II SA/Gd 806/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. i A. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z ich skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 6 grudnia 2012 r., Nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić B. K. i A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku z 12 grudnia 2013 r. B. K. i A. K. zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem, wnioskodawcy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, nie mają nikogo na utrzymaniu. Źródłem ich dochodów jest emerytura wnioskodawczyni w kwocie 2095,55 zł miesięcznie. Wnioskodawca, wedle oświadczenia, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i bez szans na znalezienie pracy po przebytym zawale serca i wirusowym zapaleniu błędnika. Jak napisali wnioskodawcy, mizerne środki w całości pochłaniane są przez bieżące wydatki: lekarstwa dla obojga wnioskodawców, opłaty za media i zakup żywności. Oceniając stan swego majątku wnioskodawcy podali, że są właścicielami domu o powierzchni 257,80 m2, w którym zamieszkują wraz z dziećmi i wnukami – łącznie 9 osób. Poza tym, wedle oświadczenia, posiadają oni oszczędności w kwocie 15 700 zł, które – jak podkreślili, w całości przeznaczone są na wymianę orynnowania, osuszenie budynku i utwardzenie wjazdu. Ponadto wnioskodawcy posiadają samochód osobowy Skoda Fabia, rocznik 2001 (wartości nie określono). W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 tj. ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy). Zgodnie z żądaniem sformułowanym w punkcie 4 formularza PPF, referendarz rozpoznał wniosek skarżących w zakresie przyznania im prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. Należało zatem ustalić, czy w sprawie została spełniona przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, określona w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a więc, czy strony nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając wniosek skarżących referendarz dokonał oceny ich sytuacji materialnej, życiowej, ekonomicznej na podstawie oświadczeń i informacji zawartych we wniosku, a także w oparciu o ogólną wiedzę i doświadczenie życiowe. W ocenie referendarza, skarżący, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie wykazali, że nie są w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy strona znajduje się w naprawdę trudnej sytuacji materialnej, ekonomicznej i bytowej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na taką właśnie sytuację nie mogą ponieść kosztów postępowań sądowych bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym, ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że wnioskodawca powinien przedstawić pełne dane dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej, przemawiające za przyznaniem mu prawa pomocy. Strona zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść pełnych kosztów postępowania. Informację o istotnych okolicznościach dotyczących sytuacji rodzinnej i materialnej wnioskodawcy, których analiza umożliwia rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy podać w sposób pełny i rzetelny. Cytowane przepisy prowadzą zatem do wniosku, że prawo pomocy jest instytucją sądową przewidzianą dla osób ubogich, tzn. bez dochodów lub z niewielkim dochodem, bez oszczędności i majątku, znajdujących się naprawdę w trudnej do przezwyciężenia sytuacji finansowej, ekonomicznej, bytowej. Przede wszystkim należy zauważyć, że skarżący posiadają oszczędności pieniężne w wysokości ponad 15 000 zł. W polskich realiach życiowych jest to kwota w zupełności pozwalająca na poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego. Jednocześnie, zdaniem referendarza, posiadanie zasobów finansowych w takiej kwocie wyklucza możliwość przyznania skarżącym statusu osób całkowicie ubogich, wymagających pomocy ze strony państwa. Wprawdzie dochody w gospodarstwie domowym skarżących nie są szczególnie wysokie, gdyż wnioskodawca jest osobą bezrobotną i małżonkowie utrzymują się z renty wnioskodawczyni. Jak wynika jednak z oświadczeń małżonków, nie posiadają oni nikogo na utrzymaniu, a więc są w stanie z uzyskiwanych dochodów poczynić oszczędności na w.w. poziomie. Należy jednocześnie podkreślić, że sąd (referendarz) nie jest związany oświadczeniem wnioskodawcy co do źródła przeznaczenia, czy sposobu wydatkowania posiadanych oszczędności. W dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy dysponują kwotą oszczędności, którą mogą częściowo przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie i brak jest w takiej sytuacji podstaw ku temu, by dawać priorytet hipotetycznym (przyszłym) wydatkom na remont przed realnym zobowiązaniem każdego skarżącego w zakresie pokrycia kosztów wywołanych zainicjowanym przez siebie postępowaniem we własnej sprawie. Przypomnieć w tym miejscu należy, o czym mowa już była powyżej, że instytucja prawa pomocy, stanowiąc rodzaj ulgi w obowiązku uiszczenia daniny publicznej z tytułu prowadzenia postępowania przed sądem, ustanowiona została z myślą o osobach ubogich, których trudna sytuacja materialna uniemożliwia dostęp do sądu. Skarżący – posiadając stałe miesięczne dochody, majątek w postaci dużego domu i samochodu oraz oszczędności na poziomie 15000 zł, do grona osób ubogich nie należą. Wskazać przy tym należy, że udzielenie prawa pomocy oznacza przerzucenie kosztów postępowania sądowego ze skarżących na innych obywateli – z ich danin pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywanie są wydatki budżetowe. Dlatego też, może mieć miejsce w przypadku osób, których stan majątkowy i dochody są niskie, lecz taka sytuacja nie ma miejsca odniesieniu do skarżących (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publikowane). Należy również zauważyć, że przedstawione przez skarżących informacje w zakresie ich sytuacji rodzinnej nie są w pełni spójne i rzetelne, co w świetle jednak ujawnionych okoliczności co do posiadanego majątku i oszczędności, nie miało ostatecznie wpływu na wynik sprawy. Otóż, na formularzu PPF skarżący podali, że prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe. Natomiast, opisując stan swego majątku, podali, że w domu mieszka łącznie 9 osób (w tym dzieci i wnuki). Nawet jeśli skarżący upierają się, że prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe, nie zwalnia ich to z konieczności opisania ponoszonych wydatków z uwzględnieniem okoliczności, że pozostałe osoby wspólnie zamieszkujące powinny również partycypować w ich ponoszeniu. Podobnie, koszty bieżącego utrzymania i planowanego remontu obciążać powinny wszystkie osoby wspólnie zamieszkujące w nieruchomości. Wobec powyższego, w tym wobec faktu posiadania znacznej sumy oszczędności referendarz uznał, że skarżący nie spełniają przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i na tej podstawie prawnej orzekł jak w postanowieniu