II SA/Gd 797/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Przybielski Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2009 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 września 2008 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia 24 czerwca 2008 r., nr 2892/2008 Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, Wojew. Pomór, z 2004 r., Nr 114 poz. 2006) odmówił M. D. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na żywność. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 1 pkt 2, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 7 pkt 4, art. 8 ust. 1-4, art. 17 ust. 1 pkt 5, ust. 2 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 40, 106 ust. 4, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64 poz. 593 ze zm.), art. 3 pkt 1 lit. c, art. 5 ust. 1, art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego ,,Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. 2005 r.. Nr 267 poz. 2259), rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2006 r.. Nr 135 poz. 950), rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. z 2006 r., Nr 25 poz. 186 ze zm.) oraz uchwałę Nr XVIH/319/2004 z dnia 2 lipca 2004 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego z pomocy społecznej (Dz.Urz. Wojew. Pomorskiego z 2004 r., Nr 114 poz. 2006). W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 30 maja 2008 r. M. D. zwrócił się z wnioskiem o pomoc w postaci zasiłku celowego na zakup żywności. Organ stwierdził, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej dalej kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 cyt. ustawy, w tym bezrobocia, a przepis art. 39 ust. 2 ustawy przewiduje przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności. Organ ustalił, iż M. D. jest osoba bezrobotną, a jego dochód w kwietniu 2008 r., na który złożył się dodatek mieszkaniowy i zasiłek okresowy wyniósł 473,08 zł, nie przekroczył zatem kryterium dochodowego. Organ wskazał, iż nie uwzględnił wniosku o przyznanie świadczenia powołując się na okoliczności dotyczące zasad przyznawania pomocy, sytuacji wnioskodawcy oraz możliwości organu w zakresie przyznania pomocy. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 cyt. ustawy). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, a zgodnie z art. 4 cyt. ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Organ wskazał, iż wnioskodawca pozostaje pod stałą opieką ośrodka pomocy społecznej, który udziela mu wsparcia w miarę swoich możliwości. W ramach zawartego kontraktu socjalnego kolejnymi decyzjami z dnia 18 czerwca 2008 r. i 23 czerwca 2008 r. stronie został przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy na zakup obuwia oraz na częściowe pokrycie kosztów leczenia i leków. Organ stwierdził, iż pomoc udzielana jest z uwzględnieniem możliwości ośrodka oraz potrzeb innych podopiecznych. Ograniczona ilość posiadanych przez pomoc społeczną środków finansowych, powoduje konieczność ich dzielenia w taki sposób, aby każda osoba lub rodzina zwracająca się o wsparcie i spełniająca kryteria ustawowe otrzymała chociaż raz stosowne wsparcie. Organ wskazał, iż nie dysponuje wystarczającymi środkami, aby udzielić wszechstronnej i pełnej pomocy osobom w trudnej sytuacji bytowej, a potrzeby wnioskodawcy uwzględnione mogą zostać tylko w takim zakresie, w jakim nie narusza to uprawnień innych osób do otrzymania pomocy. Nadto organ stwierdził, iż zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób w wysiłkach zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej nie zaś zaspokajanie każdej ich potrzeby zgłoszonej we wniosku. Organ wziął pod uwagę okoliczność, iż wnioskodawca, który utracił status bezrobotnego w związku z niestawiennictwem w urzędzie pracy, ponownie nabył status bezrobotnego, może on aktywnie poszukiwać pracy i zapewnić sobie w ramach własnych możliwości środki potrzebne na zakup żywności. Organ rozważał dodatkowo podstawy przyznania pomocy na podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego ,,Pomoc państwa w zakresie dożywiania" przewidującej pomoc w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych z przeznaczeniem na żywność, wskazując, iż zasadą jest przyznawanie pomocy w postaci rzeczowej, a zgodnie z § 6 rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy, pomoc finansowa w postaci zasiłku na zakup żywności przyznawana jest jedynie w przypadku braku możliwości zapewnienia posiłku lub gdy przyznanie posiłku jest nieuzasadnione z uwagi na sytuację rodzinną lub osobistą. M. D. w odwołaniu od powyższej decyzji wniósł o przyznanie mu zasiłku celowego z przeznaczeniem na żywność. Wyjaśnił on, że ośrodek pomocy społecznej nie uwzględnił faktu, iż odmówił mu