II SA/Gd 788/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie WSA Mariola Jaroszewska (spr.) WSA Magdalena Dobek-Rak po rozpoznaniu w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Przemysłu "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona oddala skargę. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła skarga A. (dalej jako "Spółka") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej jako "Kolegium") z dnia 5 sierpnia 2020 r. odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona. Zaskarżone postanowienie zostało podjęte w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wójt Gminy (dalej jako "Wójt Gminy") powołując się na art. 78 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 65 ze zm.), dalej jako u.g.n., pismem z dnia 10 grudnia 2018 r. wypowiedział skarżącej Spółce wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego działek nr [..]-[..] o łącznej powierzchni 11,1098 ha położonych w obrębie ewidencyjnym B., stanowiących własność Gminy, i ustalił nową wysokość opłaty rocznej. Pismo wraz z pouczeniem o tym, że w terminie 30 dni od dnia otrzymania wypowiedzenia użytkownik wieczysty może za pośrednictwem Wójta Gminy złożyć do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona lub uzasadniona w innej wysokości, zostało doręczone skarżącej w dniu 17 grudnia 2018 r. Wniosek taki Spółka złożyła w dniu 15 stycznia 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzeczeniem z dnia 28 lutego 2019 r. oddaliło wniosek Spółki o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona w ustalonej wysokości. W ocenie Kolegium wypowiedzenie dotychczasowej opłaty było skuteczne i prawidłowe, a ocena operatów szacunkowych potwierdziła ich aktualność i właściwy dobór nieruchomości do analizy porównawczej. Orzeczenie wraz z pouczeniem o prawie wniesienia sprzeciwu w terminie 14 dni od dnia doręczenia, co będzie równoznaczne z żądaniem przekazania sprawy do Sądu Rejonowego, pełnomocnikowi spółki doręczono dnia 27 marca 2019 r. Skarżąca spółka wniosła noszący datę 8 kwietnia 2019 r. sprzeciw od decyzji Kolegium, a następnie w dniu 28 maja 2020 r. wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty z tytułu użytkowania wieczystego jest nieuzasadniona wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. We wniosku o przywrócenie terminu wskazano, że w związku ze sprzeciwem sprawa została przekazana do Sądu Rejonowego, który dnia 29 listopada 2019 r. pozew odrzucił jako wniesiony nie przeciwko właścicielowi – Gminie, a przeciwko Wójtowi Gminy. W dniu 21 maja 2020 r. Spółka dowiedziała się o oddaleniu przez Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 31 marca 2020 r. zażalenia na postanowienie Sądu Rejonowego. W tej więc dacie Spółka dowiedziała się, że nie doszło do skutecznego zainicjowania postępowania o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona, gdyż nie złożono wniosku przeciwko właścicielowi nieruchomości, w związku z czym Spółka ponownie złożyła – dnia 28 maja 2020 r. - wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty z tytułu użytkowania wieczystego jest nieuzasadniona, skierowany przeciwko Gminie. Kolegium postanowieniem z 5 sierpnia 2020 r. odmówiło przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że dokonana pismem z dnia 10 grudnia 2018 r. Wójta Gminy (błędnie wskazało Kolegium Wójta Gminy, co powinno podlegać sprostowaniu) aktualizacja opłaty z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości jest nieuzasadniona. W ocenie Kolegium kluczowe znaczenie ma to, czy strona składając wniosek o przywrócenie terminu zachowała siedmiodniowy termin do jego złożenia. Przesłanka dochowania siedmiodniowego terminu jest bowiem pierwotna w stosunku do pozostałych podstaw oceny zasadności przywrócenia terminu. Dalej wskazano, że gdyby nawet uznać, że termin 7 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu był zachowany, to w ocenie Kolegium nie zachodzi podstawa do uwzględnienia wniosku, gdyż brak jest przesłanek do uznania, że przywrócenie terminu uprawdopodabniać ma uzyskanie wiedzy o skierowaniu wniosku przeciwko