II SA/Gd 739/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Protokolant: Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Szczepkowska po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2011 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 13 lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 16 czerwca 2011 r., nr [...], 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej Z. J. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 25 czerwca 2010 r., nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.), w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K 49/07 (Dz.U. z 2009 r., nr 220, poz. 1734), odmówił przyznania Z. J. uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego we wskazanej ustawie. Powodem rozstrzygnięcia było ustalenie, że skarżąca w okresie okupacji wykonywała pracę przymusową w pobliżu stałego miejsca zamieszkania. Praca ta nie przybrała zatem szczególnie dotkliwej formy, o o jakiej jest mowa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., K 49/07, tzn. nie była połączona z wysiedleniem i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia 13 sierpnia 2010 r., nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. We wniosku z dnia 16 maja 2011 r. skarżąca zwróciła się, na podstawie ustawy z dnia 25 lutego 2011 r., o ponowne rozpatrzenie jej sprawy i przyznanie jej dodatku pieniężnego za pracę przymusową w III Rzeszy. Dodatkowo wskazała ona, że po zgłoszeniu do biura pracy została wywieziona wojskowym, konwojowanym samochodem przez żołnierzy SS, a po przywiezieniu do gospodarzy otrzymała kategoryczny zakaz opuszczania miejscowości. Pismem z dnia 24 maja 2011 r. organ administracji zwrócił się do skarżącej z pytaniem, w jakim trybie ma zostać rozpoznany jej wniosek z dnia 16 maja 2011 r.: w trybie zmiany bądź uchylenie na podstawie art. 154 lub 155 k.p.a., wznowienia postępowania czy stwierdzenia nieważności decyzji. Organ wskazał, iż w przypadku braku odpowiedzi wniosek zostanie zakwalifikowany jako złożony na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. W odpowiedzi, skarżąca wyjaśniła, że wnosi o zakwalifikowanie jej wniosku jako wniosku o uchylenie bądź zmianę decyzji z dnia 13 sierpnia 2010 r. W uzasadnieniu wskazała, że po zapoznaniu się z ustawą z dnia 25 lutego 2011 r., w której nie przewidziano żadnych ograniczeń co do odległości deportacji ani środka transportu, podjęła decyzję o ponownym ubieganiu się o przyznanie jej świadczenia z tytułu deportacji. Decyzją z dnia 16 czerwca 2011 r., nr [...], działając w trybie art. 154 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia 13 sierpnia 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji dnia 25 czerwca 2010 r. Organ wskazał, że skarżąca nie wykazała interesu społecznego lub jej słusznego interesu, który przemawiałby za zmianą decyzji ostatecznej o odmowie przyznania świadczenia z tytułu pracy przymusowej. Organ podkreślił, że strona nie wykonywała pracy w warunkach deportacji, albowiem przebywała w pobliżu ówczesnego miejsca zamieszkania w miejscowości G. Z. J. we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wskazała, że w trakcie wykonywania pracy przymusowej została pozbawiona kontaktu z rodziną. Miejscowość, w której pracowała była oddalona od wcześniejszego miejsca zamieszkania o ok. 20 km, z miejscem tym nie było żadnej komunikacji. Skarżąca podkreśliła, że została naruszona ustawa z dnia 25 lutego 2011 r., która nie posługuje się kryterium odległości. Ponownie rozpoznając sprawę, decyzją z dnia 13 lipca 2011 r., nr DO-III/K0855/0009741470/4/2011, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyjaśniono, że we wniosku skarżąca nie wskazała żadnych nowych okoliczności faktycznych i prawnych uzasadniających uchylenie decyzji odmawiającej przyznanie świadczenia. Organ wskazał, że konstrukcja art. 154 k.p.a. powoduje, że prowadzone w oparciu o powołaną podstawę prawną postępowanie administracyjne nie ma na celu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (która przecież została już rozstrzygnięta co do istoty w postępowaniu administracyjnym głównym - rozpoznawczym), lecz koncentrację na ocenie (weryfikacji) wydanej uprzednio decyzji pod względem kryteriów przewidzianych przepisem art. 154 k.p.a. Tymi kryteriami są interes społeczny lub słuszny interes strony. Uwzględnienie wniosku strony mogło nastąpić wówczas, gdyby wykazała, że przemawia za tym interes społeczny lub jej słuszny interes. W swym wniosku strona powołała się natomiast na te same okoliczności, które były przedmiotem rozpoznania organu w trakcie postępowania prowadzonego w trybie zwyczajnym. Organ powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2004 r., sygn. akt II SA/Bk 428/04, w którym stwierdzono, że nie można uznać za słuszny interes strony w świetle art. 154 k.p.a. jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania przez ten organ w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją. W skardze na tę decyzję Z. J. zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, polegające na niezastosowaniu art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Nadto, zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy art. 16 § 1 k.p.a. polegające na uznaniu, że w sprawie istnieje stan res iudicata, gdy w związku ze zmianą stanu prawnego stan taki nie zaistniał. w konsekwencji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, art. 