II SA/Gd 791/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 24 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. W. i H. H. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 19 września 2008 r., Nr [...] w przedmiocie zaniechania dalszych robot budowlanych postanawia odmówić przyznania H. H. prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. H. H. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, oboje utrzymują się z emerytur w wysokości ponad 3.200,00 zł miesięcznie łącznie. Nadto, z razem z małżonkami zamieszkuje ich bezrobotny syn, który utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 441,00 zł miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że jest właścicielem domu jednorodzinnego o powierzchni 110 m2, a także nieruchomości rolnej o powierzchni 3,6 ha. Nadto, jest właścicielem samochodu osobowego, rocznik 1998 (nie wskazano marki). Podał, że nie posiada oszczędności. Wnioskodawca opisał wydatki, które ponosi w każdym miesiącu i określił ich wysokość na kwotę 2.497,00 zł. Wśród tych wydatków znalazły się koszty poniesione na energię elektryczną (97,00 zł), telefon (96,00 zł), wodę (90,00 zł), wywóz nieczystości (19,00 zł), Internet (36,00 zł), gaz (25,00 zł), opał (500,00 zł), transport drzewa i rąbanie (350,00 zł), podatek od nieruchomości (60,00 zł), ubezpieczenie na życie (15,00 zł), paliwo (130,00 zł), lekarstwa (160,00 zł), prasę (120,00 zł), dentystę (210,00 zł), remont ogrodzenia posesji (470,00 zł), przegląd samochodu (98,00 zł), ubezpieczenie samochodu (21,00 zł). Wobec wątpliwości co do określonych we wniosku możliwości płatniczych wnioskodawcy, został wezwany do nadesłania dokumentów źródłowych, w tym wyciągów z kont bankowych, dokumentów obrazujących ponoszenie zaoferowanych we wniosku wydatków oraz wskazujących na aktualną wysokość osiąganych dochodów. Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 21 lipca 2009 r. i zobowiązywało do przedłożenia dokumentów źródłowych w terminie 14 dni. Termin do wykonania wezwania upłynął bezskutecznie w dniu 4 sierpnia 2009 r. Pomimo upływu wyznaczonego terminu sądowego wnioskodawca nie przedłożył jakichkolwiek żądanych dokumentów, nie wnioskował też o przedłużenie terminu do ich doręczenia. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2009 r. odmówił przyznania H. H. prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Na powyższe postanowienie H. H. wniósł w ustawowym terminie sprzeciw wskazując, iż powyższe postanowienie narusza art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez nieuzasadnienie tego postanowienia w rozumieniu powyższego przepisu. Zdaniem wnoszącego sprzeciw uzasadnienie nie zawiera kryteriów ustalenia prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), dalej p.p.s.a., w związku z wniesieniem sprzeciwu, postanowienie Referendarza sądowego z dnia 10 sierpnia 2009 r. utraciło moc. Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy przechodzi do właściwości sądu. Stosownie do treści art. 245 p.p.s.a. pprawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Ponadto zgodnie z przepisem art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wstępie rozważań wskazać należy, że celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej, realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowo-administracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, w ocenie Sądu, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zatem, rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa była powyżej. Tym samym, na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W niniejszej sprawie przedmiotem wniosku jest zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego lub adwokata, co wyczerpuje żądanie przyznania pomocy w zakresie całkowitym. Jak wynika z akt sprawy wnioskodawca po raz pierwszy zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wnioskiem z dnia 10 grudnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, w osobie referendarza sądowego, prawomocnym postanowieniem z dnia 29 stycznia 2009 r. odmówił przyznał wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie całkowitym. Uwzględniając fakt, iż wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych został prawomocnie rozstrzygnięty postanowieniem z dnia 29 stycznia 2009 r. Sąd dokonał porównania sytuacji majątkowej i możliwości zarobkowych wnioskodawcy, istniejących w dacie złożenia wcześniejszego wniosku z sytuacją przedstawioną w niniejszym wniosku. Sąd przy analizie zawartych w nim informacji miał na uwadze art. 165 p.p.s.a., w myśl którego postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy winna być zatem dokonana pod kątem przytoczenia przez wnioskodawców nowych okoliczności faktycznych, nieznanych Sądowi w chwili rozpoznawania pierwszego wniosku, które uzasadniałyby odmienną ocenę od już dokonanej we wcześniejszym postanowieniu i w konsekwencji - przyznanie prawa pomocy. Ze złożonego oświadczenia wynika, iż dochody gospodarstwa domowego wnioskodawcy kształtują się na poziomie około 3.200,00 zł miesięcznie (netto). Wnioskodawca dysponuje majątkiem w postaci domu o powierzchni 110 m2 oraz nieruchomości rolnej. W niniejszej sprawie uwzględnić nadto należy, iż skarżący nie wykonał zobowiązania, które zmierzało do wyjaśnienia wątpliwości dotyczących jego sytuacji majątkowej. Tym samym w ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Ustalone wyżej dochody rodziny nie pozwalają na przyjęcie, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny, a szczególnie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania. Ponadto, z informacji przedstawionych przez wnioskodawcę w uzasadnieniu wniosku oraz w jego oświadczeniu i przedłożonych dokumentach źródłowych, dotyczących majątku i dochodów jednoznacznie wynika, iż nie uległy zmianie okoliczności faktyczne, które były podstawą wydania odmownego postanowienia z dnia 29 stycznia 2009 r. Sąd wskazuje, że zarówno wówczas, jak i obecnie głównym źródłem utrzymania wnioskodawcy według jego twierdzeń jest emerytura (jego i małżonki), których wysokość nieznacznie wzrosła. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony, bowiem nie przedstawiła ona nowych okoliczności, które mogłyby skutkować odmienną oceną jego sytuacji materialnej i rodzinnej w kontekście istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.