II SA/Gd 75/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Szczepkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 15 grudnia 2006 r., nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich oddala skargę. Decyzją z dnia 17 października 2006r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Nr [...] odmówił przyznania S. K. uprawnień kombatanckich. Decyzję wydano na podstawie art. 1 - 4 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu urodzenia z rodziców wysiedlonych do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy. Organ stwierdził, że wskazany przez stronę rodzaj represji nie jest represją w rozumieniu ustawy kombatanckiej. Z tego też względu Kierownik Urzędu odmówił przyznania stronie uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu. Zebrany materiał dowodowy nie wskazuje, aby strona przebywała w jakimkolwiek hitlerowskim obozie w rozumieniu art.4 ust. 1 pkt. 1 lit. a, b i c ustawy o kombatantach, a także by strona była odebrana rodzicom w celu poddania lub eksterminacji przymusowego wynarodowienia w rozumieniu art.4 ust.2 ustawy. Przepisu art.4 ust. 1 i 2 ustawy o kombatantach stanowiąc zamknięty katalog represji wojennych i okresu powojennego w rozumieniu tejże ustawy nie przewiduje uznania za represje okoliczności podanych przez stronę i ustalonych w toku postępowania przez organ orzekający. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. K. podniósł, że urodził się podczas pobytu jego matki na robotach przymusowych w III Rzeszy. Twierdzenie, że nie można tej okoliczności uznać za represję jest nieuprawnione, gdyż w orzecznictwie powszechny jest pogląd, iż o deportacji (wywiezieniu) można mówić zarówno wtedy gdy dziecko zostało wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i wtedy gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót. Decyzją z dnia 15 grudnia 2006r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, art. 1-4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj.: Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. z 2001 r. Nr 106 poz. 1154) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wykazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego uprawnienia kombatanckie przysługują osobom, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego przebywając z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady (lit. a), w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w cbozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. b) bądź też w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa Zainteresowany podniósł, że w okresie od września 1943 r. do maja 1945 r. przebywał na terenie III Rzeszy u bauera w miejscowości M. k. E.. Strona opisując swoje losy stwierdza: "mój pobyt z matką u bauera niczym się nie różnił od osób dorosłych jedynie tym, że nie pracowałem pozostałe zakazy, prawa i obowiązki były jak dla cywilów narodowości polskiej podczas pobytu w III Rzeszy deportowanych na roboty przymusowe." W jego ocenie powyższe prowadzi do wniosku, iż przebywał w miejscu odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków panujących w obozach koncentracyjnych, co uzasadnia przyznanie mu uprawnień kombatanckich. Organ stwierdził, że uznaje za udowodniony fakt pobytu skarżącego na pracach przymusowych, gdyż znajduje on potwierdzenie w treści przedstawionych przez stronę dokumentów. Ustalenia powyższe w pełni korespondują z wyjaśnieniami strony oraz złożonymi dokumentami. Z twierdzeń skarżącego w sposób niezbity wynika, iż zarówno on sam, jak i jego rodzice wywiezieni zostali na roboty przymusowe. Nie można zatem zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, iż przebywał w miejscu, w którym warunki pobytu nie różniły się warunków panujących w obozach koncentracyjnych. W świetle aktualnej wiedzy historycznej należy wykluczyć taką możliwość. Obozy koncentracyjne były to miejsca odosobnienia przeznaczone do izolacji, niewolniczej eksploatacji fizycznej i eksterminacji przeciwników faszyzmu. Przy ich lokalizacji dużą uwagę przywiązywano do ich położenia. Obozy te były pilnie strzeżone, zaś w bezpośrednim sąsiedztwie nie mogły ze względów bezpieczeństwa znajdować się żadne zabudowania. Tymczasem zarówno z twierdzeń strony, przytoczonej przez stronę publikacji, jak również aktualnych badań historycznych wynika, iż ograniczenia, którym byli poddani robotnicy przymusowi dotyczą szeroko rozumianej sfery warunków pracy i opieki. Z uwagi na powyższe ustawodawca przewidział odrębną formę rekompensaty dla robotników przymusowych, którą jest świadczenie pieniężne przyznawane w oparciu o przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej. Decyzją Kierownika Urzędu z dnia 24.01.2005r., przyznano S. K. uprawnienie do świadczenia pieniężnego w łącznym wymiarze 19 miesięcy. Wskazywane przez stronę okoliczności tj. pobyt wraz z rodzicami na pracach przymusowych nie został natomiast przewidziany przez ustawodawcę polskiego, jako uprawniający do przyznania kombatanckich. Prawidłowość powyższego stanowiska potwierdza orzecznictwo, a mianowicie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dn. 31.10,2001 r. (sygn. V S.A. 454/01, LEX nr 84445) w którym stwierdza on, iż nie zalicza się pobytu w obozie pracy i wykonywania pracy przymusowej do represji, o których stanowi art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach, W wyroku z dn. 19.03.1997 r. (sygn. V SA 1705/95 ONSA 1998/1/19) NSA wskazuje z kolei, iż praca przymusowa może stanowić podstawę do ubiegania się o