154 k.p.a., polegające na zakwalifikowaniu wniosku skarżącej z dnia 17 maja 2011 r. jako wniosku o uchylenie decyzji własnej, podczas gdy przedmiotowy wniosek powinien zostać rozpoznany jako wniosek o zmianę decyzji ostatecznej w trybie art. 2 ustawy zmieniającej oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, polegające na niezastosowaniu art. 2 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W uzasadnieniu wyjaśniono, że w dniu 16 maja 2011 r. Z. J. złożyła wniosek w przedmiocie przyznania jej uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie o osobach deportowanych. Wniosek ten został potraktowany jako wniosek o uchylenie decyzji własnej z dnia 13 sierpnia 2010 r. w trybie art. 154 k.p.a. Wniosek ten powinien był zostać zakwalifikowany jako wniosek o zmianę decyzji w trybie art. 2 ustawy zmieniającej. Przepis ten stanowi lex specialis w stosunku do przepisów k.p.a. i miał w przedmiotowej sprawie pierwszeństwo zastosowania. W świetle powyższej regulacji jedynym warunkiem zamiany decyzji powinno być złożenie wniosku. W związku z tym, że stan prawny uległ zmianie wniosek skarżącej zainicjował nową sprawę, której przedmiotem było przyznanie uprawnień z tytułu deportacji według nowych przepisów. Organy administracji rozpoznając wniosek skarżącej w trybie art. 154 k.p.a. całkowicie pominęły dyspozycję art. 2 ust. 2 lit. b ustawy o osobach deportowanych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. W aktualnym brzmieniu ustawy represja jest deportacja do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium: Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Powyżej cytowany przepis, wbrew wcześniej utrwalonej linii orzecznictwa w podobnych sprawach, a wynikającej z wytycznych Trybunału Konstytucyjnego określonych w wyroku z dnia 16 grudnia 2009 r. (K 49/07), nie określa żadnego kryterium geograficznego (odległości od miejsca dotychczasowego zamieszkania), od którego uzależnione jest przyznanie przez organ uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Zarzuty skargi są uzasadnione. Organ wadliwie rozstrzygnął wniosek skarżącej w oparciu o przesłanki art. 154 k.p.a. Skarżąca we wniosku wyraźnie wskazała jako podstawę jego złożenia przepisy ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 72, poz. 380). Ustawa ta, w art. 2 stanowi, iż zmiana decyzji ostatecznych odmawiających prawa do świadczenia przysługującego na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1, w jej dotychczasowym brzmieniu, osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. następuje na wniosek strony. Przepis ten stanowi samodzielną podstawę zmiany decyzji wydanych na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w jej dotychczasowym brzmieniu. W tej sytuacji brak było podstaw do zakwalifikowania przez organ wniosku, jako złożonego w oparciu o przepis art. 154 § 1 k.p.a. oraz pouczania skarżącej, iż jeżeli nie zgadza się z taką kwalifikacją może wybrać inny z trybów postępowania wskazanych w art. 145 § 1, 156 § 1 bądź 155 k.p.a. Rozważania organu w przedmiocie braku spełnienia przesłanki art. 154 k.p.a., z uwagi na fakt, iż za zmianą decyzji nie przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, są zatem bezprzedmiotowe. Przepis art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich nie uzależnia bowiem zmiany decyzji od takich warunków. Organ winien zatem rozpoznać wniosek skarżącej na podstawie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich i orzec o tym, czy w aktualnym stanie prawnym skarżącej przysługuje świadczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U Nr 87 poz. 395), zwanej dalej ustawą. Organ winien przy tym uwzględnić zmianę treści art. 2 ust. 2 tej ustawy. W świetle aktualnej treści tego przepisu represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Wskazać należy, iż okoliczność, że w poprzednio wydanej decyzji organ uwzględnił treść orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. Nr K 49/07 (OTK-A 2009/11/169) nie wyłącza prawa skarżącej do złożenia po zmianie treści normy art. 2 ust. 2 ustawy, wniosku o zmianę decyzji opartego na przepisie art. 2 ustawy zmieniającej z dnia 25 lutego 2011 r. W cytowanym wyroku Trybunał Konstytucyjny zakwestionował konstytucyjność uregulowania art. 2 ust. 2 ustawy, wyłączającego z kręgu osób uprawnionych do świadczenia osoby deportowane do pracy przymusowej na terenie kraju i przedstawił argumentację na poparcie prawa do uzyskania tego świadczenia przez osoby wywiezione do pracy przymusowej na terenie kraju. Obecnie treść normy prawnej art. 2 ust. 2 ustawy uległa zmianie. Organ powinien dokonać w takiej sytuacji oceny, czy w przypadku skarżącej spełniony został warunek wywiezienia do pracy przymusowej w oparciu o nowe uregulowanie ustawy. Uregulowanie to nie wprowadza kryterium odległości, posługując się sformułowaniem deportacji, czyli wywiezienia do pracy przymusowej. Organ powinien zatem dokonać wykładni tego pojęcia na gruncie przepisu ustawy i po dokonaniu ustaleń faktycznych, ocenić zasadność wniosku. Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), z uwagi na naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasądzając na rzecz skarżącej kwotę 457 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego oraz kosztów wynagrodzenia pełnomocnika i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.