II SA/Gd 730/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 września 2015 r., nr [...] w przedmiocie wykonania urządzeń zapobiegających szkodom postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy przez przyznanie radcy prawnego. W postanowieniu z 27 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zmienił postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2016 r. w ten sposób, że przyznał M. W. prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił ustanowienia radcy prawnego. Postanowienie to wydane zostało w następujących okolicznościach faktycznych: Wnioskiem z 23 lutego 2016 r. M. W. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, skarżąca podała, że posiada mieszkanie o powierzchni 31,7 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 7,51 ha. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, źródłem jej utrzymania jest gospodarstwo rolne, z którego nie osiąga dochodów. Na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych zaciąga pożyczki od osób prywatnych. Przeciwko skarżącej prowadzone są postępowania sądowe oraz egzekucyjne o spłatę zadłużenia, które posiada wobec kilku instytucji. Zdaniem skarżącej, przyczyny dla których ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy są doskonale znane sądowi, zostały szczegółowo opisane i przedstawione we wnioskach o przyznanie prawa pomocy składanych w ciągu ostatnich kilku miesięcy. Zatem ich ponowne przytaczanie, jej zdaniem, jest zbyteczne. Do wniosku skarżąca dołączyła kopie faktury na gaz za okres jednego miesiąca na kwotę 1643,29 zł, fakturę za wodę i ścieki na kwotę 61,43 zł. W toku postępowania o przyznanie prawa pomocy przed sądem skarżąca nadesłała do akt sprawy dokumentację źródłową w postaci: pisma KRUS, z którego wynika, że na dzień 1 lutego 2016 r. jej zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek wynosi 9 342 zł, pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego wskazujące na prowadzone wobec skarżącej postępowania egzekucyjne, wyciągi bankowe, wskazujące na saldo 0 zł na dwóch przedstawionych rachunkach bankowych. Jednocześnie wnioskodawczyni oświadczyła, że zajęcia egzekucyjne na koncie w Banku na dzień 21 kwietnia 2016 r. wynosi 4500,41 zł. Wskazała także, że złożyła wniosek o przyznanie płatności za 2015 r., ale nie został on rozpoznany. Nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, nie ubiegała się o świadczenia z pomocy społecznej, a środki na minimalne utrzymanie uzyskuje od osób prywatnych, zapożyczając się. Cześć zadłużenia pokrywa ze środków z płatności przyznawanych do gospodarstwa rolnego i są to jedyne środki, jakimi wnioskodawczyni dysponuje. W następstwie rozpoznania sprzeciwu sąd stwierdził, że przedstawione okoliczności uzasadniają przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca wykazała bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści złożonego wniosku, oświadczeń i załączonych dokumentów wynika, że skarżąca nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi, które pozwoliłyby jej na uiszczenie kosztów sądowych. Skarżąca posiada przy tym zadłużenia, a z prowadzonego gospodarstwa rolnego nie osiąga dochodów. Dokonując tej oceny Sąd uwzględnił jednocześnie, że wnioskująca jest zobowiązana do uiszczenia wpisów także w innych sprawach, toczących się przed tutejszym Sądem. W ocenie sądu jednak, wnioskująca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania a tym samym, aby istniały podstawy jednocześnie do ustanowienia dla niej radcy prawnego. Sąd miał w tym zakresie na uwadze, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw, przy czym takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz w art. 140 § 1 tej ustawy. Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem. Biorąc pod uwagę powyższe, odmówił uwzględnienia wniosku w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W kolejnym wniosku, złożonym 13 października 2016 r., wnioskodawczyni zwróciła się o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. W jej ocenie, zaistniała w niniejszej sprawie potrzeba profesjonalnej pomocy prawnej w kwestii uzasadnienia zażaleń na postanowienia sądu o odmowie wyłączenia referendarzy i sędziów WSA w Gdańsku, procedujących w bieżących sprawach z wniosków PPF skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy. Odmowne postanowienia sądu i referendarzy, wydawane konsekwentnie od kliku lat, w istocie zamykają wnioskodawczyni prawo do sądu. W złożonym ponownie wniosku na formularzu PPF przedstawiono dokładnie takie same okoliczności, które opisano w postanowieniu sądu z 27 września 2016 r. a więc, że skarżąca posiada mieszkanie o powierzchni 31,7 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 7,51 ha. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, źródłem jej utrzymania jest gospodarstwo rolne, z którego nie osiąga dochodów. Na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych zaciąga pożyczki od osób prywatnych. Przeciwko skarżącej prowadzone są postępowania sądowe oraz egzekucyjne o spłatę zadłużenia, które posiada wobec kilku instytucji. Jednocześnie skarżąca nie przytoczyła żadnych nowych okoliczności, które nie byłyby przedmiotem oceny w postanowieniu z 27 września 2016 r. Należy ponadto zwrócić uwagę na fakt, że postanowienie sądu w przedmiocie prawa pomocy zapadło 27 września 2016 r., a nowy wniosek o przyznanie tego prawa wnioskodawczyni złożyła 13 października 2016 r., a więc w zaledwie dwa tygodnie po rozpoznaniu jej pierwszego wniosku. Z uwagi na sformułowane aktualnie żądanie objęcia wnioskodawczyni prawem pomocy w zakresie całkowitym - pozostała do oceny kwestia ustanowienie na jej rzecz radcy prawnego z urzędu. W konsekwencji, zgłoszony przez wnioskodawczynię wniosek należało rozważyć w kategoriach rozszerzenia żądania, poprzez objęcie prawem pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to konieczność analizy zgłoszonego wniosku z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc oceny czy wnioskodawczyni, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwanej dalej p.p.s.a.) nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania. Jednocześnie, zgłoszone żądanie musi znaleźć uzasadnienie w przesłankach wynikających z art. 165 p.p.s.a., tj. wnioskodawczyni musi przytoczyć nowe okoliczności sprawy, aby spowodować zmianę rozstrzygnięcia zapadłego w następstwie rozpoznania jej pierwotnego wniosku. Zgodnie bowiem z cyt. art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Podkreślić przy tym należy, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania takich nowych okoliczności, które mogą spowodować odmienną ocenę jego sytuacji z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy wymienionych wyżej. Tymczasem, skarżąca żadnych takich okoliczności nie powołała – jej sytuacja osobista, majątkowa i finansowa w żaden sposób nie zmieniła się od czasu rozpatrzenia jej pierwszego wniosku w przedmiocie prawa pomocy. Jednocześnie, należy wskazać wnioskodawczyni, że jedyną przesłanką przyznania prawa pomocy jest niemożność poniesienia kosztów postępowania z uwagi na sytuację materialną. W konsekwencji, konieczność profesjonalnego przygotowania uzasadnień w sprawie odmowy wyłączenia sądu, czy referendarzy nie może skutkować uwzględnieniem wniosku skarżącej, gdyż nie stanowi przedmiotu oceny jako przesłanka przyznania prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 165 a contrario, orzeczono jak w sentencji postanowienia.