świadczenie pieniężne przewidziane w ustawie z dn. 31 maja 1996 r. Polskie prawo przewiduje możliwość ubiegania o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z dnia 31.05.1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 1996 r. Nr 87 poz. 395 ze zm.). Strona skorzystała z tej możliwości, co też stało się podstawą do wydania w dniu 24.01.2005 r. pozytywnej decyzji o przyznaniu stronie świadczenia pieniężnego. Zgodnie z art. 6 Kpa organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a więc wszelkie podejmowane przez nie decyzje muszą znaleźć oparcie w treści przepisów bezwzględnie obowiązujących (w niniejszej sprawie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz aktów wykonawczych do niej). Te akty prawne enumeratywnie wyliczają tytuły, które mogą być uznane za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich. Reasumując organ stwierdził, że skarżący nie był poddany represjom w rozumieniu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego i dlatego opisane przez niego losy nie mogą zostać potraktowane jako działalność kombatancka, ani jako działalność równorzędna z działalnością kombatancką. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Adminisatracyjnego S. K. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Skarżący wskazał, iż warunki w jakich przebywała jego matka w okresie ciąży i po porodzie na deportacji w III Rzeszy do czasu zakończenia II wojny światowej sprawiły, że jest on całkowicie i trwale niezdolny do pracy. W trakcie badań lekarskich stwierdzono, iż wrodzona wada serca powstała w życiu płodowym w wyniku stresu, lęków i złych warunków bytowo-socjalnych matki. W obecnym stanie chorobowym nie można tej przyczyny wykluczyć, a potwierdzają ją z dużym prawdopodobieństwem objawy towarzyszące. Odmowa przyznania statusu osoby represjonowanej w świetle przedstawionych faktów i dokumentów nie znajduje uzasadnienia w ocenie skarżącego. W odpowiedzi na skargę organ powtórzył swoją argumentację i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W ocenie Sądu skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj.: Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4 ustawy. O spełnieniu tych warunków orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji (art. 22 ust 1 ustawy). Ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ściśle definiuje w art. 1, 2 i 4, jakiego rodzaju działalność uznaje się za kombatancką, równorzędną z kombatancką, a także jakiego rodzaju represje stanowią podstawę do zastosowania przepisów ustawy w stosunku do osób, które im podlegały. Z art. 1 ust. 1 ustawy wynika, że kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 4 ust. 1 stanowi, że przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: 1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, 2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach, 3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR, 4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Stosownie zaś do treści ust. 2 przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby w nich osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także więzień i obozów NKWD lub będących pod nadzorem NKWD, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, oraz obozy, o których mowa w art. 3 pkt 2 i w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i lit. c) oraz pkt 3 ustawy o kombatantach określa Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106, poz.1154). W szczególności zaś stosownie do § 6 tegoż rozporządzenia innymi miejscami odosobnienia określonymi w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, są obozy: Gniezno, Jabłonowo, Konstantynów Łódzki, Łódź (ul. Hutora 32), Łódź (ul. Kopernika 53/55), Łódź (ul. Łąkowa 4), Łódź (ul. Żeligowskiego 41/43), Młyniewo, Poznań-Główna, Tczew, Zamość i Zwierzyniec. Analiza powyższych przepisów nie pozwala na zaliczenie pracy przymusowej do represji, o których stanowi ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Ustawodawca nie przewidział bowiem możliwości zastosowania przepisów tej ustawy i przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu wykonywania pracy przymusowej. Z akt administracyjnych, a w szczególności oświadczenia skarżącego zawartego w życiorysie wynika, że w okresie od dnia urodzenia tj. 2 września 1943r. do kapitulacji III Rzeszy był przy rodzicach, którzy przebywali na robotach przymusowych; następnie od zakończenia wojny do 21 grudnia 1946r. jego rodzina umieszczona była w obozie im. Gen. Dąbrowskiego w Stuttgart-Feuerbach. Skarżący nie tylko nie wykazał, ale nawet nie twierdził, że przebywał w miejscu odosobnienia wymienionym w cytowanym wyżej Rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. Prawidłowo zatem organ rozpoznając niniejszą sprawę, nie kwestionując faktu, że skarżący był na utrzymaniu rodziców wykonujących nieodpłatnie pracę przymusową na rzecz III Rzeszy, uznał, że zebrany materiał nie wskazuje, aby skarżący przebywał w jakimkolwiek hitlerowskim obozie czy też miejscu odosobnienia w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, b i c ustawy o kombatantach, a także by była odebrany rodzicom w celu poddania eksterminacji lub przymusowemu wynarodowieniu w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy. Skoro skarżący nie podlegał represjom wymienionym w przepisach ustawy, to brak było podstaw do przyznania mu uprawnień kombatanckich. Zaskarżona decyzja jest więc zgodna z prawem. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę jako bezzasadną.