niewłaściwej stronie. Związanie postanowieniem o odrzuceniu pozwu, nie zmienia faktu, że sprawa była już przedmiotem rozpatrzenia Kolegium. Orzeczenie Kolegium dotyczyło sprawy wypowiedzenia opłaty przez Wójta Gminy, jako organu gminy, prawidłowo zatem wskazywało ten podmiot, nie ma zatem podstawy do zmiany wniosku odnośnie prawidłowego oznaczenia stron. Spółka w skardze wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zobowiązanie Kolegium do wydania w terminie 30 dni postanowienia w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że dokonana pismem Wójta Gminy z dnia 10 grudnia 2018 r. aktualizacja opłaty z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości jej nieuzasadniona – ze wskazaniem sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Zarzucono organowi bezpodstawne uznanie prośby o przywrócenie terminu za spóźnioną wskutek przyjęcia, że ustanie przyczyny uchybienia terminu nastąpiło po wydaniu postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 29 listopada 2019 r., sygn. akt [..], mimo że postanowienie to było nieprawomocne, co stanowiło naruszenie: a) art. 58 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 79 ust. 7 u.g.n. poprzez odmowę przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie z uwagi na złożenie prośby po terminie, podczas gdy prośba została złożona z zachowaniem terminu, b) art. 365 § 1 k.p.c. oraz art. 78 Konstytucji RP poprzez uznanie, że postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 29 listopada 2019 roku, sygn. akt [..], powinno być traktowane jako prawidłowe i wiążące dla skarżącego w czasie, gdy było jeszcze nieprawomocne. Zarzucono też błędne uznanie, że przywrócenie terminu nie jest uzasadnione, ponieważ sprawa, która miałaby zostać zainicjowana wnioskiem objętym prośbą o przywrócenie terminu, była już przedmiotem rozpoznania Kolegium w oparciu o wniosek skarżącej z dnia 15 stycznia 2019 r., podczas gdy zgodnie z prawomocnym orzeczeniem Sądu Okręgowego z dnia 31 marca 2020 r., sygn. akt [..], wniosek powyższy nie został złożony w sprawie przeciwko właścicielowi nieruchomości - Gminie, lecz przeciwko Wójtowi Gminy, co stanowiło naruszenie art. 365 § 1 k.p.c. poprzez zakwestionowanie wiążącego charakteru prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 31 marca 2020 roku. Stwierdzono też, że nieuzasadniona odmowa przywrócenia terminu w sytuacji, gdy skarżący uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi złożenia wniosku nastąpiło bez jego winy, narusza także art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 79 ust. 7 u.g.n. Wskazano też, że zaskarżone postanowienie obarczone jest błędem polegającym na tym, że w sentencji postanowienia zamiast Wójta Gminy, wskazany został Wójt Gminy. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca dniu 21 maja 2020 r. dowiedziała się o oddaleniu przez Sąd Okręgowy zażalenia na postanowienie Sądu Rejonowego. W tym dniu spółka otrzymała bowiem pismo pełnomocnika Wójta Gminy do którego został dołączony odpis postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 31 marca 2020 r. Pochodzący z sądu odpis tego postanowienia został doręczony skarżącej w dniu 29 maja 2020 r. Z dniem powzięcia informacji o prawomocnym oddaleniu zażalenia na postanowienie odrzucające pozew skarżący dowiedział się więc, ze złożone przez niego pismo z dnia 15 stycznia 2019 r. nie było de iure pismem skutecznie inicjującym postępowanie o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona, jako złożone przeciwko podmiotowi niebędącemu właścicielem nieruchomości. W związku z tym, z zachowaniem 7-dniowego terminu, skarżący złożył wniosek o ustalenie przeciwko właścicielowi nieruchomości wraz z prośbą o przywrócenie terminu. W dniu 21 maja 2020 r. ustała bowiem przyczyna uchybienia terminu polegająca na uzasadnionym przekonaniu skarżącego, że wniosek z dnia 15 stycznia 2019 r skutecznie zainicjował postępowanie przeciwko właścicielowi nieruchomości. Nie sposób zgodzić się z opinią wyrażoną przez Kolegium, jakoby przyczyna uchybienia terminu ustała już wskutek orzeczenia Sądu Rejonowego o odrzuceniu pozwu. Orzeczenie to bowiem było nieprawomocne, w związku czym nie rozstrzygało jeszcze, czy pierwotny wniosek został złożony skutecznie. Zdaniem skarżącej wniosek z dnia 15 stycznia 2019 r. spełniał wymogi zawarte w pouczeniu Wójta z pisma dotyczącego aktualizacji i został rozpoznany przez Kolegium, jednak w ocenie sądu był nieprawidłowy z uwagi na brak wskazania właściciela nieruchomości jako strony, przeciwko której wniosek jest złożony. Skarżącemu nie można zatem przypisać winy. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która odbywa się na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. W ramach kontroli przewidzianej w art. 3 p.p.s.a. sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie kontroli sądowej poddano postanowienie Kolegium z dnia 5 sierpnia 2020 r. o odmowie przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej – złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego była nieuzasadniona. Zgodnie bowiem z art. 78 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 65 ze zm.), dalej jako u.g.n., użytkownik wieczysty może, w terminie 30 dni od dnia otrzymania takiego wypowiedzenia, złożyć do samorządowego kolegium odwoławczego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości. Wniosek składa się za pośrednictwem właściwego organu. Od orzeczenia kolegium właściwy organ lub użytkownik wieczysty mogą wnieść sprzeciw w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Wniesienie sprzeciwu jest równoznaczne z żądaniem przekazania sprawy do sądu powszechnego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości. W razie wniesienia sprzeciwu w terminie, orzeczenie traci moc, nawet gdy sprzeciw odnosi się tylko do części orzeczenia. (art. 80 § 1 i 2 u.g.n.). W konsekwencji sąd powszechny rozpoznaje sprzeciw jako pozew o ustalenie w trybie art. 189 k.p.c. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2016 r., sygn. akt I ACa 1154/15, LEX nr 2137026). Podlega on więc badaniu pod względem wymogów formalnych jakie pozew winien zgodnie z art. 187 § 1 k.p.c. spełniać, w związku z tym do pozwu takiego zastosowanie znajdzie także art. 199 k.p.c. Jak stanowi natomiast art. 58 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). Z powyższego wynika, że na stronie postępowania domagającej się przywrócenia terminu spoczywa ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu. Organ powinien jedynie przedstawione przez nią okoliczności ocenić w świetle przesłanek z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że o braku winy w niedopełnieniu czynności w terminie można mówić wyłącznie wtedy, gdy wywiązanie się z takiego obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony. Przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest dopuszczalne, gdy strona zawiniła uchybienie terminu choćby w postaci lekkiego niedbalstwa. Jak wynika ze stanowiska strony, uchybienia terminu w złożeniu wniosku, o którym mowa w art. 78 ust. 2 u.g.n. Spółka upatruje w fakcie, że Sąd Rejonowy rozpoznający sprzeciw od orzeczenia Kolegium z dnia 28 lutego 2019 r., postanowieniem z dnia 29 listopada 2019 r. odrzucił pozew. Tymczasem, zdaniem sądu, analiza akt sprawy wskazuje, że termin do złożenia wniosku o stwierdzenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona, nie został uchybiony, w szczególności nie wskazuje na to orzeczenie sądu powszechnego. Należy bowiem zauważyć, że strona takowy wniosek złożyła w dniu 15 stycznia 2019 r. i został on rozpatrzony negatywnie przez Kolegium orzeczeniem z dnia 28 lutego 2019 r. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, iż organ rozpoznał ten wniosek merytorycznie, a więc dokonał uprzedniej oceny wymogów formalnych wniosku, w tym sprawdził właściwość oraz prawidłowość oznaczenia stron postępowania. Wprawdzie zasadnie wskazuje Spółka, że we wniosku tym jako organ wskazano Wójta Gminy, gdy właścicielem gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste, w związku z którym nastąpiła aktualizacja opłaty rocznej jest Gmina, lecz okoliczność ta nie wpływała na prawidłowość złożenia wniosku. Przepis art. 78 ust. 2 u.g.n. stanowi, że wniosek składa się za pośrednictwem "właściwego organu". W tym miejscu wskazać trzeba, że stroną użytkowania wieczystego jest właściciel, a nie reprezentujący go organ, gdyż zarówno Skarb Państwa, jak i jednostki samorządu terytorialnego jako osoby prawne mają zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych. Zatem wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona lub uzasadniona w innej wysokości, powinien być złożony przeciwko właścicielowi (Skarbowi Państwa lub konkretnej jednostce samorządu terytorialnego), a nie przeciwko organowi reprezentującemu właściciela - staroście, wójtowi, burmistrzowi, prezydentowi miasta, zarządowi powiatu lub zarządowi województwa (zob. E. Bończak-Kucharczyk, Art. 80 Sprzeciw [w:] E. Bończak-Kucharczyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, LEX/el.2021). Z akt sprawy wynika, że zarówno wniosek z dnia 15 maja 2019 r., jak i ponowny, prawidłowy zdaniem strony wniosek z dnia 28 maja 2020 r. zostały złożone za pośrednictwem Wójta Gminy – odmiennie tylko określono organ, jako stronę wniosku, tj. Wójta Gminy we wniosku z 15 stycznia 2019 r., a Gminę we wniosku z 28 maja 2020 r. Niemniej jednak, w obu wnioskach, w ich treści, wskazano, że działki będące w użytkowaniu wieczystym Spółki są własnością Gminy. W związku z tym, mimo błędnego oznaczenia we wniosku z dnia 15 stycznia 2019 r. organu – Wójta, a nie Gminy, wątpliwości Kolegium nie budziło, że stroną postępowania jest Gmina, jako strona stosunku użytkowania wieczystego i wniosek został merytorycznie rozpoznany. Natomiast fakt, że Sąd Rejonowy odrzucił pozew Spółki, nie jest okolicznością uzasadniającą przywrócenie terminu do złożenia wniosku w trybie art. 78 ust. 2 u.g.n. Jak wynika bowiem z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego, powodem odrzucenia pozwu było stwierdzenie, że strona pozwana Wójt Gminy, nie ma zdolności sądowej. Zdaniem sądu, taką zdolność posiada w tej sprawie Skarb Państwa - Gmina. W związku z tym pozew Spółki nie został rozpoznany merytorycznie, gdyż na drodze do wydania wyroku stanęła przesłanka procesowa określona w art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, sąd odrzuci pozew m.in. wtedy, gdy jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli powód nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej powodem zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Sąd nie rozważał zatem, czy wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty za użytkowanie wieczyste jest niezasadna, został złożony prawidłowo, a jedynie badał przesłanki dopuszczalności pozwu. W związku z tym, dowiedzenie się przez stronę o wydaniu przez sąd powszechny orzeczenia odrzucającego pozew nie powoduje, że w tej dacie ustała przesłanka uchybienia terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 78 ust. 2 u.g.n. – przekonanie strony, że wniosek został złożony prawidłowo. Przeciwnie, strona pozostaje w nieuzasadnionym przekonaniu, że wniosek nie został złożony prawidłowo, czemu przeczy orzeczenie Kolegium z dnia 28 lutego 2019 r. Kwestia zaś, czy złożony w konsekwencji zakwestionowania orzeczenia Kolegium pozew do sądu powszechnego zostanie rozpoznany, do czego w rzeczywistości dąży strona skarżąca, pozostaje poza zakresem rozważań dotyczących winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego w postępowaniu administracyjnym. Kluczowe było bowiem, czy faktycznie termin ten nie został zachowany, a sprawa strony nie została załatwiona przez organ administracji, co – jak wykazano – nie ma miejsca w niniejszym wypadku. Mając to wszystko na uwadze sąd uznał, że postanowienie Kolegium o odmowie przywrócenia terminu jest prawidłowe. Organ ten, zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ustalił i zbadał wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, a dokonana ich ocena nie narusza granic przyznanej w tej kwestii swobody, zakreślanej przez art. 80 k.p.a. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę w niniejszej sprawie oddalił. Sąd orzekał w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a.