II SA/Gd 801/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędziowie Sędzia NSA Marek Gorski, Sędzia WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu w Gdańsku na rozprawie w dniu 12 lipca 2006 sprawy ze skargi D. W., Z. S., M. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wojewoda decyzją z dnia [...], maja 2005 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] maja 2004 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego dotyczącego zwrotu dla R. S., D. W., M. S. i Z. S. wywłaszczonych nieruchomości położonych w G. B., F. i R. stanowiących wydzielone geodezyjnie działki nr [...] oraz nr [...]. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji powołał się na art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, iż poprzedni właściciel lub jego następcy prawni mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, oraz na art. 229 tej ustawy stanowiący, że roszczenie z art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej i prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej. Organ wskazał przy tym na wykładnię przepisów utrwaloną w orzecznictwie administracyjnym, zgodnie z którą użyty w art. 229 w/w ustawy zwrot "nie przysługuje" oznacz, iż roszczenie to nie może być zrealizowane na drodze postępowania administracyjnego, a jeżeli organ wszczął postępowanie w tej sprawie podlega ono umorzeniu (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2000 r., I SA 1539/99, Lex 75555; wyrok NSA z dnia 25 października 1999 r., ONSA 2000/1/11). Wykładnia taka pozostaje w zgodzie z przyjętym wcześniej poglądem, iż w sytuacji, gdy Skarb Państwa nie dysponuje nieruchomością, postępowanie o zwrot takiej nieruchomości jest bezprzedmiotowe (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 1991 r., SA/Ka 60/91, OPS 7-8/1993). Ponadto w świetle obowiązującego prawa decyzje organu o zwrocie nieruchomości w sytuacji, gdy w obrocie prawnym istnieje umowa o oddaniu tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste byłaby niewykonalna i wyczerpywałaby przesłanki z art. 156 § 1 k.p.a. Organ odwoławczy podkreślił, iż z odpisów ksiąg wieczystych prowadzonych dla przedmiotowych działek wynika, że działka nr [...] stanowi własność A Spółka z o.o. z siedzibą w G., na mocy umowy przeniesienia prawa własności z dnia [...] listopada 1993 r.; działka nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa, a jej użytkownikiem wieczystym jest A Spółka z o.o. z siedzibą w G. na mocy umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego z dnia [...] listopada 1993 r.; działka nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa, a jej użytkownikiem jest w/w Spółka na mocy umowy sprzedaży warunkowej z dnia [...] lipca 1999 r. i umowy użytkowania wieczystego z dnia [...] lipca 1999 r., natomiast w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami działka ta znajdowała się w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa B w W. W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że sprzedaż działki nr [...] oraz oddanie w użytkowanie wieczyste działek nr [...] i nr [...] przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce gruntami oraz ujawnienie tych praw w księdze wieczystej uzasadniają umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.;zaś kwestie pierwszeństwa w nabyciu nieruchomości nie stanowią przedmiotu postępowania o zwrot nieruchomości. Organ odwoławczy zaznaczył, że sprawa działki nr [...] została wyłączona do odrębnego postępowania. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego D. W., Z. S. i M. S. zarzucili decyzji organu odwoławczego naruszenie art. 136 ust. 3, art. 137, art. 216 oraz art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a nadto błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na pominięciu w jej uzasadnieniu faktu, iż wywłaszczenie S. S., a następnie przekazanie praw związanych z wywłaszczoną nieruchomością nastąpiło z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, iż przesłanka wywłaszczeniowa nie została spełniona i okazało się, że wskazane grunty na potrzeby lotniska były zbyteczne. W tej sytuacji przeniesienie przez Skarb Państwa praw do części nieruchomości na rzecz podmiotu komercyjnego należałoby odczytywać jako doprowadzenie S. S. do niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem za pomocą wprowadzenia w błąd, albo niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania w celu uzyskania korzyści majątkowej, co jest czynem karalnym. Zdaniem skarżących art. 229 w/w ustawy nie zawiera bezwzględnego zakazu zwrotu nieruchomości. W niniejszej sprawie zwrot jest możliwy, zwłaszcza dotyczy to nieruchomości oznaczonych KW [...] oraz KW [...], ponieważ ich właścicielem wciąż jest Skarb Państwa, który bezprawnie przeniósł wyłącznie prawo użytkowania wieczystego na rzecz spółki prawa handlowego. Na marginesie skarżący wskazali, iż wprowadzenie w błąd, jest wadą oświadczenia woli, która może spowodować jej unieważnienie. W ocenie skarżących organy orzekające w sprawie nie zajęły stanowiska co do opinii prawnej z dnia [...] września 2001 r., wydanej na potrzeby procesu administracyjnego i nie wykonały zaleceń w niej zawartych. W świetle powołanego tam orzeczenia Sądu Najwyższego organ mógł rozstrzygnąć sprawę po myśli skarżących zwłaszcza przy zastosowaniu zasady wynikającej z art. 7 k.p.a., stanowiącej o załatwieniu sprawy zgodnie z interesem społecznym i słusznym interesem obywateli. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna z przyczyn uwzględnionych przez Sąd z urzędu. Sądy administracyjne zgodnie z art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów i poglądami doktryny sąd administracyjny jest zobowiązany stwierdzić nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli ustali zaistnienie wady powodującej ich nieważność, nie badając wpływu tej wady na treść zaskarżonej decyzji lub postanowienia (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, W-wa 2005, s. 459). Przechodząc do analizy akt administracyjnych sprawy Sąd zważył, iż zaskarżona decyzja została wysłana do pełnomocnika skarżących oraz do stron postępowania, tj. R. S., D. W., M. S. oraz Z. S.; strony były spadkobiercami S. S. Za wyjątkiem R. S. wszyscy wyżej wymienieni odebrali decyzje organu odwoławczego. Na załączonej do akt sprawy przesyłce adresowanej do R. S., a zawierającej decyzję organu II instancji, znajduje się adnotacja "adresat nie żyje". Zgodnie z art. 110 k.p.a. organ administracji publicznej jest związany wydaną decyzją od chwili jej doręczenia. Oznacza to, że momentem wprowadzenia do obrotu prawnego decyzji administracyjnej jest moment jej doręczenia stronie. Przysługujący osobie fizycznej charakter strony wygasa z jej śmiercią, gdyż wówczas ustaje zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych osoby fizycznej. Zatem w stosunku do osoby zmarłej nie można wydać decyzji. W sytuacji, gdy doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (tak Małgorzata Stahl – glosa do wyroku NSA z dnia 27 kwietnia 1983 r., IISA 261/83, OSPiKA 1984/5/108). W konsekwencji wydanie decyzji administracyjnej w stosunku do osoby zmarłej musi być ocenione jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż jest to uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności (tak NSA w wyroku z dnia 14 listopada 2001 r., ISA 2462/99, Lex nr 82653, zob. także wyrok NSA z 20 września 2002 r., ISA 428/01, OSP 2004/3/33, wyrok WSA w Warszawie z 6 lipca 2004 r., ISA 2941/02, Lex nr 158885). W niniejszej sprawie doszło do wydania decyzji między innymi w stosunku do zmarłej R. S. i kwalifikowanej wadliwości postępowania nie zmienia fakt, iż w postępowaniu administracyjnym strony reprezentował pełnomocnik i jemu prawidłowo doręczono decyzję organu odwoławczego. Zgodnie bowiem z art. 101 § 2 Kodeksu cywilnego pełnomocnictwo wygasa wraz ze śmiercią mocodawcy, chyba że w pełnomocnictwie inaczej zastrzeżono z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych pełnomocnictwa nie wynika, aby nie wygasło ono w części wraz ze śmiercią R. S. Wobec powyższego należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja obarczona jest wadą nieważności, określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co musiało skutkować stwierdzeniem jej nieważności. Wskazać należy, że rzeczą organu odwoławczego ponownie rozpatrującego odwołanie w pierwszej kolejności będzie ustalenie dokładnej daty zgonu R. S., gdyż okoliczność ta nie pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Mając na względzie powyższe okoliczności, Sąd nie mógł zająć stanowiska w kwestiach merytorycznych, i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.