II SA/Gd 736/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Szczepkowska po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2011 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia 25 maja 2010 r., nr [...]. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działając na podstawie upoważnienia Wójta Gminy W., decyzją z dnia 25 maja 2010 r. odmówił przyznania K. J. świadczenia w postaci zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolonego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu pokrycia wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki określonej w art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) dalej jako U.s.r.. Zgodnie z powołanym przepisem, ilekroć w ustawie jest mowa o osobie uczącej się, oznacza to osobę pełnoletnią ucząca się, niepozostająca na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub w związku z ustaleniem wyrokiem sądowym lub ugodą sądową prawa do alimentów z ich strony. Tymczasem jak wynika z wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 17 maja 2010 r., sygn. akt [...], którym orzeczono o zmianie wyroku Sądu pierwszej instancji alimenty zasadzone zostały jedynie od ojca uprawnionej, natomiast wyrok został utrzymany w mocy w części oddalającej powództwo o alimenty w stosunku do matki. Zdaniem organu pierwszej instancji, odmowa przyznania świadczeń rodzinnych uzasadniona jest okolicznością, że alimenty przyznano wnioskodawczyni od jednego z rodziców, gdy tymczasem w świetle art. 3 pkt 13 U.s.r. warunkiem uwzględnienia wniosku jest zasądzenie alimentów od obojga. W odwołaniu K. J. wskazała, że od pewnego czasu mieszka u ciotki, chroniąc się w ten sposób przed przemocą ze strony ojca, przy czym od rodziców nie otrzymuje żadnej pomocy. Świadczenia rodzinne pobierane przez matkę skarżącej nigdy do niej nie trafiały. Z uwagi na kontynuację nauki w technikum oraz plany związane ze studiami pomoc społeczna jest jej niezbędna do normalnego funkcjonowania, gdyż na pomoc ze strony rodziców liczyć nie może. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia 12 lipca 2010 r., działając na podstawie art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1 oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., a także art. 3 pkt 13 U.s.r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło treść przepisu art. 3 pkt 13 U.s.r. a następnie wyjaśniło, że przepis ten jasno stanowi iż obowiązek alimentacyjny musi być spełniany przez obydwu rodziców, gdyż niepozostawanie na utrzymaniu rodziców wymaga potwierdzenia orzeczeniem alimentacyjnym. Skoro na mocy wyroku Sądu Rejonowego w L. a potem Sądu Okręgowego w S. alimenty na rzecz K. J. zasądzono tylko od jednego z rodziców to brak było podstaw od przyznania wnioskowanych świadczeń rodzinnych. Kolegium wyjaśniło dodatkowo, że zasiłki rodzinne należą do grupy świadczeń o charakterze obligatoryjnym, co znaczy, że nie są przyznawane w ramach uznania administracyjnego i przysługują wszystkim jeśli spełnione są przesłanki określone przepisami U.s.r. Dlatego też trudna sytuacja finansowa i bytowa skarżącej nie może zostać uwzględniona w przedmiotowej sprawie wobec niespełnienia warunku określonego w art. 3 pkt 13.U.s.r. K. J. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zakwestionowała rozstrzygnięcia organów obu instancji. W uzasadnieniu skargi powtórzyła w znacznej części argumentację sformułowaną w odwołaniu. Podała, że kontynuuje naukę w Technikum A., do ukończenia którego pozostało jej dwa lata i że w przyszłości zamierza studiować. Od komornika otrzymuje 200 zł miesięcznie tytułem alimentów zasądzonych od ojca. Dodała, że przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczeń pracownicy organów zapewniali ją o zasadności takiego kroku i dużych szansach na powodzenie wniosku. Końcowo wskazała, że jedyną osobą na pomoc której może liczyć obecnie jest ciotka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Zatem rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej jako P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b)naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, i wobec treści art. 134 § 1 P.p.s.a., nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził wydanie zakwestionowanych decyzji z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszym postępowaniu stanowiły przepisy U.s.r. Zgodnie z art. 4 ust. 2 U.s.r., prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się. Zdaniem tutejszego Sądu organy zasadnie uznały, że K. J. jest osobą ucząca się, co oznacza, że dyspozycja tegoż przepisu obejmuje skarżącą. W takiej sytuacji właściwe było zastosowanie przepisu art. 3 pkt 13 U.s.r. mówiącego, iż ilekroć w ustawie jest mowa o osobie uczącej się – oznacza to osobę pełnoletnią uczącą się, niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub z zasądzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów. Nieprawidłowość kwestionowanych decyzji organów obu instancji wynika z wadliwej interpretacji powyższego przepisu. Przepis ten stanowi, iż osobą uczącą się w rozumieniu ustawy jest osoba pełnoletnia, która kontynuuje naukę. Powyższe kryteria w sposób niebudzący wątpliwości spełnia K. J. Dalszą okolicznością kwalifikującą osobę uczącą się jest niepozostawanie na utrzymaniu rodziców. Organ ustalił, iż skarżąca jest osobą samodzielną, a zatem nie pozostaje na utrzymaniu rodziców. Przepis stanowi jednak dalej, iż nie każde niepozostawanie na utrzymaniu rodziców osoby pełnoletniej i uczącej się sprawia, iż mamy do czynienia z osobą uprawnioną w rozumieniu ustawy. Przepis wymaga mianowicie, aby owo niepozostawanie na utrzymaniu rodziców nastąpiło w związku ze ich śmiercią lub z zasądzeniem od rodziców alimentów. Powyższy zapis ustawy, w zakresie odnoszącym się do niniejszej sprawy organ odwoławczy zinterpretował w ten sposób, iż niepozostawanie na utrzymaniu rodziców winno nastąpić w związku z zasądzeniem od "obojga" rodziców na rzecz skarżącej alimentów, a taka sytuacja w przypadku K. J. nie zachodzi. Powyższa wykładnia przepisu art. 3 pkt 13 U.s.r. obarczona jest, w przekonaniu Sądu, oczywistym błędem polegającym na dodaniu do treści przepisu własnej, kwalifikującej jego dyspozycję jeszcze dalej niż czyni to ustawa,. Taki zabieg interpretacyjny jest niedopuszczalny z punktu widzenia znanych nauce prawa zasad wykładni. W tym miejscy przywołać należy treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 2 marca 2005 r., sygn. akt II SA/Łd 771/04 w którym zawarty został pogląd mający, zdaniem składu orzekającego częściowe zastosowanie w przedmiotowej sprawie z uwagi na tożsamość stanu faktycznego. W orzeczeniu tym stwierdzono, że "art. 3 pkt 13 U.s.r., co prawda posługuje się zwrotem "zasądzeniem od rodziców", ale nie precyzuje bliżej tego, czy chodzi o jednego rodzica, czy też o oboje rodziców. W takiej sytuacji interpretacji powyższego zwrotu dokonać wypada analizując cały przepis. Skoro warunkiem uzyskania statusu osoby uczącej się w rozumieniu omawianej ustawy jest konieczność niepozostawania na utrzymaniu rodziców, to dalsze określenie w ustawie, w związku z jakimi zdarzeniami owo "niepozostawanie na trzymaniu" winno nastąpić, należy interpretować uwzględniając społeczny i socjalny charakter omawianych regulacji prawnych. Trudno racjonalnemu ustawodawcy zarzucać, iż nie wziął w takiej sytuacji pod uwagę tego, iż sytuacja rodzinna i majątkowa rodzica może prowadzić do oddalenia żądań alimentacyjnych pełnoletniego dziecka. W takiej sytuacji pełnoletnia osoba ucząca się, z tej tylko przyczyny, iż oddalone zostało jej powództwo o zasądzenie alimentów, chociażby z uwagi na niedostatek rodzica, pozbawiona byłaby statusu osoby uczącej się w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Do takich konkluzji należałoby dojść stojąc na stanowisku zaprezentowanym przez organ. Niepodobna natomiast ich zaakceptować". Dalej WSA w Łodzi wyjaśnił, że "skoro ustawodawca przesłankę "niepozostawania na utrzymaniu rodziców" wiąże między innymi z zasądzeniem alimentów od rodziców na rzecz pełnoletniego dziecka, to wystarczającym dla przypisania stronie statusu osoby uczącej się, w rozumieniu omawianej ustawy, jest ustalenie, iż owo niepozostawanie na utrzymaniu rodziców ma związek z zasądzeniem alimentów chociażby od jednego z rodziców". W tym miejscu podkreślić należy, że tutejszemu Sądowi wiadome jest z urzędu, iż powyższy wyrok WSA w Łodzi został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 633/05, gdyż zdaniem NSA "przepis art. 3 pkt 13 U.s.r. wprost stanowi o obojgu rodzicach, i dlatego, jeżeli rodzice żyją, nie można pominąć żadnego z nich – nawet, kiedy z góry wiadomo, że sytuacja materialna drugiego rodzica nie pozwala na alimentację – gdyż niepozostawanie na utrzymaniu rodziców wymaga potwierdzenia orzeczeniem alimentacyjnym". Dalej Sąd II instancji podał, że "konieczność wykładni przepisu 3 pkt 13 U.s.r. powstanie dopiero wówczas, kiedy powództwo o alimenty od rodziców zostanie oddalone". Zdaniem składu orzekającego analiza przepisu art. 3 pkt 13 U.s.r. oraz powyższych orzeczeń sądów administracyjnych prowadzi do konkluzji, że co do zasady osoba ubiegająca się o zasiłek rodzinny, winna legitymować się wyrokiem (bądź wyrokami) opiewającymi na zasądzenie alimentów od obojga rodziców. Jej obowiązkiem jest zatem uprzednie wytoczenie powództwo przeciwko obojgu rodzicom, gdyż ograniczenie się do pozwania jedynie jednego z rodziców niweczy prawo do zasiłku rodzinnego. Jeżeli jednak osoba ubiegająca się o zasiłek pozwała oboje rodziców, to oddalenie powództwa o alimenty wobec rodziców, bądź rodzica, czyni zasadnym dokonywanie wykładni przepisu art. 3 pkt 13 U.s.r. i nakłada na organy obowiązek zbadania stanu faktycznego, pod kontem przyznania prawa do zasiłku rodzinnego, w sytuacji np. braku środków rodziców zobowiązanych do alimentacji. Zatem samo oddalenie powództwa nie niweczy prawa do zasiłku, lecz nakłada na organy obowiązek zbadania przyczyn takiej decyzji sądu. Konstatacja ta doprowadziła do konieczności uchylenia decyzji organów obu instancji. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, w tym np. z wyroku Sądu Rejonowego w L. III Wydział Rodzinny i Nieletnich wynika bowiem m.in., że powództwo K. J. o alimenty wytoczone wobec rodziców B. i K. J. zostało oddalone w stosunku do matki skarżącej, B. J. z uwagi na nie osiąganie przez nią żadnych dochodów. Matka skarżącej nigdy bowiem nie pracowała zawodowo, gdyż zajmowała się domem i dziećmi. Dodatkowo ma kłopoty zdrowotne oraz dolegliwości po przebytej operacji. Sąd Rejonowy w L. uznał zatem, że co do B. J. w chwili orzekania nie miała ona realnych możliwości ani zarobkowych, ani majątkowych aby obciążyć ja alimentami na rzecz skarżącej. Okoliczność ta nie została wzięta pod uwagę przez organy orzekające w przedmiotowej sprawie, co w świetle dokonanej powyżej wykładni przepisu art. 3 pkt 13 U.s.r. oraz treści orzeczeń sądów administracyjnych skłoniło Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 pkt "a" P.p.s.a. do uchylenia zaskarżonej decyzji.