przyznania pomocy na pokrycie kosztów ogrzewania, które to należności zmuszony był pokryć z otrzymanego zasiłku okresowego, podobnie jak różnicę pomiędzy otrzymywanym dodatkiem mieszkaniowym a wysokością należnego czynszu za mieszkanie. Skarżący stwierdził, iż nie jest w stanie utrzymać się z kwoty pozostałej po uiszczeniu tych należności. Wskazał on, że organ winien ubiegać się o podwyższenie środków finansowych przeznaczonych na pomoc społeczną, tym bardziej, że S. należy do najzamożniejszych gmin w Polsce. M. D. wyjaśnił, iż jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, prowadzącą samodzielnie gospodarstwo domowe. Decyzją z dnia 2 września 2008 r., sygn. 3141/08 Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 3 ust. 3 i 4, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728), art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołując się na treść art. 3 ustawy o pomocy społecznej, wskazał, iż pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem, rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Organ wskazał, iż stosownie do treści art. 7 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" do udzielania pomocy w zakresie dożywiania mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej, dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Organ ustalił, że M. D. spełnia warunki do uzyskania pomocy społecznej, ponieważ jest osobą samotnie gospodarującą, bezrobotną, a uzyskiwany przez niego dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego dla osoby samotnie gospodarującej. Organ II instancji wyjaśnił, że skarżący taką pomoc uzyskuje, pozostając pod stałą opieką ośrodka pomocy społecznej od 2002 r. Organ wskazał, iż kolejnymi, trzema decyzjami w czerwcu 2008 r. przyznana została odwołującemu następująca pomoc: w formie zasiłku okresowego w wysokości 300 zł miesięcznie na okres od czerwca do września 2008 r., zasiłku celowego na zakup obuwia w wysokości 50 zł oraz zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków i leczenia w wysokości 30 zł. Zaskarżoną decyzją odmówiono natomiast stronie przyznania pomocy na zakup żywności. Organ odwoławczy stwierdził, iż organ I instancji słusznie wskazał, iż celem pomocy społecznej jest wspieranie osób potrzebujących pomocy w miarę możliwości finansowych ośrodka z uwzględnieniem potrzeb innych osób pomocy potrzebujących, a zadaniem pomocy społecznej nie jest przejęcie osób korzystających z pomocy na całkowite utrzymanie gminy. Osoby korzystające z pomocy winny bowiem przede wszystkim we własnym zakresie czynić starania w celu zapewnienia swojego bytu. Skarżący jest osobą posiadającą orzeczenie o zaliczeniu do lekkiego stopnia niepełnosprawności, nie jest to zatem niepełnosprawność wykluczająca możliwość zatrudnienia. Organ wskazał, iż z karty aktywności znajdującej się w aktach sprawy wynika, iż M. D. poszukiwał wprawdzie pracy, jednak nieefektywnie, albo nieadekwatnie do swoich możliwości, z uwagi na brak prawa jazdy i brak wykształcenia informatycznego, albo w instytucjach, które nie dysponowały wolnymi miejscami pracy. Organ stwierdził, iż osoba efektywnie poszukująca pracy winna znać i mieć na względzie posiadane wykształcenie oraz kwalifikacje i odpowiednio do nich poszukiwać zatrudnienia. Organ wskazał, iż bezrobocie, chociaż jest jedną z przesłanek uprawniających do ubiegania się o pomoc społeczną, nie stanowi, podobnie jak i pozostałe przesłanki, podstawy do żądania zaspokojenia wszystkich życiowych potrzeb, a ośrodki pomocy społecznej mogą udzielać wsparcia tylko w takim zakresie, na jaki pozwalają im posiadane środki finansowe i potrzeby innych osób znajdujących się pod ich opieką. Reasumując organ odwoławczy stwierdził, iż M. D. otrzymuje zasiłek okresowy, otrzymuje także okresowo wsparcie w formie zasiłków celowych, dlatego też należało uznać, iż odmowa udzielenia mu zaskarżoną decyzją pomocy na zakup żywności nie stanowi naruszenia prawa, co skutkuje utrzymaniem decyzji w mocy. M. D. w skardze na powyższą decyzję wniósł o jej uchylenie i przyznanie mu zasiłku celowego na zakup żywności. W uzasadnieniu powołał się on na treść art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, stanowiącego, iż pomoc społeczna wpiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka i art. 39 ust. 2 tej ustawy przewidujący możliwość przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu żywności. Skarżący stwierdził, iż argumentacja organu jakoby jego żądaniem było zaspokojenie wszystkich życiowych potrzeb jest bezzasadna. Wskazał on, iż zarzut poszukiwania pracy nieadekwatnie do możliwości jest tendencyjny, na trójmiejskim rynku pracy brak jest bowiem tak dużej ilości ofert pracy zgodnych z jego wykształceniem i