywną została podjęta w trosce o dobro dziecka. Obserwacje psychologów i pedagogów wskazywały, że istnieje realne ryzyko odrzucenia dziecka przez kandydatkę, a tym samym zagrożenie dla stabilności przyszłej rodziny adopcyjnej. W takiej sytuacji organ miał nie tylko prawo, ale i obowiązek działania w interesie dziecka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r., poz. 143) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako: "P.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., Sąd uchyla ten akt albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stosuje się odpowiednio. W sprawach skarg na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, sąd może w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikające z przepisów prawa (art. 146 P.p.s.a.). Podstawą prawną umożliwiającą zaskarżenie czynności, będącej przedmiotem skargi, jest art. 172 ust. 11 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r., poz. 49 ze zm.; dalej jako: "u.w.r." lub "ustawa"). Jak wynika tego przepisu negatywna ocena kandydata do przysposobienia dziecka jest zaskarżana na podstawie cytowanego wyżej art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Zgodnie z art. 172a ust. 1 u.w.r. po ukończeniu przez kandydata do przysposobienia dziecka szkolenia, o którym mowa w art. 172 ust. 1 ustawy, ośrodek adopcyjny na podstawie zgromadzonej w toku postępowania dokumentacji sporządza opinię kwalifikacyjną, zawierającą w szczególności informacje dotyczące: 1) spełnienia przez kandydata do przysposobienia dziecka wymagań niezbędnych do przysposobienia dziecka; 2) posiadania przez kandydata kwalifikacji osobistych pozwalających na należyte wywiązywanie się z obowiązków przysposabiającego; 3) oceny motywacji i oczekiwań kandydata do przysposobienia dziecka; 4) sytuacji materialnej i mieszkaniowej kandydata do przysposobienia dziecka; 5) niekaralności kandydata do przysposobienia dziecka; 6) stanu zdrowia kandydata do przysposobienia dziecka. W przypadku wydania pozytywnej opinii kwalifikacyjnej opinia ta jest ważna przez okres 36 miesięcy, licząc od dnia jej sporządzenia, chyba że w tym okresie ośrodek adopcyjny wyda negatywną opinię kwalifikacyjną (art. 172 ust. 3 u.w.r.). W przypadku wydania negatywnej opinii kwalifikacyjnej opinia ta zawiera szczegółowe uzasadnienie przyczyn wydania negatywnej opinii i ewentualne wskazanie obszarów wymagających poprawy, z jednoczesnym pouczeniem strony o przysługującym prawie wniesienia do sądu administracyjnego skargi na zasadach i w trybie określonych dla aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 172a ust. 5 u.w.r.). Oceniając w oparciu o kryterium legalności podjętą w sprawie czynność o negatywnej wstępnej ocenie R. i O. D. (dalej też jako: "Kandydaci") do przysposobienia dziecka, Sąd w składzie orzekającym uznał, że nie została ona podjęta z naruszeniem wskazanych przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu jest zasadność wydania przez Komisję Kwalifikacyjną Ośrodka Adopcyjnego Fundacji "Dla Rodziny" (dalej jako: "OAF") drugiej, negatywnej kwalifikacji oraz pominięcie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów. W nadesłanych aktach sprawy znajduje się "Opinia kwalifikacyjna o kandydatach do przysposobienia dziecka" dotycząca R. i O. D. sporządzona z dnia 8 kwietnia 2025 r. (dalej jako "Opinia z 8 kwietnia 2025"), z której wynika, że Komisja Kwalifikacyjna Ośrodka Adopcyjnego Fundacji "Dla Rodziny" pozytywnie zakwalifikowała ich jako kandydatów do przysposobienia dziecka. W następstwie kolejnych czynności (spotkania informacyjnego z 10 czerwca 2025 r. oraz dodatkowego badania psychologiczno -pedagogicznego z 16 lipca 2025 r.) została sporządzona druga "Opinia kwalifikacyjna o kandydatach do przysposobienia dziecka" tym razem negatywna (dalej jako: "Opinia z 22 lipca 2025 r."). Z art. 172a ust. 3 w zw. z ust. 5 u.w.r. wynika, że jest możliwe wydanie, w okresie ważności pozytywnej opinii kwalifikacyjnej, kolejnej opinii, tym razem negatywnej opinii kwalifikacyjnej. Ustawa nie określa przesłanek od spełnienia których uwarunkowane jest wydanie kolejnej opinii. W orzecznictwie sądowym przyjęto, że opinia kwalifikacyjna nie jest decyzją administracyjną, ani postanowieniem wydawanym w jakiejkolwiek procedurze regulowanej prawem administracyjnym, ale aktem, który stwierdza jedynie stan wiedzy o pewnej sytuacji, a mianowicie o predyspozycji osób podejmujących się roli rodziców adopcyjnych (por. wyrok WSA w Poznaniu z 27 września 2023 r., sygn. akt II SA/Po 434/23, Lex nr 3617725). Podzielając powyższy pogląd należy przyjąć, że podstawę do wydania negatywnej opinii kwalifikacyjnej w trakcie obowiązywania opinii pozytywnej stanowi istotna zmiana oceny okoliczności faktycznych w zakresie predyspozycji do pełnienia roli rodziców adopcyjnych. Taka sytuacja w ocenie organu wydającego opinię kwalifikacyjną miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Jak wskazano w Opinii z 22 lipca 2025 r. w trakcie spotkania z dziećmi R. D. poprosiła o przerwanie przekazywania informacji i zrezygnowała z możliwości poznania opinii o drugim dziecku. Oświadczyła też, że nie jest gotowa ponosić trudu wychowania dwóch chłopców ponieważ nie otrzymałaby od męża wystarczającego wsparcia. W ocenie pracowników OAF zachowanie kandydatki oraz siła jej reakcji wskazywały na bardzo silny lęk. W trakcie spotkania z pracownikami OAF w dniu 16 lipca 2025 r. omówiono z Kandydatami spostrzeżenia pracowników Ośrodka dotyczące ujawnionego lęku i wyjaśniono, że wszystkie zgłaszane do adopcji dzieci przeszły w swoim życiu traumę. W uzasadnieniu opinii wskazano także, że negowanie doświadczenia lęku przez Kandydatkę wskazuje na nieświadome stosowanie przez nią silnych mechanizmów obronnych, które nie pozwalają jej go dostrzec. Taki lęk w połączeniu z idealizacją własnej osoby, którą zaobserwowano w toku badań psychologicznych przeprowadzonym w Ośrodku (Opinia z 8 kwietnia 2025 r.) mogą przyczynić się do odrzucenia dziecka adopcyjnego, szukania w nim winy w przypadku niepowodzeń wychowawczych oraz braku gotowości do szukania pomocy. Zestawienie reakcji Kandydatki (silny lęk przed trudnościami, wątpliwości co do wsparcia ze strony męża w procesie wychowawczym) stanowiły podstawę do zmiany opinii kwalifikacyjnej. W Opinii z 22 lipca 2025 r. wskazano także, że skorzystanie przez R. D. z długoterminowej psychoterapii, która pozwoliłaby jej zrozumieć i opracować lek przed trudnościami związanymi z adopcją. W ocenie Sądu OAF nie naruszył prawa wydając negatywną opinię kwalifikacyjną. W jej treści wyjaśniono z jakich powodów doszło do zmiany Opinii z 8 kwietnia 2025 r. Nowe, ujawnione w takcie postępowania okoliczności poszerzyły stan wiedzy pracowników OAF o predyspozycjach osób podejmujących się roli rodziców adopcyjnych. Wcześniejsze ustalenia oparte o twierdzenia Kandydatów zostały zweryfikowane poprzez odniesienie się do konkretnych zachowań, reakcji na informacje dotyczące dzieci zgłoszonych do adopcji. Ocena ta nie ma charakteru dowolnego i znajduje oparcie w ustalonym stanie faktycznym. Skarżona czynność podjęta została przez Komisję Kwalifikacyjną ds. kwalifikacji kandydatów do przysposobienia dziecka. W składzie tej Komisji znaleźli się pedagodzy oraz psycholog i wszystkie te osoby uczestniczyły w Komisji Kwalifikacyjnej, która wydała wcześniejszą, pozytywną opinię kwalifikacyjną. Osoby te legitymują się fachową wiedzą z psychologii i pedagogiki. Niezależnie od charakteru stosunku prawnego łączącego te osoby z OAF działały one w jego imieniu. Tego typu podmiot, stosownie do art. 154 ust. 1 u.w.r., jest podmiotem upoważnionym do prowadzenia procedur przysposobienia oraz przygotowania kandydatów do przysposobienia dziecka. Jest zatem szczególną, wyspecjalizowaną jednostką organizacyjną organu administracji do prowadzenia tego rodzaju działań. Z tego też względu do skutecznego zakwestionowania prawidłowości sporządzenia opinii kwalifikacyjnej nie może prowadzić jedynie polemika skarżącej ze stanowiskiem w niej zaprezentowanym, czy zaświadczenie osoby legitymującej się takimi samymi kwalifikacjami zawodowymi negujące dokonane ustalenia. Należy mieć na uwadze, że opinia kwalifikacyjna, o której mowa w art. 172a ust. 3 i ust. 5 u.w.r. jest rodzajem opinii biegłego, sporządzanej przez upoważniony do tego podmiot. W judykaturze wskazuje się, że prawidłowo sporządzona opinia (biegłego) ze swej istoty powinna zawierać uzasadnienie, które pozwoliłoby dokonać analizy logiczności i poprawności wniosków bez wkraczania w sferę wiedzy specjalistycznej i powinno z niej wynikać, czym kierował się specjalista, wskazując określone tezy. W ocenie Sądu Opinia z 22 lipca 2025 r. stanowiąca podstawę kwalifikacji negatywnej wypełnia powyższe wymogi. Z jej treści w sposób jednoznaczny wynikają podstawy zmiany wcześniejszej kwalifikacji. W odniesieniu do zarzutów skargi dotyczących uniemożliwienia przedstawienia zaświadczenia niezależnego psychologa należy podkreślić, że to ośrodek adopcyjny (OAF) jest podmiotem do którego zadań należy przeprowadzanie badań pedagogicznych i psychologicznych kandydatów do przysposobienia dziecka (art. 156 ust. 1 pkt 6 u.w.r.). Taki sposób ukształtowania zadań ośrodka adopcyjnego wskazuje, że wyniki przeprowadzonych w nim badań nie mogą być kwestionowane dokumentami "zewnętrznymi", przedkładanymi po zakończeniu postępowania. Tym bardziej dotyczy to sytuacji, która miała miejsce w niniejszej sprawie, że zaświadczenie miałoby uzasadniać zakwestionowanie wyników dowodu zbliżonego charakterem do opinii biegłego. Nawet gdyby zostało ono przedłożone przed wydaniem opinii kwalifikacyjnej nie mogłoby odnieść zamierzonego skutku. Mając wszystkie powyższe okoliczności na uwadze, na mocy art. 151 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku