II SA/Gd 73/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. S. na uchwałę Rady Miasta z dnia 31 października 2013 r. nr [...] w przedmiocie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. E.S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wynika, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jej utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego szacowany przez wnioskodawczynię na kwotę 666 zł. Wnioskodawczyni oświadczyła ponadto, że posiada 3,24 ha gruntów rolnych. Wskazała, że z uwagi na niskie dochody nie jest w stanie ponieść opłaty od niniejszej skargi. Zarządzeniem z 11 marca 2014 r. zobowiązano skarżącą do przedłożenia dokumentów potwierdzających gdzie zamieszkuje, do kogo należy lokal bądź budynek jaki zajmuje, kto jeszcze w nim mieszka, kto ponosi jego koszty utrzymania, w jakiej wysokości są to koszty. Ponadto o przedłożenie: - wyciągu z posiadanych przez skarżącą rachunków i lokat bankowych - w tym konta i lokat dewizowych - z ostatnich trzech miesięcy z uwzględnieniem aktualnego salda tychże rachunków, bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu; - zaświadczenia z KRUS o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników i bieżącym uiszczaniu składek; - kserokopii nakazu podatkowego dotyczącego posiadanych nieruchomości na rok 2014; - zaświadczenia z urzędu skarbowego, że nie podlega obowiązkowi składania jakichkolwiek zeznań podatkowych za rok 2013; - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącą i jej męża pojazdów mechanicznych (podania marki, roku produkcji, daty zakupu i aktualnej wartości). Nadto zobowiązano skarżącą do wskazania czy korzysta z dopłat bezpośrednich bądź jakichkolwiek innych do posiadanych gruntów rolnych, jakiego rodzaju uprawy prowadzi na posiadanym areale. Skarżąca złożył następnie oświadczenie, z którego wynika, że mieszka wraz z dwoma synami, w budynku gospodarczym, który jest współwłasnością jej oraz byłego męża. Skarżąca oświadczyła, że nie korzysta z dopłat oraz że na posiadanym gruncie uprawia warzywa, a grunt ten wykorzystuje jedynie częściowo. Wskazała ponadto, że posiada samochód osobowy marki [...] wyprodukowany w 2001 r., używany przez syna. Do oświadczenia skarżąca dołączyła: zaświadczenie z KRUS Oddziału Terenowego w G., z którego wynika, że skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, a jej konto wykazuje zadłużenie na 375 zł, zaświadczenie wydane przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G., z którego wynika, że skarżąca w zeznaniu PIT 36 za 2013 r. wykazała dochód w wysokości 2690 zł, kopię decyzji w sprawie podatku rolnego za 2014 r. ustalonego na kwotę 868 zł, wyciągi z rachunków bankowych z Banku Spółdzielczego w Sz. oraz Banku Zachodniego WBK S.A. w W., za ostatnie 3 miesiące. Postanowieniem z 1 kwietnia 2014 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. E. S. wniosła w terminie sprzeciw od orzeczenia referendarza. Skarżąca stwierdziła, że zamieszkuje z synami, jednak prowadzą oni osobne gospodarstwo domowe. Nie otrzymuje także dopłat z działów specjalnych produkcji rolnej. Pieniądze na rachunkach bankowych konieczne są do zakupu środków produkcji i utrzymanie do jesiennych zbiorów, a pochodzą z produkcji rolnej, mającej charakter sezonowy. Stwierdziła ponadto, że nie była wzywana do wykazania wysokości kosztów utrzymania oraz że ponosi wydatki na leczenie, około 200 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w związku z wniesieniem sprzeciwu, postanowienie Referendarza sądowego z dnia 1 kwietnia 2014 r. utraciło moc i wniosek skarżącej podlegał rozpoznaniu na nowo. Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie podmiotom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, w odniesieniu do osób fizycznych przyznanie prawa pomocy powinno mieć zastosowanie tylko wobec tych osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że ciężar wykazania (uprawdopodobnienia) okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie jej tego prawa (R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 794 i podane tam orzeczenia sądów). Badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd, z jednej strony bierze pod uwagę aktualną sytuację materialną wnioskodawcy, a z drugiej wysokość kosztów postępowania jakie wnioskodawca zobowiązany jest ponieść. W niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od ponoszenia kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym. Ustalony w sprawie wpis sądowy wynosi 300 zł. Zatem na skarżącej ciążył obowiązek wykazania własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Stosownie zaś do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. złożone przez skarżącą nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też wnioskodawczyni została zobowiązana do jego uzupełnienia. W zarządzeniu, w którym wezwano skarżącą do uzupełnienia wskazano precyzyjnie, jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii przedstawić. Przepis art. 255 p.p.s.a., który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy trzeba stwierdzić, że ani na podstawie treści wniosku, ani przedstawionych dokumentów nie można w pełni określić sytuacji materialnej skarżącej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy choćby w zakresie częściowym. Skarżąca nie wykazała bowiem, jakie koszty ponosi w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego czy prowadzonego gospodarstwa rolnego. Nie jest jasne w jakich warunkach zamieszkuje, gdyż podała jedynie, że jest to budynek gospodarczy, stanowiący współwłasność z byłym mężem. Nie wiadomo jednak chociażby jaka jest powierzchnia jej mieszkania i jakie koszty jego utrzymania obciążają skarżącą, skoro wraz z nią mieszkają tam dwaj synowie, prowadzący "własne gospodarstwo domowe" oraz dlaczego skarżąca twierdzi, że jest to budynek gospodarczy. Skarżąca nie przedstawiła również żadnych dokumentów, które potwierdzałyby wydatki na leczenie, o których wspomniała w sprzeciwie. W konsekwencji sytuacja finansowa skarżącej związana z kosztami utrzymania pozostaje niewyjaśniona. Dodać należy, że wbrew zawartemu sprzeciwie stwierdzeniu skarżącej, wezwanie do przedłożenia dokumentów źródłowych zawierało zobowiązanie do wykazania ponoszonych kosztów utrzymania. Na tle złożonego oświadczenia i przedstawionych dokumentów niejasne pozostają również dochody skarżącej. Jak wynika bowiem z wyciągu z rachunku z Banku Spółdzielczego w Sz. - Oddział w G., spłaca ona kredyt, na co przeznacza 2000 zł miesięcznie. Jednocześnie we wniosku o przyznanie prawa pomocy wykazuje dochody w wysokości 666 zł miesięcznie i twierdzi, że nie posiada żadnych środków pieniężnych. Dodać przy tym należy, że saldo na rachunku w Banku BZWBK za okres od 1 stycznia 2014 r. do 19 marca 2014 r. przekroczyło 47000 zł. Wątpliwości w tym zakresie uniemożliwiają sądowi uznanie, że skarżąca nie może ponieść ustalonych w niniejszej sprawie kosztów bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Oznacza to, że wnioskodawczyni nie udowodniła spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.