kwalifikacjami zawodowymi, by móc wypełnić potwierdzeniami takich pracodawców na kartach aktywności zawodowej 16 wymaganych potwierdzeń miesięcznie. Skarżący zarzucił. Iż organ odmawiając przyznania mu pomocy z przeznaczeniem na zakup żywności argumentuje swą decyzję udzieleniem mu zasiłku okresowego oraz zasiłków celowych z przeznaczeniem na zakup obuwia (50 zł) i częściowe pokrycie kosztów leczenia i leków (30 zł), nie wspomina natomiast o odmowie przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie należności za ogrzewanie w wysokości 432,26 zł, w wyniku czego skarżący został zmuszony pokryć tą należność w ratach z otrzymywanego zasiłku okresowego, podobnie jak różnicę między opłatą za mieszkanie a przyznanym mu dodatkiem mieszkaniowym. Skarżący wyjaśnił, że w tej sytuacji nie mógł wyżywić się i utrzymać z tego co pozostało mu po opłaceniu tych świadczeń i musiał zaciągnąć długi. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 14 stycznia 2009 r. skarżący wyjaśnił, iż z wykształcenia jest technikiem elektronikiem, ale utracił kontakt z zawodem bowiem przez ostatnich dziesięć lat zatrudnienia pracował jako przedstawiciel handlowy. Skarżący oświadczył, że stałe zatrudnienie utracił w 2002 r., od tego czasu trzykrotnie był zatrudniony na krótkie okresy czasu, a ostatnie zatrudnienie zakończył w związku z faktem, iż była to praca zmianowa i zasypiał w trakcie nocnej zmiany. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728) zwanej dalej ustawą, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 ust. 4 i art. 4 ustawy, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, a osoby korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Celem pomocy społecznej nie jest natomiast stałe dostarczanie środków utrzymania i zastępowanie osobistej aktywności osób w tym zakresie. Pomoc pochodząca ze środków publicznych winna być przeznaczana na przezwyciężanie trudnej sytuacji życiowej, związanej w tym przypadku z bezrobociem i koniecznością poszukiwania pracy, a nie polegać na stałym zapewnianiu środków utrzymania. W wyroku z dnia 20 listopada 2001r. sygn. akt SK 15/01 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że pomoc społeczna ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego w staraniach o znalezienie i podjęcie pracy. (vide: publ. OTK 8/01 poz. 252) Podkreślić nadto należy, iż zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 ustawy, a z przepisu tego nie wynika indywidualne roszczenie o przyznanie pomocy społecznej w formie w nim przewidzianej. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Winien on uwzględnić sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej jak i zakres udzielonej mu ze środków publicznych pomocy. Stanowisko organu, iż w niniejszej sprawie nie miał on obowiązku przyznania skarżącemu zasiłku na pokrycie kosztów żywności w czerwcu 2008 r. nie narusza prawa. Organ zasadnie wskazał, iż okoliczność posiadania ograniczonych środków publicznych na pokrycie potrzeb pomocy społecznej czyni koniecznym takie nimi gospodarowanie, które umożliwi udzielenie takiej pomocy wszystkim uprawnionym. Oceniając zasadność wniosku organ prawidłowo uwzględnił fakt udzielania skarżącemu pomocy społecznej od długiego okresu czasu oraz przyznania mu w czerwcu 2008 r. pomocy w innych formach. Skarżący złożył w dniu 30 maja 2008 r. jednocześnie wniosek o udzielenie mu pomocy w formie zasiłku celowego na zakup obuwia letniego, zakup żywności oraz pokrycie kosztów leczenia. Organ przyznał skarżącemu pomoc w postaci zasiłków na zakup obuwia w kwocie 50 zł za lipiec 2008 r., na zakup leków i pokrycie kosztów leczenia w kwocie 30 zł. Skarżącemu przyznano także zasiłek okresowy na okres od czerwca do września 2008 r. w kwocie po 300 zł miesięcznie, nadto z oświadczenia majątkowego wynika, iż w kwietniu i maju 2008 r. również otrzymywał on zasiłek okresowy w wysokości 300 zł. Fakt, iż otrzymane świadczenia w związku z zaległościami z tytułu opłat za ogrzewanie nie wystarczają na pokrycie wszystkich potrzeb skarżącego, nie stwarza po stronie organu obowiązku uwzględnienia wszystkich wniosków skarżącego, świadczenia z pomocy społecznej mają bowiem charakterem subsydiarny. Skarżący jest bezrobotny od 2002 r. Jest on osobą wykształconą, nie posiada nikogo na utrzymaniu, a jego stan zdrowia umożliwia mu podjęcie pracy. W ocenie Sądu, po długim okresie pozostawania bez pracy i korzystania ze świadczeń pomocy społecznej skarżący winien wykazać aktywność w poszukiwaniu źródeł dochodów i nie może ograniczać się do roszczeniowej postawy wobec instytucji opieki społecznej, żądając dostarczania mu środków utrzymania. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę jako niezasadną.